Podatny uchwyt: jak pręt i sprężyna dzielą wydłużenie
Rzeczywisty uchwyt może się przesunąć pod obciążeniem. Ogrzany pręt częściowo się wtedy wydłuża, a częściowo ściska. Zastąpimy uchwyt idealną sprężyną i sprawdzimy, jak z pomiaru przesunięcia wyznaczyć jej sztywność.
W tym materiale
Rzeczywisty uchwyt może się przesunąć pod obciążeniem. Ogrzany pręt częściowo się wtedy wydłuża, a częściowo ściska. Zastąpimy uchwyt idealną sprężyną i sprawdzimy, jak z pomiaru przesunięcia wyznaczyć jej sztywność.
Potrzebne wiadomości: Odkształcenie cieplne i sprężyste, równowaga sił, sztywność sprężyny, nachylenie prostej i wyraz wolny.
Dwie różne sztywności w jednym układzie
Lewy koniec jednorodnego pręta jest zamocowany. Prawy łączy się ze sprężyną, której drugi koniec jest przytwierdzony do nieruchomej ściany. W temperaturze T₀ pręt i sprężyna są nieobciążone. Sprężyna może przenosić siłę w obie strony. Przy przesunięciu końca pręta o x w prawo skraca się o x i działa na pręt siłą −kx.
Sztywność osiowa pręta wynosi kp = EA/L, a jego swobodne wydłużenie δc = αLΔT. Moduł Younga E jest własnością materiału w Pa. Sztywność kp opisuje cały element w N/m i zależy również od długości oraz przekroju. Różne pręty z tego samego materiału mogą mieć różne kp.
Równowaga sił i zgodność przesunięć
Z poprzedniej lekcji N = kp(x − δc). Równowaga prawego końca wymaga N = −kx. Zestawiamy te związki i rozwiązujemy równanie dla rzeczywistego przesunięcia:
k_p(x-\delta_c)=-kx\quad\Longrightarrow\quad x=\frac{k_p}{k_p+k}\delta_c,\qquad N=-\frac{k_pk}{k_p+k}\delta_c.
Wprowadzając bezwymiarowy stosunek η = k/kp, dostajemy x = δc/(1 + η) i σ = −EαΔT·η/(1 + η). Oba mianowniki są dodatnie. Dla ogrzewania przy α > 0 mamy 0 ≤ x ≤ δc i σ ≤ 0. Chłodzenie odwraca znaki, ponieważ połączenia przenoszą również rozciąganie.
Przykład z równymi sztywnościami
Przyjmijmy L = 2,00 m, A = 50 mm², E = 200 GPa, α = 12·10⁻⁶ K⁻¹, k = 5 MN/m i ΔT = 40 K. Przeliczamy A = 50·10⁻⁶ m², więc kp = 200·10⁹ · 50·10⁻⁶/2 = 5·10⁶ N/m. Swobodne wydłużenie wynosi δc = 0,960 mm.
Sztywności są równe, dlatego x = 0,480 mm. Stąd N = −5·10⁶ · 0,000480 N = −2400 N i σ = −2400/(50·10⁻⁶) Pa = −48 MPa. Połowa swobodnego wydłużenia staje się ruchem końca, a drugą połowę znosi sprężyste skrócenie pręta. To podział długości, nie podział temperatury.
Sprawdzenie: εc = 480·10⁻⁶, εs = −240·10⁻⁶, ε = 240·10⁻⁶. Po przemnożeniu ostatniej liczby przez 2 m otrzymujemy 0,480 mm. Osobno N + kx = 0 potwierdza równowagę węzła.
Granice i energia sprężysta
Przy k = 0 pręt jest swobodny: x = δc i N = 0. Gdy k rośnie bez ograniczenia, x dąży do zera, a σ do −EαΔT. Nie musimy zastępować nieskończoności dużą, przypadkową liczbą: sztywne zamocowanie można policzyć bezpośrednio. Dla ΔT = 0 wszystkie te układy pozostają nieobciążone.
Energia sprężysta pręta zależy od jego sprężystego odkształcenia, nie od całkowitego x. W rozważanym modelu:
U_p=\frac{N^2}{2k_p},\qquad U_s=\frac{kx^2}{2}.
W przykładzie Up = 0,576 J i Us = 0,576 J. Suma 1,152 J nie jest całym ciepłem potrzebnym do ogrzania układu. Nie znamy tutaj pojemności cieplnej ani wymiany ciepła; opisujemy równowagę mechaniczną dla zadanej temperatury. Równość obu energii wynika z równych sztywności, nie obowiązuje ogólnie.
Co można odtworzyć z pomiaru końca?
Jeżeli E, A, L, α i ΔT są znane, niezerowe przesunięcie pozwala wyznaczyć k = kp(δc/x − 1). Dla dodatniego ogrzania wynik x większy od δc dałby ujemne k, sprzeczne z przyjętą bierną podporą. Taki wynik każe sprawdzić dane, stan początkowy i dodatkowe siły. W pobliżu x = 0 mały błąd odczytu powoduje dużą zmianę oszacowanego k; nie otrzymujemy dokładnej wartości nieskończonej sztywności z odczytu „zero”.
Jeśli α również jest nieznane, sam pomiar x przy jednym ΔT nie wystarcza do niezależnego wyznaczenia α i k. Mniejsze wydłużenie może wynikać z mniejszej rozszerzalności albo ze sztywniejszego uchwytu. Potrzebna jest dodatkowa próba, na przykład swobodne ogrzanie tego samego pręta. W pracowni spróbuj utrzymać x bez zmian, zmieniając równocześnie α i k.
Zadania do tego tematu
- Nierówne sztywności: przesunięcie, siła i dwie energie
- Sztywność uchwytu odtworzona z jednego przesunięcia
- Seria pomiarów z przesuniętym zerem czujnika
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto