v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Cewka w obwodzie RL: przełączanie, energia i pomiary · 4 min czytania

Cewka rzeczywista w RL: napięcie uzwojenia i napięcie indukcji

Cewka ma opór uzwojenia, ale nie zachowuje się przez cały czas jak zwykły opornik. Rozdzielmy napięcie na uzwojeniu i napięcie związane ze zmianą prądu, a potem sprawdźmy, co naprawdę oznacza stała czasowa.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Cewka ma opór uzwojenia, ale nie zachowuje się przez cały czas jak zwykły opornik. Rozdzielmy napięcie na uzwojeniu i napięcie związane ze zmianą prądu, a potem sprawdźmy, co naprawdę oznacza stała czasowa.

Potrzebne wiadomości: Prawo Ohma, bilans napięć w oczku, samoindukcja i energia pola cewki; funkcja wykładnicza, pochodna jako nachylenie wykresu i odczytywanie całki jako sumy zmian.

Cewka rzeczywista ma dwa składniki napięcia

Łączymy szeregowo stałe źródło napięcia U, opornik R₁ oraz cewkę. W modelu cewka składa się z idealnej indukcyjności L i oporu uzwojenia r. Pomijamy pojemności pasożytnicze, nagrzewanie zmieniające r oraz nasycenie rdzenia. L pozostaje stałe. Prąd I jest dodatni, gdy wpływa do zacisku A cewki i wypływa z B. Napięcie całej cewki to Ucewki = V(A) − V(B).

Dla idealnego składnika indukcyjnego przyjmujemy bierną konwencję znaków: prąd wpływa do zacisku, względem którego mierzymy dodatnie napięcie. Wtedy uL = L·dI/dt. Rosnący dodatni prąd oznacza dodatnie uL, bo energia dopływa do pola. SEM samoindukcji, liczona w dodatnim obiegu prądu, wynosi −L·dI/dt. To dwa sposoby zapisu tego samego zjawiska, z przeciwnymi znakami odniesienia. Nie dodajemy ich jako dwóch osobnych napięć.

U_{\mathrm{cewki}}=rI+L\frac{\mathrm dI}{\mathrm dt},\qquad U=(R_1+r)I+L\frac{\mathrm dI}{\mathrm dt}.

Dwie zamknięte pętle. Podczas zasilania źródło U, opornik R₁ i cewka r oraz L są połączone szeregowo. Po przełączeniu źródło i R₁ są odłączone, a tę samą cewkę zamyka opornik R₂. Prąd odniesienia płynie w cewce od A do B w obu etapach.
Rysunek przedstawia dwa stany połączeń, a nie dwie cewki. r jest oporem uzwojenia; L opisuje indukcyjność. Schemat bez skali. Powiększ rysunek.

Z bilansu napięć wynika kształt wykresu

Oznaczmy RΣ = R₁ + r. Gdy prąd przestaje się zmieniać, pochodna znika, więc I∞ = U/RΣ. Indeks ∞ oznacza wartość graniczną przy bardzo długim zasilaniu, a nie wartość osiągniętą dokładnie po jednej stałej czasowej.

Przestawiamy równanie: dI/dt = (U − RΣI)/L. Różnica D = I∞ − I spełnia dD/dt = −(RΣ/L)D. Jej tempo zaniku jest proporcjonalne do niej samej. Stąd wykładniczy przebieg; można sprawdzić go przez zróżniczkowanie i podstawienie do bilansu:

\tau_1=\frac{L}{R_1+r},\qquad I(t)=I_\infty+(I_0-I_\infty)e^{-t/\tau_1}.

I₀ jest prądem tuż przed rozpoczęciem nowego etapu. Przy skończonym napięciu nie może on skoczyć: z ΔI = (1/L)∫uLdt wynika, że coraz krótszy przedział ze skończonym napięciem daje coraz mniejszą zmianę. Dla cewki początkowo bez prądu I₀ = 0 i otrzymujemy I = I∞(1 − e−t/τ₁). Natomiast wcześniej zasilona cewka może mieć I₀ większe od nowego I∞; wtedy prąd maleje mimo pozostawienia źródła.

Henr jest równy V·s/A, a om V/A, więc L/R ma jednostkę sekundy. W chwili t = τ₁ prąd początkowo niepobudzonej cewki osiąga 1 − e⁻¹ ≈ 63,2% wartości końcowej. Do 99% potrzeba −ln(0,01) ≈ 4,605 stałej czasowej. Hasło „po pięciu stałych proces się kończy” opisuje przybliżenie: pozostaje około 0,674% różnicy.

Przykład: czego oczekiwać na dwóch woltomierzach?

Przyjmijmy U = 12 V, L = 0,24 H, R₁ = 18 Ω i r = 6 Ω. Cewka początkowo nie przewodzi. Suma oporów wynosi 24 Ω, więc I∞ = 0,50 A i τ₁ = 0,010 s. Po 10 ms:

I=0{,}50(1-e^{-1})\ \mathrm A\approx0{,}31606\ \mathrm A,\qquad u_L=12e^{-1}\ \mathrm V\approx4{,}41455\ \mathrm V.

Na uzwojeniu r odkłada się 6·0,31606 V ≈ 1,89636 V. Woltomierz obejmujący całą cewkę pokaże sumę, około 6,31091 V. Spadek na R₁ wynosi około 5,68909 V; razem odtwarzają 12 V. W stanie ustalonym uL dąży do zera, lecz napięcie całej cewki dąży do rI∞ = 3 V. Idealną indukcyjność można wtedy w równaniu zastąpić przewodem; całej rzeczywistej cewki o r > 0 — nie.

Mniejsza stała czasowa nie rozstrzyga o każdym pytaniu

Zwiększmy R₁ do 42 Ω, pozostawiając resztę danych. τ₁ maleje do 5 ms, ale I∞ również maleje — do 0,25 A. Początkowe nachylenie dI/dt = U/L = 50 A/s jest w obu próbach jednakowe: przy I = 0 spadki oporowe są zerowe. Większy opór staje się istotny dopiero w miarę wzrostu prądu.

Nowa próba szybciej osiąga zadany procent własnego prądu ustalonego. Nie wynika z tego, że szybciej osiągnie dowolny zadany prąd w amperach. Dla progu I* mniejszego od I∞ przekształcamy zależność:

1-\frac{I_*}{I_\infty}=e^{-t_*/\tau_1},\qquad t_*=-\tau_1\ln\!\left(1-\frac{I_*}{I_\infty}\right).

Jeśli I* = I∞, czas jest nieskończony w modelu idealnym. Jeśli I* > I∞, taki próg nie zostanie osiągnięty. Nie wolno obliczać logarytmu ujemnej liczby i interpretować wyniku jako czasu.

Sprawdź rozumowanie w pracowni

W pracowni przełączania RL ustaw najpierw domyślne dane i zasilanie przez 2τ₁. Następnie zwiększ tylko R₁. Przed uruchomieniem przewidź trzy zmiany: τ₁, prądu w chwili przełączenia oraz energii pola. Zapisz próby w notatniku. Porównuj odczyty w sekundach; ten sam postęp animacji nie musi odpowiadać temu samemu czasowi fizycznemu.

Czy podwojenie L zmienia prąd ustalony?

Przy stałych U, R₁ i r nie zmienia I∞. Podwaja τ₁ i zmniejsza początkowe nachylenie dwukrotnie. Przy tym samym ustalonym prądzie podwaja energię LI²/2. Porównanie w tej samej chwili po włączeniu wymaga jednak ponownego obliczenia I(t), ponieważ prąd w cewce o większej indukcyjności narasta wolniej.

Lekcja o samoindukcji wyjaśnia już wykładnicze narastanie I(t) i stałą L/R. Tutaj stosujemy tę zależność do cewki o niezerowym oporze uzwojenia: odróżniamy dwa napięcia, porównujemy bezwzględny próg prądu i dopuszczamy niezerowy prąd początkowy. Źródło równań: OpenStax, obwody RL; przykłady liczbowe i zadania opracowano dla tego cyklu.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.