v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Indukcyjność wzajemna, połączenia cewek i energia sprzężonego pola · 4 min czytania

Energia dwóch cewek: składnik wzajemny, granica sprzężenia i zwarte uzwojenie

Pola dwóch cewek nakładają się, więc ich całkowita energia zawiera składnik zależny od obu prądów. Wyprowadzimy go z mocy na zaciskach i wykorzystamy do sprawdzenia, czy podane L₁, L₂ i M w ogóle mogą opisywać pasywny układ. Na końcu zbadamy, jak idealne zwarcie drugiego uzwojenia zmienia odpowiedź pierwszego.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Pola dwóch cewek nakładają się, więc ich całkowita energia zawiera składnik zależny od obu prądów. Wyprowadzimy go z mocy na zaciskach i wykorzystamy do sprawdzenia, czy podane L₁, L₂ i M w ogóle mogą opisywać pasywny układ. Na końcu zbadamy, jak idealne zwarcie drugiego uzwojenia zmienia odpowiedź pierwszego.

Potrzebne wiadomości: Równania dwóch liniowych cewek, pasywna konwencja znaków, całka mocy po czasie, pochodna iloczynu oraz dopełnianie kwadratu.

Sumujemy moc obu portów

Rozważamy nieruchome liniowe uzwojenia bez strat, bez trwałego namagnesowania i bez innych źródeł pola. Stan i₁ = i₂ = 0 wyznacza zero energii. Oba prądy są dodatnie do kropek, u₁ i u₂ są napięciami od kropki do drugiego końca, a M ≥ 0. Przy stałych parametrach moc doprowadzana do wspólnego pola wynosi:

p=u_1i_1+u_2i_2=L_1i_1\frac{di_1}{dt}+L_2i_2\frac{di_2}{dt}+M\left(i_1\frac{di_2}{dt}+i_2\frac{di_1}{dt}\right).

Pierwsze dwa wyrazy są pochodnymi L₁i₁²/2 i L₂i₂²/2. Nawias jest pochodną iloczynu i₁i₂. Całkowanie od stanu zerowego daje:

E_B=\frac12L_1i_1^2+\frac12L_2i_2^2+Mi_1i_2.

Składnik Mi₁i₂ nie jest dodatkową, niezależną porcją energii przypisaną do trzeciego elementu. Wynika z nakładania pól. Dla jednakowych znaków prądów zwiększa energię, a dla przeciwnych ją zmniejsza. Sumowanie wyłącznie dwóch wyrażeń Li²/2 pomija wpływ sprzężenia.

Źródło utrzymujące stały prąd także może wymieniać energię

Niech L₁ = 80 mH, L₂ = 20 mH i M = 30 mH. Najpierw zwiększamy i₁ od 0 do 2 A przy i₂ = 0. Dostarczamy 0,160 J. Następnie utrzymujemy i₁ = 2 A i zmieniamy i₂ od 0 do −3 A. Drugi port pobiera energię L₂i₂²/2 = 0,090 J. Pierwszy ma jednak napięcie Mdi₂/dt, mimo że jego własny prąd jest stały. Praca dostarczona przez pierwszy port w drugim etapie wynosi M · 2 A · (−3 A) = −0,180 J.

Pierwszy zewnętrzny obwód odbiera zatem energię od pola. Bilans drugiego etapu to 0,090 − 0,180 = −0,090 J, a końcowa energia całej pary 0,160 − 0,090 = 0,070 J. Zgadza się to ze wzorem zawierającym składnik wzajemny. Warunek „stały prąd” nie oznacza ani zerowego napięcia na sprzężonej cewce, ani zerowej mocy portu.

Energia pola w dżulach w zależności od prądu i2 dla stałego i1 równego 2 A. Parabola ma minimum 0,070 J przy i2 równym minus 3 A i przechodzi przez punkt 0 A, 0,160 J. Dane: L1 80 mH, L2 20 mH, M 30 mH.
Prąd drugiej cewki może osłabić wspólne pole. Przy tych parametrach minimum energii pozostaje dodatnie; M jest mniejsze od pierwiastka z L1 L2. Powiększ rysunek.

Skąd ograniczenie M² ≤ L₁L₂?

Pole pasywnej pary nie może mieć ujemnej energii względem stanu zerowego dla żadnej pary prądów. Dla L₁ > 0 przekształcamy wzór przez dopełnienie kwadratu:

E_B=\frac{L_1}{2}\left(i_1+\frac{M}{L_1}i_2\right)^2+\frac12\left(L_2-\frac{M^2}{L_1}\right)i_2^2.

Możemy dobrać i₁ = −Mi₂/L₁, zerując pierwszy kwadrat. Aby drugi składnik nie stał się ujemny, konieczne jest L₂ − M²/L₁ ≥ 0. Ten sam warunek wraz z L₁, L₂ > 0 wystarcza do nieujemności całego wyrażenia:

M^2\leq L_1L_2,\qquad k=\frac{M}{\sqrt{L_1L_2}},\qquad 0\leq k\leq1.

Współczynnik k określa siłę sprzężenia w tym modelu. Nie jest sprawnością transformatora ani ułamkiem mocy oddawanej odbiornikowi. Wartość k = 0,8 nie oznacza automatycznie 20% strat energii: opisywana para pozostaje bezstratna.

Granica pełnego sprzężenia

Dla M = √(L₁L₂) energia przyjmuje postać jednego kwadratu:

E_B=\frac12\left(\sqrt{L_1}i_1+\sqrt{L_2}i_2\right)^2.

Może być zerowa dla niezerowych prądów o przeciwnych znakach, gdy √L₁i₁ + √L₂i₂ = 0. W idealnym modelu wytworzone pola znoszą się całkowicie. Nie wynika stąd możliwość uzyskania pracy z niczego. Napięcia obu portów są wtedy związane i nie można zadawać dowolnych dwóch niezależnych przebiegów napięcia. Pominięte w modelu indukcyjności rozproszenia, rezystancje i pojemności wpływają na odpowiedź rzeczywistego układu w tej granicy.

Drugie idealne uzwojenie zwarte przewodem

Przyjmijmy zerowe prądy początkowe oraz idealne zwarcie drugiego uzwojenia: u₂ = 0. Z równania u₂ = dΨ₂/dt wynika stałość Ψ₂. Początkowo Ψ₂ = 0, więc przez cały proces:

Mi_1+L_2i_2=0,\qquad i_2=-\frac{M}{L_2}i_1.

Pierwsza cewka ma napięcie u1; końce drugiej łączy idealny przewód, więc u2 wynosi zero. Obie kropki są u góry i oba dodatnie prądy odniesienia wskazują w dół. Dla zerowych prądów początkowych strumień skojarzony drugiej cewki pozostaje zerowy.
Zwarcie drugiej idealnej cewki narzuca stały strumień skojarzony. Ujemne i₂ oznacza rzeczywisty przepływ przeciwny do narysowanej strzałki odniesienia. Schemat bez skali. Powiększ rysunek.

Prąd drugiej cewki wytwarza przeciwny strumień, zachowując zerową sumę strumieni skojarzonych z tym uzwojeniem. Podstawiamy jego pochodną do równania u₁:

u_1=\left(L_1-\frac{M^2}{L_2}\right)\frac{di_1}{dt},\qquad L_{\mathrm{zwarcie}}=L_1(1-k^2).

Po wstawieniu tej samej relacji między prądami do energii dostajemy EB = Lzwarciei₁²/2. Drugi port nie dostarcza ani nie odbiera mocy, bo u₂ = 0. Energia nadal dociera przez pierwszy port; zwarcie zmienia rozkład prądów i mniejsza energia odpowiada tej samej wartości i₁.

Jest to model idealnego zwarcia i uzwojenia bez oporu. Przy R₂ > 0 w pętli pojawia się R₂i₂ i Ψ₂ nie pozostaje stałe. Przy niezerowym początkowym Ψ₂ relacja między prądami zawierałaby stały wyraz. Nie przenosimy prostego wyniku bez tych założeń na dowolny obwód.

Przypadek graniczny: dla k = 1 mamy Lzwarcie = 0. Wymuszenie niezerowego u₁ przy idealnym u₂ = 0 jest wtedy sprzeczne z równaniami modelu. Dzieląc napięcie przez znikającą indukcyjność, nie otrzymujemy wiarygodnej prognozy rzeczywistego prądu; trzeba przywrócić pominięte elementy układu. Dla k < 1 równania są niesprzeczne, a indukcyjność widziana z pierwszego portu pozostaje dodatnia.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.