v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Sprężystość: odkształcenia poprzeczne, ścinanie i stateczność prętów · 3 min czytania

Ścinanie: zmiana kąta, moduł G i energia odkształcenia

Dwa materiały mogą podobnie zmieniać objętość, a zupełnie inaczej opierać się zmianie kształtu. Narysujemy odkształcenie postaciowe, wyprowadzimy energię ścinania i sprawdzimy, dlaczego porównanie „sztywniejszy magazynuje więcej” wymaga podania warunków obciążenia.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwa materiały mogą podobnie zmieniać objętość, a zupełnie inaczej opierać się zmianie kształtu. Narysujemy odkształcenie postaciowe, wyprowadzimy energię ścinania i sprawdzimy, dlaczego porównanie „sztywniejszy magazynuje więcej” wymaga podania warunków obciążenia.

Potrzebne wiadomości: Siła, praca i naprężenie; pole trójkąta pod wykresem; podstawy modułów E, G i K. Małe kąty w radianach.

Przesunięcie warstw i zmiana kąta

Dolna krawędź idealizowanej próbki pozostaje na miejscu, a górna przesuwa się poziomo o Δ. Odległość między nimi wynosi h. Punkty przemieszczają się liniowo z wysokością: uₓ(y) = γy. Kwadrat staje się równoległobokiem. Definiujemy odkształcenie postaciowe:

\gamma=\frac{\Delta}{h}=\tan\theta\approx\theta.

θ jest zmianą kąta prostego, mierzoną w radianach. Równość γ ≈ θ wymaga małego kąta. γ samo nie ma jednostki. Taki prosty model opisuje jednorodne ścinanie; okolice uchwytów i krawędzi rzeczywistej próbki mogą mieć inny rozkład odkształcenia.

Kwadrat zmienia się w równoległobok, a górna krawędź przesuwa się o Δ względem dolnej. Osobny element pokazuje cztery równoważące się naprężenia styczne.
Odkształcenie postaciowe γ = Δ/h jest bezwymiarowe. Kąt i przesunięcie powiększono. Cztery strzałki naprężeń pokazują równowagę momentów małego elementu. Powiększ rysunek.

Nie należy mylić γ ze składową tensora odkształcenia εₓᵧ. W tym ruchu uᵧ = 0, więc εₓᵧ = (∂uₓ/∂y + ∂uᵧ/∂x)/2 = γ/2. To dwa sposoby opisu tej samej małej deformacji, różniące się umownym czynnikiem 2. Nie wolno podstawić εₓᵧ zamiast γ do wzoru τ = Gγ.

Naprężenie styczne a moduł ścinania

Siła styczna F rozłożona równomiernie na polu A daje naprężenie τ = F/A. W modelu liniowo sprężystym:

\tau=G\gamma,\qquad F=\frac{GA}{h}\Delta.

G ma jednostkę Pa. Współczynnik GA/h ma jednostkę N/m i opisuje sztywność całej próbki, więc podwojenie h przy tych samych G i A zmniejsza tę sztywność dwukrotnie. Na mały element materiału działają także naprężenia styczne na prostopadłych ścianach. Ich zgodne wartości zapewniają równowagę momentów; dwie równoległe, przeciwnie skierowane siły na różnych wysokościach same nie wystarczą do statycznej równowagi elementu.

Związek G z E i ν można odczytać po obrocie osi o 45°. Czyste naprężenie styczne τ odpowiada w tych osiach naprężeniom głównym +τ i −τ. Prawo Hooke’a daje odkształcenia +(1 + ν)τ/E i −(1 + ν)τ/E. Ich różnica jest γ, stąd γ = 2(1 + ν)τ/E i G = E/[2(1 + ν)]. Ten argument wymaga izotropii.

Skąd bierze się jedna druga w energii?

Obciążamy próbkę powoli od stanu nieodkształconego. W czasie zwiększania Δ siła rośnie liniowo od zera do F. Praca jest polem trójkąta pod wykresem F(Δ), a nie polem prostokąta FΔ:

W=\frac12F\Delta.\qquad u=\frac{W}{Ah}=\frac12\frac FA\frac\Delta h=\frac12\tau\gamma=\frac12G\gamma^2=\frac{\tau^2}{2G}.

u jest gęstością energii w J/m³. Jednostka Pa jest równoważna J/m³, lecz naprężenie i energia na jednostkę objętości opisują różne rzeczy. Dla G = 2 MPa i γ = 0,020 dostajemy τ = 40 kPa oraz u = 400 J/m³. Po odciążeniu idealny materiał sprężysty oddaje tę energię. Histereza i lepkość oznaczałyby dodatkowe straty, których ten model nie obejmuje.

Dwie proste naprężenia od odkształcenia: materiał A o G 20 GPa i B o G 80 GPa. Pierwszy panel porównuje trójkątne pola do 40 MPa, drugi do γ równego 0,001.
Pole pod wykresem τ(γ) jest energią na jednostkę objętości. Przed porównaniem trzeba ustalić, czy wspólne jest naprężenie, czy odkształcenie. Powiększ rysunek.

Porównuj przy tym samym naprężeniu albo przy tym samym odkształceniu

Przy ustalonym γ zachodzi u = Gγ²/2: większe G oznacza większą energię. Przy ustalonym τ używamy u = τ²/(2G): większe G oznacza mniejszą energię, ponieważ próbka mniej się odkształca. To nie sprzeczność, lecz dwa różne warunki doświadczenia.

Ściskanie hydrostatyczne magazynuje energię innym sposobem. Dla przyrostu ciśnienia p i εᵥ = −p/K praca nad jednostką objętości daje uobj = −pεᵥ/2 = p²/(2K). W obu przypadkach energia jest dodatnia dla dodatnich modułów. Znak εᵥ jest ujemny, ponieważ ciśnienie zmniejsza objętość.

Zmiana kształtu nie jest tym samym co zmiana objętości

W małym prostym ścinaniu odkształcenia normalne są zerowe, a zmiana objętości pierwszego rzędu także wynosi zero. W idealnym ruchu uₓ = γy objętość geometrycznie pozostaje stała nawet dla skończonego γ, ale liniowego prawa materiałowego nie wolno z tego powodu rozszerzać na dowolnie duże deformacje.

Sprawdź rozumienie: niemal nieściśliwy materiał ma duże K. Czy musi mieć duże G? Nie: może bardzo słabo zmieniać objętość, a łatwo zmieniać kształt. Zastąpienie G przez K w zadaniu o ścinaniu opisywałoby inny sposób obciążenia.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.