v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Silniki cieplne: obiegi Otta i Diesla oraz warunki porównania · 4 min czytania

Porównanie obiegów: sprawność, praca i ograniczenie temperatury

Wysoka sprawność mówi, jaka część pobranego ciepła staje się pracą. Nie mówi, ile ciepła można dostarczyć w danych warunkach. Porównamy obiegi przy jednakowym cieple, a potem przy jednakowej temperaturze maksymalnej. Wyniki odpowiadają na różne pytania.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Wysoka sprawność mówi, jaka część pobranego ciepła staje się pracą. Nie mówi, ile ciepła można dostarczyć w danych warunkach. Porównamy obiegi przy jednakowym cieple, a potem przy jednakowej temperaturze maksymalnej. Wyniki odpowiadają na różne pytania.

Potrzebne wiadomości: Bilanse idealnych obiegów Otta i Diesla, potęgi, pojęcie maksimum funkcji; pochodna jest pomocna, ale niekonieczna.

Najpierw wypisz wspólne dane

Ustalmy n, T₁, p₁, r i γ. Oba modele zaczynają w tym samym stanie, zajmują tę samą największą objętość i mają identyczny etap sprężania. Nie ustaliliśmy jeszcze, kiedy kończy się ogrzewanie. Możemy narzucić pobrane ciepło albo temperaturę T₃, ale nie wolno zakładać, że obie te wielkości będą jednocześnie równe w Otto i w Dieslu.

W Otto grzejemy przy stałym V, w Dieslu przy stałym p. Dla tego samego wzrostu temperatury Diesel potrzebuje więcej ciepła, ponieważ już podczas grzania wykonuje pracę.

To samo ciepło: inna temperatura i ciśnienie szczytowe

Jeśli Qpobrane jest wspólne, przyrosty temperatury wynoszą:

T_{3,O}-T_2=\frac{Q_{\mathrm{pobrane}}}{nC_{V,m}},\qquad T_{3,D}-T_2=\frac{Q_{\mathrm{pobrane}}}{nC_{p,m}}=\frac{T_{3,O}-T_2}{\gamma}.

Otto osiąga zatem większą T₃. Wzrośnie też jego p₃, podczas gdy w izobarze Diesla p₃ = p₂. Iloraz ρ w Dieslu wyznacza dopływ ciepła: ρ = 1 + Qpobrane/(nCp,mT₂).

Dla γ > 1 i ρ > 1 funkcja ργ jest wypukła, więc ργ − 1 > γ(ρ − 1). Wzór na ηD pokazuje wtedy ηD < ηO przy tym samym r i γ. Przy wspólnym cieple oznacza to także mniejszą pracę Diesla. Ten wniosek obejmuje wyraźnie wymienione warunki, nie wszystkie możliwe porównania urządzeń.

Dwa obiegi na wspólnych osiach mają ten sam stan początkowy, stopień sprężania i pobrane ciepło. Otta cechuje wyższy szczyt ciśnienia oraz większa praca w tym porównaniu.
Wspólne n = 0,100 mol, T₁ = 300 K, p₁ = 100 kPa, r = 4, γ = 1,5 i Q_pobrane ≈ 997,74 J. W Dieslu ρ = 5/3. Zmiana warunku porównania może zmienić kolejność prac netto. Powiększ rysunek.

Ta sama temperatura maksymalna: większa praca może iść z niższą sprawnością

Teraz zachowajmy wcześniejsze wspólne dane, ale zamiast równego ciepła narzućmy jednakowe T₃ > T₂. Oba przyrosty temperatury są równe, więc:

Q_{\mathrm{pobrane},D}=nC_{p,m}(T_3-T_2)=\gamma Q_{\mathrm{pobrane},O}.

Diesel może w tym porównaniu wykonać więcej pracy, mimo niższej sprawności, ponieważ pobiera więcej ciepła. Trzeba policzyć oba iloczyny ηQ. Wspólne T₃ nadal nie oznacza wspólnego p₃: izochoryczne ogrzewanie w Otto podnosi ciśnienie.

Przy r = 4 i γ = 1,5 idealny Otto ma η = 50%. Diesel z r = 9 i ρ = 2 ma około 59,37%. Te liczby nie przeczą poprzedniemu porównaniu, bo zmieniliśmy stopień sprężania. Rzetelny wniosek musi podać, które parametry utrzymano, a które zmieniono.

Odniesienie Carnota nie zastępuje bilansu obiegu

Wartość 1 − T₁/T₃ daje odniesienie do odwracalnego silnika między skrajnymi temperaturami. W obiegach Otta i Diesla gaz przyjmuje ciepło podczas wzrostu temperatury, a oddaje je podczas stygnięcia. Nie ma dwóch izoterm wymiany ciepła jak w cyklu Carnota, więc podstawienie samych skrajnych temperatur nie daje ich sprawności.

Dla T₁ = 300 K i T₃ = 1200 K odniesienie Carnota wynosi 75%. Otto z r = 4 i γ = 1,5 osiąga w modelu 50%; pozostała różnica nie jest błędem rachunku ani automatycznie tarciem. Wynika także z kształtu idealnego obiegu i temperatur wymiany energii. O granicy Carnota i wyborze efektu użytecznego przypomina lekcja o pompie ciepła i drugiej zasadzie.

Największa sprawność i największa praca to dwa zadania

Rozważmy teraz sam Otto ze stałymi n, γ, temperaturą początkową T₁ oraz górną temperaturą T₃ = Tmax. Zwiększamy r. Rośnie sprawność, ale rośnie także T₂ = aT₁, gdzie a = rγ−1. Zostaje więc mniejszy dopuszczalny przyrost temperatury podczas grzania.

W=nC_{V,m}(T_{\max}-aT_1)\left(1-\frac1a\right)=nC_{V,m}\left(T_{\max}+T_1-aT_1-\frac{T_{\max}}a\right).

Silnik z dodatnim ciepłem i sprężaniem wymaga 1 < a < Tmax/T₁. Żeby zwiększyć W, minimalizujemy sumę aT₁ + Tmax/a. Dwa dodatnie składniki mają stały iloczyn T₁Tmax; ich suma jest najmniejsza, gdy są równe. Otrzymujemy:

a_{\mathrm{opt}}=\sqrt{\frac{T_{\max}}{T_1}},\qquad r_{\mathrm{opt}}=\left(\frac{T_{\max}}{T_1}\right)^{1/[2(\gamma-1)]}.

Ten sam warunek daje pochodna dW/da = nCV,m(−T₁ + Tmax/a²). Druga pochodna jest ujemna, więc znaleźliśmy maksimum. Wartość maksymalna ma wygodną postać:

W_{max}=nC_{V,m}\left(\sqrt{T_{\max}}-\sqrt{T_1}\right)^2.

Przy stałych temperaturach minimalnej i maksymalnej sprawność Otta rośnie ze stopniem sprężania, ale praca ma maksimum, po czym maleje do zera.
Dwie osie pionowe opisano osobno. Dla T₁ = 300 K, T₃ = 1200 K, γ = 1,5 i n = 0,100 mol największa praca wypada przy r = 4. Przy r = 16 nie można doprowadzić ciepła bez przekroczenia T₃; sprawność w tym punkcie jest nieokreślona. Powiększ rysunek.

Na prawym brzegu, gdy T₂ = Tmax, nie ma miejsca na dopływ ciepła: Q i W są zerowe. Nie wybieramy tego stanu jako najlepszego silnika tylko dlatego, że skrócony wzór na η miałby dużą wartość graniczną. W rzeczywistym projekcie dochodzą także ograniczenia ciśnienia, zmienne pojemności cieplne i straty, których tutaj nie optymalizowaliśmy.

Jak sprawdzić porównanie?

W pracowni zmiana wyboru obiegu zachowuje wspólne ciepło na mol. Porównanie przy wspólnym T₃ wymaga dwóch oddzielnych prób: odczytaj Q/n potrzebne w Otto, pomnóż je przez γ i ustaw taką wartość w Dieslu. Zapisz oba wyniki i sprawdź, czy T₃ rzeczywiście się zgadza. Nie zakładaj tego na podstawie samych nazw wariantów.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.