v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Sprężystość: odkształcenia poprzeczne, ścinanie i stateczność prętów · 3 min czytania

Współczynnik Poissona: zwężenie próbki, zmiana objętości i moduły

Pręt rozciągany wzdłuż jednej osi zwykle staje się cieńszy. Sam moduł Younga nie mówi, o ile. Wprowadzimy drugi parametr materiału, odróżnimy zmianę kształtu od zmiany objętości i sprawdzimy, które zestawy modułów opisują stabilny materiał izotropowy.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Pręt rozciągany wzdłuż jednej osi zwykle staje się cieńszy. Sam moduł Younga nie mówi, o ile. Wprowadzimy drugi parametr materiału, odróżnimy zmianę kształtu od zmiany objętości i sprawdzimy, które zestawy modułów opisują stabilny materiał izotropowy.

Potrzebne wiadomości: Naprężenie normalne, względne wydłużenie i moduł Younga; ułamki, potęgi jednostek i przybliżenie pomijające iloczyny małych odkształceń.

Co mierzymy w poprzek rozciąganego pręta?

W lekcji o module Younga siła normalna F i początkowe pole przekroju A₀ dawały naprężenie σ = F/A₀. Oś x wybierzmy wzdłuż próbki, a osie y i z w poprzek. Dodatnie odkształcenie oznacza wydłużenie. Dla początkowych wymiarów L₀, b₀ i h₀ zapisujemy:

\varepsilon_x=\frac{\Delta L}{L_0},\qquad \varepsilon_y=\frac{\Delta b}{b_0},\qquad \varepsilon_z=\frac{\Delta h}{h_0}.

Rozpatrujemy materiał jednorodny, izotropowy, liniowo sprężysty i małe odkształcenia, w stałej temperaturze. Izotropowy znaczy, że obrót kierunku obciążenia względem materiału nie zmienia jego stałych sprężystych. Boczne powierzchnie próbki są swobodne, a naprężenie jest jednoosiowe, z dala od uchwytów. Wtedy εᵧ = εᶻ, a współczynnik Poissona ν definiujemy wzorem:

\nu=-\frac{\varepsilon_y}{\varepsilon_x}=-\frac{\varepsilon_z}{\varepsilon_x},\qquad \varepsilon_y=\varepsilon_z=-\nu\frac{\sigma}{E}.

Minus nie jest umowną poprawką do wyniku. Zwykła próbka rozciągana ma εₓ > 0 i εᵧ < 0, stąd ν > 0. Istnieją też materiały o ν < 0, nazywane auksetycznymi: przy rozciąganiu poszerzają się. Współczynnik ν nie ma jednostki.

Próbka przed rozciągnięciem i po nim: wzrost długości oraz spadek obu wymiarów poprzecznych. Strzałki sił są skierowane na zewnątrz.
Wymiary początkowe służą jako mianowniki odkształceń. Zmiany kształtu celowo powiększono; rysunek nie przedstawia skali odkształcenia. Powiększ rysunek.

Wydłużenie nie oznacza zachowania objętości

Pomnóżmy trzy nowe wymiary próbki. Dokładna tożsamość geometryczna ma postać V/V₀ = (1 + εₓ)(1 + εᵧ)(1 + εᶻ). W modelu małych odkształceń pomijamy iloczyny dwóch i trzech ε. Otrzymujemy odkształcenie objętościowe:

\varepsilon_V=\frac{\Delta V}{V_0}\approx\varepsilon_x+\varepsilon_y+\varepsilon_z=(1-2\nu)\frac{\sigma}{E}.

Dla E = 200 GPa, ν = 0,30 i σ = 80 MPa wydłużenie względne wynosi 0,0004, a każde zwężenie −0,00012. Ich suma to 0,00016, czyli objętość rośnie o około 0,016%. Zwężenie przekroju nie równoważy całego wydłużenia. Podstawienie do iloczynu wymiarów daje wynik bardzo bliski, ale nie identyczny; różnica jest drugiego rzędu, którego liniowy model nie rozstrzyga.

Ściskanie ze wszystkich stron wymaga innego modułu

Przy równomiernym dodatnim ciśnieniu p mamy σₓ = σᵧ = σᶻ = −p. Naprężenia normalne w kilku kierunkach sumują swoje skutki:

\varepsilon_x=\frac{\sigma_x-\nu(\sigma_y+\sigma_z)}{E}.

Dla dwóch pozostałych kierunków zmieniamy tylko indeksy. Przy ciśnieniu każda składowa wynosi −(1 − 2ν)p/E. Po zsumowaniu trzech odkształceń definiujemy moduł ściśliwości K:

\varepsilon_V=-\frac{3(1-2\nu)p}{E}=-\frac pK,\qquad K=\frac{E}{3(1-2\nu)}.

K ma jednostkę paskala. Większe K oznacza mniejszą zmianę objętości przy tym samym przyroście ciśnienia. Wielkość 1/K jest ściśliwością i ma jednostkę Pa⁻¹. W tych równaniach p oznacza wzrost ciśnienia względem nieodkształconego stanu odniesienia.

Jednakowe ciśnienie działa do środka z trzech par przeciwnych ścian sześcianu. Trzy jednakowe skrócenia składają się na zmianę objętości.
Ściskanie hydrostatyczne jest obciążeniem w trzech kierunkach. Na rzucie zaznaczono trzy widoczne ściany; przeciwległe są obciążone tak samo. Powiększ rysunek.

Dwa niezależne parametry, trzy sposoby obciążenia

Moduł Younga E wiąże jednoosiowe naprężenie z wydłużeniem przy swobodnych bokach. K opisuje zmianę objętości. Moduł ścinania G wiąże naprężenie styczne τ z odkształceniem postaciowym γ, które wyprowadzimy w następnej lekcji. Dla przyjętego izotropowego modelu:

G=\frac{E}{2(1+\nu)},\qquad E=\frac{9KG}{3K+G},\qquad \nu=\frac{3K-2G}{2(3K+G)}.

Nie można więc niezależnie dobrać E, G, K i ν. Gdy pomiary dają niespójny zestaw, trzeba rozważyć niepewność pomiaru, zmianę warunków lub niedopasowanie modelu, np. anizotropię. Nie poprawiamy jednej stałej bez sprawdzenia pozostałych.

Wykres G przez E i K przez E w funkcji współczynnika Poissona. Dla ν równego minus 0,25 zaznaczono G przez E równe 2/3 i K przez E równe 2/9.
Krzywe wynikają z izotropowego prawa Hooke’a. Wykres kończy się przy ν = 0,45; nie udaje skończonej wartości K przy granicy 0,5. Powiększ rysunek.

Co dzieje się przy granicach ν?

Stabilny, swobodny, trójwymiarowy materiał izotropowy o skończonych dodatnich K i G musi spełniać −1 < ν < 1/2. Dla ustalonego E > 0 wynika to z dodatnich mianowników we wzorach na G i K. Przy ν zbliżającym się do 1/2, K rośnie bez ograniczeń, a G dąży do E/3: bardzo mała ściśliwość nie oznacza braku możliwości zmiany kształtu. Idealna nieściśliwość jest granicznym modelem, a nie podstawieniem 1/2 do mianownika. Przy ν zbliżającym się do −1 i ustalonym E to G rośnie bez ograniczeń.

Sprawdź rozumienie: czy ujemne ν oznacza ujemną sztywność? Nie. Dla ν = −0,25 wzory dają dodatnie G = 2E/3 oraz K = 2E/9. Z kolei samo zmierzenie dodatniego εᵧ podczas rozciągania nie wystarcza do użycia wzoru na ν, jeśli boczne powierzchnie były dodatkowo obciążone.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.