v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Sprężystość: zginanie belek · 3 min czytania

Zginanie belki: oś obojętna, moment pola i naprężenie

Linijkę łatwo ugiąć, gdy leży płasko, a trudniej, gdy stoi na krawędzi. Masa i materiał pozostają te same. Wyjaśnimy, która cecha przekroju zmienia sztywność i dlaczego przy zginaniu jedna część belki się rozciąga, a druga ściska.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Linijkę łatwo ugiąć, gdy leży płasko, a trudniej, gdy stoi na krawędzi. Masa i materiał pozostają te same. Wyjaśnimy, która cecha przekroju zmienia sztywność i dlaczego przy zginaniu jedna część belki się rozciąga, a druga ściska.

Potrzebne wiadomości: Moment siły, naprężenie normalne, prawo Hooke’a, moduł Younga oraz całka z potęgi zmiennej.

Co zmienia się w zginanej listwie?

Bilans sił i momentów pozwala znaleźć reakcje podpór. Aby obliczyć odkształcenie, potrzebujemy także geometrii przekroju i własności materiału. Wyobraź sobie kilka podłużnych włókien zaznaczonych wewnątrz prostej listwy. Po zgięciu włókna po zewnętrznej stronie łuku są dłuższe, a po wewnętrznej krótsze. Pomiędzy nimi leży warstwa, której długość w tym modelu się nie zmienia. Jej przecięcie z przekrojem poprzecznym nazywamy osią obojętną.

Rozpatrujemy prostą, smukłą belkę z jednorodnego materiału o stałym module Younga E. Odkształcenia są małe, materiał pozostaje liniowo sprężysty, a przekroje po zgięciu pozostają płaskie i prostopadłe do osi belki. To założenia modelu Eulera–Bernoulliego. Pomijamy odkształcenie od ścinania; nie twierdzimy, że siła tnąca musi być zerowa. W tym rozdziale nie ma dodatkowego rozciągania osiowego, a zginanie odbywa się w płaszczyźnie symetrii przekroju.

Znaki i położenie osi obojętnej

Oś x biegnie wzdłuż belki. Współrzędną y mierzymy od osi obojętnej ku górze, a z w poprzek jej szerokości. Przyjmujemy dodatni moment M wtedy, gdy górne włókna są ściskane, a dolne rozciągane. Naprężenie normalne σ jest dodatnie przy rozciąganiu. Krzywiznę κ liczymy ze znakiem zgodnym z M; jej wartość bezwzględna jest odwrotnością promienia krzywizny.

Dla dodatniej krzywizny włókno na wysokości y biegnie po łuku o promieniu krótszym o y. Z porównania długości łuków wynika \varepsilon_x(y)=-\kappa y. Prawo Hooke’a daje więc \sigma_x(y)=-E\kappa y. Naprężenie zmienia się liniowo z odległością od osi obojętnej.

Bez siły osiowej całka z naprężenia po przekroju musi być zerowa: N=\int_A\sigma_x\,dA=-E\kappa\int_A y\,dA=0. Oś obojętna przechodzi zatem przez środek geometryczny jednorodnego przekroju. Nie przenosimy tego wniosku bez zmian na belkę z kilku materiałów ani na jednoczesne zginanie i rozciąganie.

Dlaczego pojawia się czwarta potęga długości?

Małe pole dA przenosi siłę σₓdA, a jej ramię względem osi z wynosi y. Zsumowanie momentów tych sił, z przyjętym znakiem, daje M=-\int_A y\sigma_x\,dA=E\kappa\int_A y^2\,dA. Definiujemy geometryczny moment bezwładności pola przekroju:

I_z=\int_A y^2\,dA,\qquad M=EI_z\kappa,\qquad\sigma_x(y)=-\frac{My}{I_z}.

W dalszych wzorach skracamy I_z do I. Jednostką I jest m⁴, ponieważ y² ma jednostkę m², podobnie jak dA. To nie jest masowy moment bezwładności używany w ruchu obrotowym, którego jednostką jest kg·m². W tym I nie występuje gęstość materiału. Także przeliczenie potęgi wymaga uwagi: 1\,\mathrm{mm^4}=10^{-12}\,\mathrm{m^4}.

Prostokąt ustawiony na dwa sposoby

Dla prostokąta szerokości b i wysokości h pasek ma pole dA=bdy. Stąd I=b\int_{-h/2}^{h/2}y^2\,dy=b\left[\frac{y^3}{3}\right]_{-h/2}^{h/2}=\frac{bh^3}{12}. Wysokość występuje w trzeciej potędze, bo powiększając ją, zarówno dodajemy materiał, jak i oddalamy go od osi.

Listwa 30 mm na 10 mm ma I=2500 mm⁴. Po obróceniu tej samej listwy na krawędź b=10 mm, h=30 mm i I=22500 mm⁴. Pole przekroju nadal wynosi 300 mm², lecz EI rośnie dziewięciokrotnie. Przy tym samym momencie krzywizna maleje dziewięciokrotnie. Nie jest to przykład podwojenia wysokości przy stałej szerokości: podczas obrotu zmieniają się oba wymiary.

Ten sam prostokąt 30 na 10 mm leży płasko lub stoi na krawędzi. Pole obu przekrojów wynosi 300 mm², a momenty pola względem poziomej osi środkowej wynoszą 2500 i 22500 mm⁴.
Przekroje narysowano w tej samej skali. Wysokość h mierzymy prostopadle do osi zginania. Obrót tej samej listwy zmienia I dziewięciokrotnie, chociaż nie dodajemy materiału.

Naprężenie i ugięcie odpowiadają na różne pytania

Największa wartość bezwzględna naprężenia występuje najdalej od osi. Dla prostokąta |\sigma|_{\max}=\frac{|M|h}{2I}=\frac{|M|}{W},\qquad W=\frac{I}{h/2}=\frac{bh^2}{6}. W nazywamy wskaźnikiem wytrzymałości przekroju na zginanie; ma jednostkę m³. Podany moment 3,0 N·m daje w naszej listwie 6,0 MPa w ustawieniu płaskim i 2,0 MPa po obrocie. Spadek naprężenia jest trzykrotny, a spadek krzywizny dziewięciokrotny, bo zmieniła się również odległość skrajnego włókna od osi.

Przy z góry zadanym M rozkład σₓ zależy od przekroju, lecz nie od E. Większe E zmniejsza krzywiznę. Nie wynika z tego, że E nigdy nie wpływa na momenty: w układach, w których reakcje zależą od odkształceń, trzeba najpierw wyznaczyć M z całego modelu. Tutaj rozpatrujemy zadany moment lub belki o reakcjach określonych przez statykę.

Wzór opisuje naprężenie normalne w gładkim odcinku belki. Przy otworach, ostrych karbach, utwierdzeniu i miejscu przyłożenia siły rozkład lokalny może być inny. Duże ugięcie, odkształcenie trwałe albo utrata stateczności także wykraczają poza przyjęty opis.

Sprawdź rozumowanie: czy materiał blisko osi jest bezużyteczny?

Nie. W całce na I jest słabiej ważony przez małe y², ale może przenosić ścinanie, łączyć zewnętrzne części przekroju i zapobiegać zmianie jego kształtu. Samo zwiększenie I nie rozstrzyga wszystkich właściwości konstrukcji.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.