Wyboczenie Eulera: utrata stateczności, podpory i zakres modelu
Długi pręt ściskany może odgiąć się na bok przy naprężeniu dużo niższym od granicy sprężystości materiału. Wyprowadzimy obciążenie krytyczne idealnego pręta, sprawdzimy wpływ mocowania końców i rozpoznamy przypadek, w którym wzór Eulera przestaje być właściwym modelem.
W tym materiale
Długi pręt ściskany może odgiąć się na bok przy naprężeniu dużo niższym od granicy sprężystości materiału. Wyprowadzimy obciążenie krytyczne idealnego pręta, sprawdzimy wpływ mocowania końców i rozpoznamy przypadek, w którym wzór Eulera przestaje być właściwym modelem.
Potrzebne wiadomości: Równowaga momentów, moduł Younga, energia sprężysta; podstawy pochodnych i rozwiązanie równania w″ + k²w = 0. Definicję geometrycznego momentu bezwładności przekroju wprowadzamy w tekście.
Równowaga prosta może stać się niestateczna
Siły działające wzdłuż idealnie prostego pręta mogą się równoważyć także wtedy, gdy dowolnie małe odchylenie boczne nie wraca do zera. Wyboczenie jest utratą stateczności postaci prostej pod wpływem ściskania. To inny mechanizm niż przekroczenie granicy proporcjonalności lub uplastycznienie materiału.
Zakładamy pręt smukły, początkowo prosty, jednorodny i o stałym przekroju, obciążony osiową siłą ściskającą P > 0. Materiał jest liniowo sprężysty; ugięcia i obroty w analizie początku wyboczenia są małe. Pomijamy ciężar własny, mimośród siły, skręcanie i lokalne odkształcenie ścian przekroju. Zginanie opisujemy modelem Eulera–Bernoulliego, bez odkształcenia postaciowego przekroju. Obciążenie jest konserwatywne; kierunek siły na końcu swobodnym nie obraca się wraz ze styczną do ugiętego pręta.
Rozmieszczenie pola przekroju jest równie ważne jak jego wartość
Oś x biegnie wzdłuż pręta. W przekroju oznaczmy pozostałe osie przez y i z. Geometryczny moment bezwładności pola względem osi y to Iᵧ = ∫z² dA. Ma jednostkę m⁴, a nie kg·m² jak masowy moment bezwładności w dynamice obrotu. Sztywność giętna jest równa EI i ma jednostkę N·m².
Dla prostokąta o szerokości b w kierunku y i wysokości h w kierunku z: Iᵧ = bh³/12 oraz Iᶻ = hb³/12. Przy jednakowych warunkach podparcia w obu płaszczyznach najniższy próg wyboczenia daje mniejszy moment pola. Nie wolno wybierać większego tylko dlatego, że daje korzystniejszą liczbę.
Dwa przeguby: pierwsza postać jest połową sinusoidy
Niech w(x) oznacza małe ugięcie w jednej płaszczyźnie. Dla pręta z przegubem na każdym końcu moment wywołany osiową siłą prowadzi, po połączeniu z prawem moment–krzywizna, do równania:
EIw''+Pw=0,\qquad w(0)=w(L)=0.
Wprowadzamy k² = P/(EI). Rozwiązanie to w = C₁ sin(kx) + C₂ cos(kx). Warunek w(0) = 0 daje C₂ = 0. Niezerowe C₁ wymaga sin(kL) = 0, czyli kL = nπ. Najmniejsza dodatnia wartość odpowiada n = 1:
P_{\mathrm{kr}}=\frac{\pi^2EI}{L^2},\qquad w(x)=a\sin\frac{\pi x}{L}.
Ta analiza wyznacza próg i kształt zaburzenia, nie wyznacza amplitudy a po wyboczeniu. Wyższe wartości n²Pkr nie są osiągalnymi progami prostej swobodnej kolumny, jeśli pierwsza postać nie została dodatkowo zablokowana.
Podpory zmieniają długość wyboczeniową
Dla innych idealnych mocowań zapisujemy Pkr = π²EI/Lw², gdzie Lw = βL. β jest bezwymiarowym współczynnikiem długości wyboczeniowej; nie jest modułem ściśliwości K z poprzednich lekcji.
| Idealne końce | β | Pkr względem dwóch przegubów |
|---|---|---|
| Dwa przeguby, brak przesuwu bocznego końców | 1 | 1 |
| Utwierdzenie i koniec swobodny | 2 | 1/4 |
| Dwa utwierdzenia, brak przesuwu bocznego końców | 1/2 | 4 |
Utwierdzenie blokuje obrót i przesuw poprzeczny. W parze podpór obciążenie może być przekazywane przez osiowy przesuw jednego końca — „brak przesuwu” w tabeli dotyczy kierunku bocznego. Rzeczywisty uchwyt ma skończoną sztywność; jego nazwa nie wystarcza do przypisania idealnego β.
Energia pokazuje, co znaczy utrata stateczności
Dla dwóch przegubów podstawmy małe zaburzenie w = a sin(πx/L). Energia zginania rośnie jak EI∫(w″)²dx/2. Ściskająca siła wykonuje pracę przy skróceniu rzutu pręta, równym w tym przybliżeniu ∫(w′)²dx/2. Zmiana całkowitej energii potencjalnej do drugiego rzędu w a wynosi:
\Delta\Pi^{(2)}=\frac{EI}{2}\int_0^L(w'')^2\,dx-\frac{P}{2}\int_0^L(w')^2\,dx=\frac{\pi^2a^2}{4L}\left(P_{\mathrm{kr}}-P\right).
Poniżej Pkr małe zaburzenie podnosi energię; przy progu znika składnik kwadratowy, a powyżej progu istnieje zaburzenie obniżające energię. Stan prosty jest wtedy niestateczny. Zerowy składnik przy progu nie dowodzi obojętnej równowagi przy dowolnie dużym ugięciu: pominięto wyższe potęgi a.
Najpierw sprawdź smukłość i liniową sprężystość
Promień bezwładności pola i smukłość definiujemy jako i = √(I/A) oraz λ = Lw/i. Dzieląc siłę krytyczną przez pole, otrzymujemy:
\sigma_{\mathrm{kr}}=\frac{P_{\mathrm{kr}}}{A}=\frac{\pi^2E}{\lambda^2}.
Jeśli ten wynik przekracza granicę proporcjonalności przyjętego materiału, użyte stałe E nie opisuje już potrzebnego zakresu i wzór Eulera nie przewiduje właściwego progu. Krótki pręt może wymagać modelu odkształceń nieliniowych, a cienkościenny — także lokalnej utraty stateczności. Nawet w zakresie sprężystym mimośród i początkowa krzywizna zmieniają zachowanie rzeczywistego elementu.
Sprawdź rozumienie: podwojenie L przy niezmienionych końcach zmniejsza Pkr czterokrotnie. Samo podwojenie pola A nie określa zmiany Pkr, bo trzeba znać nowy I. Wartość krytyczna idealnego modelu nie jest dopuszczalnym obciążeniem projektowym.
Zadania do tego tematu
- Prostokątny pręt wybiera słabszą oś
- Mocowanie końców i znak zmiany energii
- Krótki pręt i pozornie ogromna siła Eulera
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto