Cewka rzeczywista w RL: napięcie uzwojenia i napięcie indukcji
Cewka ma opór uzwojenia, ale nie zachowuje się przez cały czas jak zwykły opornik. Rozdzielmy napięcie na uzwojeniu i napięcie związane ze zmianą prądu, a potem sprawdźmy, co naprawdę oznacza stała czasowa.
W tym materiale
Cewka ma opór uzwojenia, ale nie zachowuje się przez cały czas jak zwykły opornik. Rozdzielmy napięcie na uzwojeniu i napięcie związane ze zmianą prądu, a potem sprawdźmy, co naprawdę oznacza stała czasowa.
Potrzebne wiadomości: Prawo Ohma, bilans napięć w oczku, samoindukcja i energia pola cewki; funkcja wykładnicza, pochodna jako nachylenie wykresu i odczytywanie całki jako sumy zmian.
Cewka rzeczywista ma dwa składniki napięcia
Łączymy szeregowo stałe źródło napięcia U, opornik R₁ oraz cewkę. W modelu cewka składa się z idealnej indukcyjności L i oporu uzwojenia r. Pomijamy pojemności pasożytnicze, nagrzewanie zmieniające r oraz nasycenie rdzenia. L pozostaje stałe. Prąd I jest dodatni, gdy wpływa do zacisku A cewki i wypływa z B. Napięcie całej cewki to Ucewki = V(A) − V(B).
Dla idealnego składnika indukcyjnego przyjmujemy bierną konwencję znaków: prąd wpływa do zacisku, względem którego mierzymy dodatnie napięcie. Wtedy uL = L·dI/dt. Rosnący dodatni prąd oznacza dodatnie uL, bo energia dopływa do pola. SEM samoindukcji, liczona w dodatnim obiegu prądu, wynosi −L·dI/dt. To dwa sposoby zapisu tego samego zjawiska, z przeciwnymi znakami odniesienia. Nie dodajemy ich jako dwóch osobnych napięć.
U_{\mathrm{cewki}}=rI+L\frac{\mathrm dI}{\mathrm dt},\qquad U=(R_1+r)I+L\frac{\mathrm dI}{\mathrm dt}.
Z bilansu napięć wynika kształt wykresu
Oznaczmy RΣ = R₁ + r. Gdy prąd przestaje się zmieniać, pochodna znika, więc I∞ = U/RΣ. Indeks ∞ oznacza wartość graniczną przy bardzo długim zasilaniu, a nie wartość osiągniętą dokładnie po jednej stałej czasowej.
Przestawiamy równanie: dI/dt = (U − RΣI)/L. Różnica D = I∞ − I spełnia dD/dt = −(RΣ/L)D. Jej tempo zaniku jest proporcjonalne do niej samej. Stąd wykładniczy przebieg; można sprawdzić go przez zróżniczkowanie i podstawienie do bilansu:
\tau_1=\frac{L}{R_1+r},\qquad I(t)=I_\infty+(I_0-I_\infty)e^{-t/\tau_1}.
I₀ jest prądem tuż przed rozpoczęciem nowego etapu. Przy skończonym napięciu nie może on skoczyć: z ΔI = (1/L)∫uLdt wynika, że coraz krótszy przedział ze skończonym napięciem daje coraz mniejszą zmianę. Dla cewki początkowo bez prądu I₀ = 0 i otrzymujemy I = I∞(1 − e−t/τ₁). Natomiast wcześniej zasilona cewka może mieć I₀ większe od nowego I∞; wtedy prąd maleje mimo pozostawienia źródła.
Henr jest równy V·s/A, a om V/A, więc L/R ma jednostkę sekundy. W chwili t = τ₁ prąd początkowo niepobudzonej cewki osiąga 1 − e⁻¹ ≈ 63,2% wartości końcowej. Do 99% potrzeba −ln(0,01) ≈ 4,605 stałej czasowej. Hasło „po pięciu stałych proces się kończy” opisuje przybliżenie: pozostaje około 0,674% różnicy.
Przykład: czego oczekiwać na dwóch woltomierzach?
Przyjmijmy U = 12 V, L = 0,24 H, R₁ = 18 Ω i r = 6 Ω. Cewka początkowo nie przewodzi. Suma oporów wynosi 24 Ω, więc I∞ = 0,50 A i τ₁ = 0,010 s. Po 10 ms:
I=0{,}50(1-e^{-1})\ \mathrm A\approx0{,}31606\ \mathrm A,\qquad u_L=12e^{-1}\ \mathrm V\approx4{,}41455\ \mathrm V.
Na uzwojeniu r odkłada się 6·0,31606 V ≈ 1,89636 V. Woltomierz obejmujący całą cewkę pokaże sumę, około 6,31091 V. Spadek na R₁ wynosi około 5,68909 V; razem odtwarzają 12 V. W stanie ustalonym uL dąży do zera, lecz napięcie całej cewki dąży do rI∞ = 3 V. Idealną indukcyjność można wtedy w równaniu zastąpić przewodem; całej rzeczywistej cewki o r > 0 — nie.
Mniejsza stała czasowa nie rozstrzyga o każdym pytaniu
Zwiększmy R₁ do 42 Ω, pozostawiając resztę danych. τ₁ maleje do 5 ms, ale I∞ również maleje — do 0,25 A. Początkowe nachylenie dI/dt = U/L = 50 A/s jest w obu próbach jednakowe: przy I = 0 spadki oporowe są zerowe. Większy opór staje się istotny dopiero w miarę wzrostu prądu.
Nowa próba szybciej osiąga zadany procent własnego prądu ustalonego. Nie wynika z tego, że szybciej osiągnie dowolny zadany prąd w amperach. Dla progu I* mniejszego od I∞ przekształcamy zależność:
1-\frac{I_*}{I_\infty}=e^{-t_*/\tau_1},\qquad t_*=-\tau_1\ln\!\left(1-\frac{I_*}{I_\infty}\right).
Jeśli I* = I∞, czas jest nieskończony w modelu idealnym. Jeśli I* > I∞, taki próg nie zostanie osiągnięty. Nie wolno obliczać logarytmu ujemnej liczby i interpretować wyniku jako czasu.
Sprawdź rozumowanie w pracowni
W pracowni przełączania RL ustaw najpierw domyślne dane i zasilanie przez 2τ₁. Następnie zwiększ tylko R₁. Przed uruchomieniem przewidź trzy zmiany: τ₁, prądu w chwili przełączenia oraz energii pola. Zapisz próby w notatniku. Porównuj odczyty w sekundach; ten sam postęp animacji nie musi odpowiadać temu samemu czasowi fizycznemu.
Czy podwojenie L zmienia prąd ustalony?
Przy stałych U, R₁ i r nie zmienia I∞. Podwaja τ₁ i zmniejsza początkowe nachylenie dwukrotnie. Przy tym samym ustalonym prądzie podwaja energię LI²/2. Porównanie w tej samej chwili po włączeniu wymaga jednak ponownego obliczenia I(t), ponieważ prąd w cewce o większej indukcyjności narasta wolniej.
Lekcja o samoindukcji wyjaśnia już wykładnicze narastanie I(t) i stałą L/R. Tutaj stosujemy tę zależność do cewki o niezerowym oporze uzwojenia: odróżniamy dwa napięcia, porównujemy bezwzględny próg prądu i dopuszczamy niezerowy prąd początkowy. Źródło równań: OpenStax, obwody RL; przykłady liczbowe i zadania opracowano dla tego cyklu.
Zadania do tego tematu
- Trzy spadki napięcia po jednej stałej czasowej
- Większy opór: krótsza stała czasowa, późniejszy próg
- Cewka już przewodzi: prąd maleje mimo zasilania
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto