Ogrzany pręt w uchwytach: odkształcenie cieplne i naprężenie
Dwa jednakowe pręty ogrzewamy o tę samą liczbę stopni. Jeden może się wydłużyć, drugi trzymają nieruchome uchwyty. Temperatura obu się zmienia, lecz tylko drugi wywiera dodatkową siłę na zamocowanie. Połączymy znane prawo rozszerzalności z prawem Hooke’a i ustalimy znaki także podczas chłodzenia.
W tym materiale
Dwa jednakowe pręty ogrzewamy o tę samą liczbę stopni. Jeden może się wydłużyć, drugi trzymają nieruchome uchwyty. Temperatura obu się zmienia, lecz tylko drugi wywiera dodatkową siłę na zamocowanie. Połączymy znane prawo rozszerzalności z prawem Hooke’a i ustalimy znaki także podczas chłodzenia.
Potrzebne wiadomości: Prawo rozszerzalności liniowej, naprężenie σ = N/A, odkształcenie względne i moduł Younga; przeliczanie GPa, MPa i mm² na SI.
Wzór na swobodne wydłużenie nie jest opisem każdego zamocowania
Znamy już rozszerzalność swobodnego pręta i moduł Younga. Potrzebujemy teraz jednego równania obejmującego oba zjawiska. Niech L oznacza długość w temperaturze odniesienia T₀, gdy pręt nie jest obciążony. A jest polem przekroju, E modułem Younga, α współczynnikiem rozszerzalności, a ΔT = T − T₀. Różnicę temperatur można podać liczbowo tak samo w kelwinach i stopniach Celsjusza.
Przyjmujemy dodatnie naprężenie σ przy rozciąganiu. Wydłużenie x jest dodatnie, skrócenie ujemne. Samo ogrzanie swobodnego materiału daje odkształcenie cieplne εc = αΔT. Dodatkowa siła osiowa daje odkształcenie sprężyste εs = σ/E. Dla małych odkształceń:
\varepsilon=\frac{x}{L}=\alpha\Delta T+\frac{\sigma}{E},\qquad x=\underbrace{\alpha L\Delta T}_{\delta_c}+\underbrace{\frac{NL}{EA}}_{\delta_s},\qquad N=\sigma A.
N jest siłą osiową ze znakiem: dodatnie N rozciąga pręt. Symbol δc oznacza wydłużenie, które ten pręt miałby bez obciążenia, a niekoniecznie jego faktyczny ruch. Oba składniki liczymy względem tego samego początkowego stanu. Nie ogrzewamy pręta najpierw swobodnie, a następnie nie wciskamy go między uchwyty: rozkład jest sposobem obliczenia jednego stanu.
Sztywne uchwyty narzucają warunek geometryczny
Jeżeli oba końce są trwale połączone z nieruchomymi uchwytami, x = 0. Równanie materiału daje wtedy:
0=\alpha\Delta T+\frac{\sigma}{E}\quad\Longrightarrow\quad\sigma=-E\alpha\Delta T,\qquad N=-EA\alpha\Delta T.
Przy dodatnim α ogrzanie oznacza σ < 0, czyli ściskanie. Pręt chciałby się wydłużyć, lecz uchwyty temu przeciwdziałają. Podczas chłodzenia σ > 0: uchwyty muszą ciągnąć końce na zewnątrz, by utrzymać początkową długość. Tę drugą sytuację wolno opisać tym wzorem tylko wtedy, gdy połączenia naprawdę przenoszą rozciąganie. Pręt jedynie oparty o ścianę może się od niej odsunąć.
Przykład: zmiana temperatury bez ruchu końców
Rozważmy modelowy pręt: E = 70 GPa, α = 23·10⁻⁶ K⁻¹, L = 1,20 m, A = 80 mm², ΔT = +30 K. Swobodna zmiana długości wyniosłaby 23·10⁻⁶ · 1,20 · 30 m = 0,828 mm. W sztywnych uchwytach:
\sigma=-70\cdot10^9\cdot23\cdot10^{-6}\cdot30\,\mathrm{Pa}=-48{,}3\,\mathrm{MPa}.
Pole 80 mm² to 80·10⁻⁶ m², zatem N = −48,3·10⁶ · 80·10⁻⁶ N = −3864 N. Uchwyt z prawej strony działa na pręt w lewo siłą 3864 N, a lewy w prawo siłą tej samej wartości. Wypadkowa sił jest zerowa. To nie znaczy, że naprężenie wewnątrz pręta też jest zerowe.
Kontrola odkształceń: εc = +690·10⁻⁶, εs = −690·10⁻⁶, suma wynosi zero. Gdyby zamiast tego ochłodzić pręt od T₀ o 20 K, otrzymalibyśmy σ = +32,2 MPa i N = +2576 N. Zmieniamy znak ΔT, a nie definicję dodatniego naprężenia.
Co zależy od długości i przekroju?
W idealnym, całkowitym zamocowaniu naprężenie −EαΔT nie zależy od L ani A. Dłuższy pręt ma większe swobodne wydłużenie, ale zarazem mniejszą sztywność osiową EA/L; te efekty się znoszą. Siła N zależy od przekroju: dwukrotnie większe A daje dwukrotnie większą wartość siły przy tym samym naprężeniu. Wniosek ten dotyczy sztywnych uchwytów. Podatne zamocowanie zmienia warunek geometryczny.
Jak daleko wolno stosować ten model?
Zakładamy równomierną temperaturę, stałe E i α, osiowe siły i małe odkształcenia. Pomijamy trwałe odkształcenie, pełzanie i zmianę własności z temperaturą. Pręt podczas ściskania pozostaje prosty; w rzeczywistości smukły element może się wygiąć. Utrzymanie prostoliniowego kształtu wymaga odpowiednich warunków, a samo obliczenie σ nie dowodzi, że dany element je spełnia. Nie ustalamy tu granicy wytrzymałości ani dopuszczalnej temperatury konstrukcji.
W pracowni rozszerzalności i więzów porównaj koniec swobodny z połączonym sztywnym uchwytem. Zapisz próbę dla +20 K i −20 K. Sprawdź, które odczyty zmieniają znak, a które pozostają zerowe.
Zadania do tego tematu
- Pręt bez zmiany długości: gdzie podziało się wydłużenie?
- Pręt zamocowany na gorąco: właściwa temperatura odniesienia
- Dłuższy i grubszy pręt: naprężenie a siła w uchwytach
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto