Najpierw przewidź
Po zwiększeniu oporu R₂ prąd zanika szybciej. Czy zmieni to prąd w chwili przełączenia, łączną energię oddaną przez pole czy tylko czas i miejsce wydzielania ciepła? Najpierw przewidź odpowiedź.
Dla U = 12 V, L = 240 mH, R₁ = 18 Ω, r = 6 Ω i R₂ = 42 Ω stałe czasowe wynoszą τ₁ = 10 ms i τ₂ = 5 ms. Zasilanie przez 2τ₁ trwa 20 ms i daje Iₛ ≈ 0,432332 A. Napięcie całej cewki zmienia się wtedy z około +4,218018 V na −18,157959 V, ale prąd nie skacze. Po kolejnych 5 ms prąd wynosi około 0,159046 A, a energia pola 3,035483 mJ. Początkowa energia zaniku 22,429352 mJ po pełnym zaniku rozdzieli się na 19,625683 mJ w R₂ oraz 2,803669 mJ w r. Ciepło powstałe wcześniej podczas zasilania jest osobną częścią bilansu.
Odczyty modelu
Porównaj swoje próby
Zapisz ustawienia i odczyty, zmień jeden parametr i zapisz kolejną próbę. To wyniki modelu. Tabela pozostaje na tej stronie do jej zamknięcia; możesz pobrać ją jako CSV. Wyczyszczenie tabeli możesz cofnąć do chwili zapisania nowej próby.
Brak zapisanych prób. Możesz porównać do 20 prób.
| Próba | Ustawienia | Odczyty |
|---|
Jak działa ten model?
Cewka składa się w tym modelu z idealnej indukcyjności L oraz oporu uzwojenia r. Podczas zasilania tworzy szeregowy obwód ze źródłem U i opornikiem R₁. W chwili tₛ źródło wraz z R₁ zostaje odłączone, a prąd zachowuje zamkniętą drogę przez cewkę i R₂. Schemat pokazuje aktualny etap połączeń. R₂ nie obciąża źródła w pierwszym etapie.
Dodatni prąd płynie w cewce od A do B. Napięcie idealnej indukcyjności uL = L·dI/dt jest dodatnie przy narastaniu i ujemne przy zaniku. Napięcie całej cewki V(A) − V(B) zawiera także dodatni spadek rI. SEM samoindukcji w dodatnim obiegu ma znak przeciwny do uL; nie jest dodatkowym elementem do ponownego dodania w bilansie.
Przy zasilaniu suma oporów wynosi R₁ + r. Stąd I∞ = U/(R₁ + r), τ₁ = L/(R₁ + r) i I(t) = I∞[1 − exp(−t/τ₁)]. Cewka zaczyna bez prądu. Kontrolka czasu zasilania wybiera tₛ/τ₁, nie liczbę sekund. Wyłączenie po 2τ₁ daje około 86,47% prądu ustalonego; po 5τ₁ — około 99,326%, nadal nie dokładnie 100%.
Po przełączeniu prąd wynosi Iₛ exp[−(t − tₛ)/τ₂], gdzie τ₂ = L/(R₂ + r), a Iₛ jest rzeczywistym prądem końca pierwszego etapu. Liczymy czas od przełączenia. Napięcie całej cewki jest wtedy równe −R₂I. Prąd zachowuje zwrot, podczas gdy napięcie zmienia znak. Odczyt dokładnie na granicy pokazuje napięcie po przełączeniu; osobno podano oba jednostronne napięcia graniczne.
Animacja obejmuje cały czas zasilania i następnie 5τ₂ zaniku. Jej postęp 0–1 jest bezwymiarowy, a rzeczywisty czas pokazują odczyty oraz oś wykresu w milisekundach. Koniec oznacza pozostałe exp(−5) ≈ 0,674% prądu Iₛ, a nie dokładne zero. Zakres obu osi wykresu dostosowuje się do parametrów; porównuj liczby oraz jednostki, nie samą wysokość krzywej.
Energia pola wynosi E = LI²/2. Przy zasilaniu UI = (R₁ + r)I² + dE/dt. Po przełączeniu źródło nie dostarcza energii, a spadek E staje się ciepłem w R₂ oraz r. Zapisane odczyty energii liczą się od początku całej próby. Ich suma spełnia: energia źródła = energia pola + ciepło w R₁ + ciepło w R₂ + ciepło w r. Moc ma jednostkę W, a energia tutaj mJ.
Podwojenie R₂ przy niezmienionych pozostałych nastawach nie zmienia Iₛ ani energii pola w chwili przełączenia. Skraca τ₂, zwiększa bezwzględną wartość początkowego napięcia i kieruje większą część energii zaniku do R₂. Udziały ciepła w drugim etapie to R₂/(R₂ + r) oraz r/(R₂ + r). R₁ jest już odłączony i nie odbiera dalszego ciepła.
Zapisz próbę tuż po przełączeniu, a następnie po jednej τ₂. Porównaj prąd oraz energię pola. Prąd spadnie e razy, energia e² razy. W osobnej próbie zmień tylko r i sprawdź obie stałe czasowe oraz napięcie całej cewki. Notatnik i eksport CSV zawierają dane idealnego modelu, bez losowego szumu ani deklaracji rzeczywistego pomiaru.
Przy U = 0 albo zerowym czasie zasilania nie zostaje zgromadzona energia: prądy, napięcia dynamiczne i ciepło są zerowe. Przy r = 0 mamy idealne uzwojenie, ale dodatnie R₁ i R₂ nadal ograniczają obie pętle. Pełne przerwanie obwodu nie jest opcją tego modelu; wymagałoby opisu innych dróg prądu oraz energii.
Założenia i granice
- Stała dodatnia indukcyjność i stałe opory. r opisuje opór uzwojenia, nie dodatkowy zewnętrzny opornik. Brak nasycenia, nagrzewania zmieniającego parametry i strat magnetycznych.
- Idealne napięcie źródła, przewody i przełączanie. Cewka jest początkowo bez prądu. Zmiana parametrów rozpoczyna obliczenie nowej próby, nie jest zdarzeniem w jej wcześniejszej historii.
- Przełączenie zachowuje zamkniętą drogę prądu i nie dodaje energii. Model nie opisuje przerwanego obwodu, łuku, napięcia przebicia ani pojemności pasożytniczej.
- Animacja obejmuje zasilanie przez 0–5τ₁ i zanik przez 5τ₂. To skończony przedział, nie całkowite ustalenie każdej wielkości. Wartości graniczne w objaśnieniach są odróżnione od odczytów końca animacji.
- Rysunek połączeń jest schematem bez skali. Wykres prądu ma wartości fizyczne, a jego zakres skaluje się z nastawami. Prawa energii sprawdza się liczbowo, nie przez porównanie długości symboli obwodu.
Sprawdź samodzielnie
Ustaw U = 10 V, L = 120 mH, R₁ = 20 Ω, r = 4 Ω, R₂ = 8 Ω i czas zasilania 1τ₁. Oblicz chwilę przełączenia, prąd w tej chwili, prąd po kolejnych 10 ms oraz pozostałą energię pola. Potem zwiększ tylko R₂ do 20 Ω: co pozostanie takie samo, a co zmieni się po tych samych 10 ms od przełączenia?
Sprawdź rozwiązanie
Pierwsza pętla ma 24 Ω, więc τ₁ = 5 ms i tₛ = 5 ms. Iₛ = (10/24)(1 − exp(−1)) A ≈ 0,263384 A. Dla R₂ = 8 Ω druga pętla ma 12 Ω i τ₂ = 10 ms. Po 10 ms od przełączenia I ≈ 0,0968934 A, E ≈ 0,563300 mJ. Napięcie idealnej indukcyjności wynosi około −1,162721 V, a całej cewki −0,775147 V. Po zmianie R₂ na 20 Ω pierwszy etap i Iₛ nie zmieniają się. τ₂ spada do 5 ms, więc te same 10 ms są teraz dwiema stałymi zaniku: I ≈ 0,0356451 A, E ≈ 0,0762343 mJ. Energia pola na początku zaniku jest wspólna; do chwili odczytu rozproszyła się jednak różna jej część. W obu próbach korzystamy z czasu fizycznego, nie z tego samego położenia suwaka postępu.