v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Rozszerzalność, więzy i naprężenia cieplne · 3 min czytania

Szczelina dylatacyjna: próg kontaktu i początek ściskania

Między końcem pręta a nieruchomą przeszkodą pozostawiono niewielką szczelinę. Początkowo ogrzewanie wyłącznie wydłuża pręt. Dopiero po zamknięciu szczeliny pojawia się nacisk. Wyznaczymy tę granicę i sprawdzimy, dlaczego tego samego wzoru nie wolno przedłużać na chłodzenie.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Między końcem pręta a nieruchomą przeszkodą pozostawiono niewielką szczelinę. Początkowo ogrzewanie wyłącznie wydłuża pręt. Dopiero po zamknięciu szczeliny pojawia się nacisk. Wyznaczymy tę granicę i sprawdzimy, dlaczego tego samego wzoru nie wolno przedłużać na chłodzenie.

Potrzebne wiadomości: Rozszerzalność liniowa, sztywność EA/L i znak naprężenia; porównywanie przedziałów oraz odczytywanie wykresu odcinkami.

Przeszkoda naciska, ale nie przyciąga

Lewy koniec pręta jest zamocowany, a prawy w temperaturze odniesienia znajduje się w odległości g ≥ 0 od sztywnej przeszkody. Pręt początkowo nie jest naprężony. Ogrzewamy go równomiernie; przeszkoda nie zmienia położenia. Przyjmujemy osiowe ustawienie i brak wygięcia pręta. x oznacza przesunięcie jego prawego końca w stronę przeszkody.

Swobodny koniec chciałby przesunąć się o δc = αLΔT. Dopóki δc ≤ g, mieści się przed przeszkodą i nie ma nacisku. Po przekroczeniu g ruch końca zostaje ograniczony do x = g. Dalszą różnicę długości równoważy sprężyste ściskanie:

x=\min(\delta_c,g),\qquad N=k_p(x-\delta_c),\qquad k_p=\frac{EA}{L}.

Równoważnie: N = 0 przed kontaktem oraz N = −kp(δc − g) po jego wystąpieniu. W tym układzie N nigdy nie jest dodatnie. Nacisk C = −N jest wielkością nieujemną. Przy δc = g końce właśnie się stykają, ale C nadal wynosi zero.

Pręt przed kontaktem ze sztywną przeszkodą, w chwili zamknięcia szczeliny i po dalszym ogrzaniu. Przed kontaktem koniec przemieszcza się swobodnie, na progu siła nadal wynosi zero, po progu pojawia się ściskanie.
Szczelina g jest mierzona w temperaturze odniesienia. Przeszkoda może naciskać, ale nie przyciąga pręta. Zablokowanie ruchu następuje dopiero po zamknięciu szczeliny; rysunek nie przedstawia rzeczywistych proporcji. Powiększ rysunek.

Temperatura zamknięcia szczeliny

Dla α > 0 próg wynosi ΔTk = g/(αL). Jest to przyrost względem temperatury odniesienia, nie temperatura bezwzględna. Jeśli α = 0 i g > 0, w tym modelu żadna skończona zmiana temperatury nie zamknie szczeliny. Dla g = 0 i α > 0 każdy dodatni przyrost rozpoczyna ściskanie; chłodzenie nadal otwiera szczelinę.

Przykład: trzy kolejne stany

Niech L = 2,00 m, A = 50 mm², E = 200 GPa, α = 12·10⁻⁶ K⁻¹ i g = 0,600 mm. Sztywność kp = 5 MN/m, a swobodne wydłużenie na kelwin wynosi 0,0240 mm/K. Zatem ΔTk = 0,600/0,0240 = 25,0 K.

Przy +10 K mamy x = δc = 0,240 mm, pozostaje szczelina 0,360 mm, a siła jest zerowa. Przy +25 K mamy x = g = 0,600 mm i nadal N = 0. Przy +40 K swobodne wydłużenie wyniosłoby 0,960 mm, lecz rzeczywiste x pozostaje 0,600 mm. Stąd N = 5·10⁶ · (0,000600 − 0,000960) N = −1800 N i σ = −36 MPa.

Dla pręta 2 m, alfa 12 mikrometrów na metr i kelwin, modułu 200 GPa i szczeliny 0,60 mm próg kontaktu wynosi 25 K. Poniżej progu naprężenie jest zerowe, powyżej maleje o 2,4 MPa na kelwin; przy 40 K wynosi minus 36 MPa.
Dane przykładu z tej lekcji. Linia przerywana pokazuje błędne przedłużenie gałęzi kontaktowej do temperatur, przy których pręt nie dotyka przeszkody. Powiększ rysunek.

Dlaczego prosta z dodatnim naprężeniem byłaby błędna?

Wzór gałęzi kontaktowej daje σ = E(g/L − αΔT). Podstawiony przy małym ΔT może dać wartość dodatnią. Oznaczałoby to, że niepołączona przeszkoda ciągnie pręt przez pustą szczelinę. Taka siła nie istnieje w założonym układzie. Najpierw wybieramy stan kontaktu, dopiero potem stosujemy jego równanie.

Można sprawdzić wynik trzema warunkami: szczelina h = g − x ≥ 0, nacisk C ≥ 0 oraz C·h = 0. Ostatni warunek mówi, że dodatni nacisk i otwarta szczelina nie mogą występować jednocześnie. Przy progu zarówno h, jak i C są zerowe. Te warunki są przydatne także przy kontaktach mechanicznych innych niż ogrzewany pręt.

Chłodzenie i odwracalność w modelu

Przy ΔT < 0 i dodatnim α koniec cofa się: x = δc < 0. Szczelina rośnie, a N pozostaje zerowe. Gdy wcześniej ściskany pręt ochładzamy, nacisk zanika przy ΔTk, po czym kontakt się otwiera. Nasz idealny model nie ma histerezy. Trwałe odkształcenie, tarcie lub ruch przeszkody mogłyby zmienić przebieg i wymagają dodatkowych danych.

W pracowni ustaw ten sam pręt kolejno między połączonymi uchwytami i przy jednostronnej przeszkodzie z g = 0. Porównaj +20 K z −20 K. Podczas ogrzewania odczyty będą takie same, podczas chłodzenia pokażą różnicę między połączeniem a kontaktem.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.