Lód z wodą: kiedy topnieje lód, a kiedy zamarza woda?
Rozpoznaj trzy możliwe stany końcowe wody, lodu i kalorymetru. Sprawdź, kiedy zimny lód powoduje krzepnięcie wody i dlaczego sam odczyt 0°C nie określa składu próbki.
W tym materiale
Rozpoznaj trzy możliwe stany końcowe wody, lodu i kalorymetru. Sprawdź, kiedy zimny lód powoduje krzepnięcie wody i dlaczego sam odczyt 0°C nie określa składu próbki.
Potrzebne wiadomości: Bilans cieplny, ciepło właściwe i ciepło topnienia; przekształcanie równań liniowych.
Zimny lód może zwiększyć ilość lodu
Wrzucenie lodu do wody nie zawsze kończy się jego topnieniem. Jeśli lód ma temperaturę znacznie poniżej zera, potrzebuje energii już na samo ogrzanie do 0°C. Woda może dostarczyć ją przez stygnięcie, a potem także przez krzepnięcie. Część początkowej wody zamieni się wtedy w lód. To wciąż przepływ energii od cieplejszej części układu do chłodniejszej.
Podstawowy bilans mieszania i przykłady topnienia są w lekcji o mieszaninach oraz lekcji o przemianach fazowych. Tutaj ustalimy, jak wybrać właściwy stan końcowy, również gdy zamarza cała woda. Nie zaczynamy od zgadywania dodatniej temperatury.
Ustalamy znaczenie symboli
mw i ml oznaczają początkowe masy wody i lodu w kilogramach. Ich suma M pozostaje stała. Początkowa temperatura lodu Tl jest nie większa niż 0°C. Woda i kalorymetr zaczynają przy tej samej temperaturze Tw ≥ 0°C. Ck jest pojemnością cieplną naczynia w J/K; nie mnożymy jej ponownie przez masę ani ciepło właściwe. T jest wspólną temperaturą końcową. Wszystkie występujące niżej temperatury względem 0°C mają wartości liczbowe w skali Celsjusza; różnice o 1°C i 1 K są równe.
Najpierw porównujemy energie przy 0°C
Woda i naczynie, stygnąc do zera, mogą oddać Qw0. Ogrzanie początkowego lodu do zera wymaga Ql0:
Q_{w0}=(m_wc_w+C_k)T_w,\qquad Q_{l0}=m_lc_l(0-T_l).
Obie te wielkości są nieujemne. Ich różnicę oznaczymy przez S:
S=Q_{w0}-Q_{l0}=(m_wc_w+C_k)T_w+m_lc_lT_l.
S ma jednostkę dżula. Dodatnie S to energia dostępna na topnienie po uwzględnieniu ogrzania lodu. Ujemne S oznacza niedobór: trzeba pozyskać energię z krzepnięcia części wody. To pomocniczy bilans między stanami, a nie opis kolejności zdarzeń. W rzeczywistym naczyniu różne procesy zachodzą jednocześnie.
Jeżeli pozostają obie fazy
Przy T = 0°C temperatura nie rozstrzyga, ile jest lodu. Rozstrzyga to energia przemiany. Stopienie dodatkowej masy Δm zużywa ΔmL, a skrzepnięcie takiej masy oddaje tyle samo. Wprowadzamy więc zmianę masy cieczy ze znakiem:
\Delta m_w=\frac{S}{L},\qquad m_{w,k}=m_w+\frac{S}{L},\qquad m_{l,k}=m_l-\frac{S}{L}.
Indeks k oznacza stan końcowy. Wynik ma sens tylko wtedy, gdy obie masy są nieujemne. Stąd warunek:
-m_wL\leq S\leq m_lL.
Wewnątrz tego przedziału są dwie fazy. Na lewym końcu właśnie znika ostatnia porcja wody, a na prawym ostatni lód; oba stany graniczne nadal mają 0°C. Nie nazywamy samej wody przy prawym końcu mieszaniną dwóch faz.
Gdy zabraknie wody albo lodu
Jeśli S < −mwL, nawet skrzepnięcie całej początkowej wody nie wystarcza, by wszystko doprowadzić do 0°C. Końcowa masa M jest lodem. Po uwzględnieniu energii krzepnięcia pozostaje ujemne S + mwL. Dzielimy je przez pojemność cieplną całego lodu i naczynia:
T=\frac{S+m_wL}{Mc_l+C_k}<0\ ^\circ\mathrm C.
Jeśli S > mlL, cały lód się stopi. Nadwyżka S − mlL ogrzewa teraz całą wodę, również tę powstałą z lodu:
T=\frac{S-m_lL}{Mc_w+C_k}>0\ ^\circ\mathrm C.
Naczynie występuje zarówno w początkowym bilansie, jak i w końcowej pojemności. Pominięcie jednego z tych wystąpień nie opisuje spójnego układu. Przy obu progach licznik odpowiedniego wzoru znika: temperatura dochodzi do zera bez skoku.
Przykład: wody ubywa, choć nic nie wypływa
Zmieszajmy w modelu 0,20 kg wody w 5°C i 0,40 kg lodu w −20°C. Pojemność naczynia pomijamy. Woda do zera odda 4200 J, a lód do zera potrzebuje 16 800 J. S = −12 600 J. Krzepnięcie całej wody dostarczyłoby 66 800 J, więc nie musi ona zamarznąć w całości.
m_{\text{skrz}}=\frac{12600}{334000}\approx0{,}03772\ \mathrm{kg}.
Końcowo mamy około 0,16228 kg wody i 0,43772 kg lodu przy 0°C. Suma nadal wynosi 0,60 kg. Energia 4200 J ze stygnięcia i 12 600 J z krzepnięcia daje dokładnie 16 800 J potrzebne do ogrzania lodu. Ujemne S nie wymusza ujemnej temperatury końcowej, dopóki pozostaje woda mogąca oddawać energię krzepnięcia.
W całym zestawie przyjmujemy ciepło właściwe wody cw = 4200 J/(kg·K), lodu cl = 2100 J/(kg·K) i ciepło topnienia L = 334 000 J/kg. Są to zaokrąglone stałe modelu. Układ jest izolowany, ciśnienie bliskie atmosferycznemu, a równowaga faz lodu i czystej wody występuje przy 0°C. Pomijamy parowanie, przechłodzenie, domieszki oraz pracę związaną ze zmianą objętości.
Sprawdź zależności w pracowni
W pracowni lodu i wody zmieniaj najpierw tylko temperaturę lodu. Zapisz próbę z częściowym krzepnięciem i próbę z całkowitym zamarznięciem. Porównaj masy końcowe i oba progi, zanim porównasz samą temperaturę. Pracownia oblicza stan równowagi; nie przewiduje czasu mieszania.
Źródła i dalsza lektura
ZPE, materiał Wydziału Fizyki Politechniki Warszawskiej: bilans cieplny; OpenStax: energia przemiany fazowej. Wyprowadzenia, liczby i rysunki w tej lekcji opracowano dla tego zestawu.
Zadania do tego tematu
- Naczynie zmienia masę stopionego lodu
- Dlaczego po zmieszaniu lodu jest więcej?
- Zamarzła cała woda: jaka jest temperatura lodu?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto