v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Rozszerzalność, więzy i naprężenia cieplne · 3 min czytania

Podatny uchwyt: jak pręt i sprężyna dzielą wydłużenie

Rzeczywisty uchwyt może się przesunąć pod obciążeniem. Ogrzany pręt częściowo się wtedy wydłuża, a częściowo ściska. Zastąpimy uchwyt idealną sprężyną i sprawdzimy, jak z pomiaru przesunięcia wyznaczyć jej sztywność.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Rzeczywisty uchwyt może się przesunąć pod obciążeniem. Ogrzany pręt częściowo się wtedy wydłuża, a częściowo ściska. Zastąpimy uchwyt idealną sprężyną i sprawdzimy, jak z pomiaru przesunięcia wyznaczyć jej sztywność.

Potrzebne wiadomości: Odkształcenie cieplne i sprężyste, równowaga sił, sztywność sprężyny, nachylenie prostej i wyraz wolny.

Dwie różne sztywności w jednym układzie

Lewy koniec jednorodnego pręta jest zamocowany. Prawy łączy się ze sprężyną, której drugi koniec jest przytwierdzony do nieruchomej ściany. W temperaturze T₀ pręt i sprężyna są nieobciążone. Sprężyna może przenosić siłę w obie strony. Przy przesunięciu końca pręta o x w prawo skraca się o x i działa na pręt siłą −kx.

Sztywność osiowa pręta wynosi kp = EA/L, a jego swobodne wydłużenie δc = αLΔT. Moduł Younga E jest własnością materiału w Pa. Sztywność kp opisuje cały element w N/m i zależy również od długości oraz przekroju. Różne pręty z tego samego materiału mogą mieć różne kp.

Pręt o sztywności osiowej k pręta ma lewy koniec zamocowany, a prawy połączony ze sprężyną do nieruchomej ściany. Przesunięcie prawego końca x zmniejsza długość sprężyny. Na ogrzany pręt działają skierowane do środka siły.
Sprężyna jest połączona z prętem i ścianą, więc może zarówno ściskać, jak i rozciągać. Jej sztywność k ma jednostkę N/m; moduł Younga E ma jednostkę Pa. Geometria jest schematyczna. Powiększ rysunek.

Równowaga sił i zgodność przesunięć

Z poprzedniej lekcji N = kp(x − δc). Równowaga prawego końca wymaga N = −kx. Zestawiamy te związki i rozwiązujemy równanie dla rzeczywistego przesunięcia:

k_p(x-\delta_c)=-kx\quad\Longrightarrow\quad x=\frac{k_p}{k_p+k}\delta_c,\qquad N=-\frac{k_pk}{k_p+k}\delta_c.

Wprowadzając bezwymiarowy stosunek η = k/kp, dostajemy x = δc/(1 + η) i σ = −EαΔT·η/(1 + η). Oba mianowniki są dodatnie. Dla ogrzewania przy α > 0 mamy 0 ≤ x ≤ δc i σ ≤ 0. Chłodzenie odwraca znaki, ponieważ połączenia przenoszą również rozciąganie.

Wykres stosunku rzeczywistego przesunięcia x do swobodnego wydłużenia delta c i względnej wartości naprężenia w funkcji stosunku sztywności k podpory do k pręta. Przy równych sztywnościach oba ułamki wynoszą jedną drugą.
Wzrost sztywności podpory zmniejsza przesunięcie, ale zwiększa wartość naprężenia. Krzywe dotyczą niezerowej zmiany temperatury i podpory połączonej z prętem; przy ΔT = 0 odczyty wymiarowe są zerowe. Powiększ rysunek.

Przykład z równymi sztywnościami

Przyjmijmy L = 2,00 m, A = 50 mm², E = 200 GPa, α = 12·10⁻⁶ K⁻¹, k = 5 MN/m i ΔT = 40 K. Przeliczamy A = 50·10⁻⁶ m², więc kp = 200·10⁹ · 50·10⁻⁶/2 = 5·10⁶ N/m. Swobodne wydłużenie wynosi δc = 0,960 mm.

Sztywności są równe, dlatego x = 0,480 mm. Stąd N = −5·10⁶ · 0,000480 N = −2400 N i σ = −2400/(50·10⁻⁶) Pa = −48 MPa. Połowa swobodnego wydłużenia staje się ruchem końca, a drugą połowę znosi sprężyste skrócenie pręta. To podział długości, nie podział temperatury.

Sprawdzenie: εc = 480·10⁻⁶, εs = −240·10⁻⁶, ε = 240·10⁻⁶. Po przemnożeniu ostatniej liczby przez 2 m otrzymujemy 0,480 mm. Osobno N + kx = 0 potwierdza równowagę węzła.

Granice i energia sprężysta

Przy k = 0 pręt jest swobodny: x = δc i N = 0. Gdy k rośnie bez ograniczenia, x dąży do zera, a σ do −EαΔT. Nie musimy zastępować nieskończoności dużą, przypadkową liczbą: sztywne zamocowanie można policzyć bezpośrednio. Dla ΔT = 0 wszystkie te układy pozostają nieobciążone.

Energia sprężysta pręta zależy od jego sprężystego odkształcenia, nie od całkowitego x. W rozważanym modelu:

U_p=\frac{N^2}{2k_p},\qquad U_s=\frac{kx^2}{2}.

W przykładzie Up = 0,576 J i Us = 0,576 J. Suma 1,152 J nie jest całym ciepłem potrzebnym do ogrzania układu. Nie znamy tutaj pojemności cieplnej ani wymiany ciepła; opisujemy równowagę mechaniczną dla zadanej temperatury. Równość obu energii wynika z równych sztywności, nie obowiązuje ogólnie.

Co można odtworzyć z pomiaru końca?

Jeżeli E, A, L, α i ΔT są znane, niezerowe przesunięcie pozwala wyznaczyć k = kp(δc/x − 1). Dla dodatniego ogrzania wynik x większy od δc dałby ujemne k, sprzeczne z przyjętą bierną podporą. Taki wynik każe sprawdzić dane, stan początkowy i dodatkowe siły. W pobliżu x = 0 mały błąd odczytu powoduje dużą zmianę oszacowanego k; nie otrzymujemy dokładnej wartości nieskończonej sztywności z odczytu „zero”.

Jeśli α również jest nieznane, sam pomiar x przy jednym ΔT nie wystarcza do niezależnego wyznaczenia α i k. Mniejsze wydłużenie może wynikać z mniejszej rozszerzalności albo ze sztywniejszego uchwytu. Potrzebna jest dodatkowa próba, na przykład swobodne ogrzanie tego samego pręta. W pracowni spróbuj utrzymać x bez zmian, zmieniając równocześnie α i k.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.