Współczynnik Poissona: zwężenie próbki, zmiana objętości i moduły
Pręt rozciągany wzdłuż jednej osi zwykle staje się cieńszy. Sam moduł Younga nie mówi, o ile. Wprowadzimy drugi parametr materiału, odróżnimy zmianę kształtu od zmiany objętości i sprawdzimy, które zestawy modułów opisują stabilny materiał izotropowy.
W tym materiale
Pręt rozciągany wzdłuż jednej osi zwykle staje się cieńszy. Sam moduł Younga nie mówi, o ile. Wprowadzimy drugi parametr materiału, odróżnimy zmianę kształtu od zmiany objętości i sprawdzimy, które zestawy modułów opisują stabilny materiał izotropowy.
Potrzebne wiadomości: Naprężenie normalne, względne wydłużenie i moduł Younga; ułamki, potęgi jednostek i przybliżenie pomijające iloczyny małych odkształceń.
Co mierzymy w poprzek rozciąganego pręta?
W lekcji o module Younga siła normalna F i początkowe pole przekroju A₀ dawały naprężenie σ = F/A₀. Oś x wybierzmy wzdłuż próbki, a osie y i z w poprzek. Dodatnie odkształcenie oznacza wydłużenie. Dla początkowych wymiarów L₀, b₀ i h₀ zapisujemy:
\varepsilon_x=\frac{\Delta L}{L_0},\qquad \varepsilon_y=\frac{\Delta b}{b_0},\qquad \varepsilon_z=\frac{\Delta h}{h_0}.
Rozpatrujemy materiał jednorodny, izotropowy, liniowo sprężysty i małe odkształcenia, w stałej temperaturze. Izotropowy znaczy, że obrót kierunku obciążenia względem materiału nie zmienia jego stałych sprężystych. Boczne powierzchnie próbki są swobodne, a naprężenie jest jednoosiowe, z dala od uchwytów. Wtedy εᵧ = εᶻ, a współczynnik Poissona ν definiujemy wzorem:
\nu=-\frac{\varepsilon_y}{\varepsilon_x}=-\frac{\varepsilon_z}{\varepsilon_x},\qquad \varepsilon_y=\varepsilon_z=-\nu\frac{\sigma}{E}.
Minus nie jest umowną poprawką do wyniku. Zwykła próbka rozciągana ma εₓ > 0 i εᵧ < 0, stąd ν > 0. Istnieją też materiały o ν < 0, nazywane auksetycznymi: przy rozciąganiu poszerzają się. Współczynnik ν nie ma jednostki.
Wydłużenie nie oznacza zachowania objętości
Pomnóżmy trzy nowe wymiary próbki. Dokładna tożsamość geometryczna ma postać V/V₀ = (1 + εₓ)(1 + εᵧ)(1 + εᶻ). W modelu małych odkształceń pomijamy iloczyny dwóch i trzech ε. Otrzymujemy odkształcenie objętościowe:
\varepsilon_V=\frac{\Delta V}{V_0}\approx\varepsilon_x+\varepsilon_y+\varepsilon_z=(1-2\nu)\frac{\sigma}{E}.
Dla E = 200 GPa, ν = 0,30 i σ = 80 MPa wydłużenie względne wynosi 0,0004, a każde zwężenie −0,00012. Ich suma to 0,00016, czyli objętość rośnie o około 0,016%. Zwężenie przekroju nie równoważy całego wydłużenia. Podstawienie do iloczynu wymiarów daje wynik bardzo bliski, ale nie identyczny; różnica jest drugiego rzędu, którego liniowy model nie rozstrzyga.
Ściskanie ze wszystkich stron wymaga innego modułu
Przy równomiernym dodatnim ciśnieniu p mamy σₓ = σᵧ = σᶻ = −p. Naprężenia normalne w kilku kierunkach sumują swoje skutki:
\varepsilon_x=\frac{\sigma_x-\nu(\sigma_y+\sigma_z)}{E}.
Dla dwóch pozostałych kierunków zmieniamy tylko indeksy. Przy ciśnieniu każda składowa wynosi −(1 − 2ν)p/E. Po zsumowaniu trzech odkształceń definiujemy moduł ściśliwości K:
\varepsilon_V=-\frac{3(1-2\nu)p}{E}=-\frac pK,\qquad K=\frac{E}{3(1-2\nu)}.
K ma jednostkę paskala. Większe K oznacza mniejszą zmianę objętości przy tym samym przyroście ciśnienia. Wielkość 1/K jest ściśliwością i ma jednostkę Pa⁻¹. W tych równaniach p oznacza wzrost ciśnienia względem nieodkształconego stanu odniesienia.
Dwa niezależne parametry, trzy sposoby obciążenia
Moduł Younga E wiąże jednoosiowe naprężenie z wydłużeniem przy swobodnych bokach. K opisuje zmianę objętości. Moduł ścinania G wiąże naprężenie styczne τ z odkształceniem postaciowym γ, które wyprowadzimy w następnej lekcji. Dla przyjętego izotropowego modelu:
G=\frac{E}{2(1+\nu)},\qquad E=\frac{9KG}{3K+G},\qquad \nu=\frac{3K-2G}{2(3K+G)}.
Nie można więc niezależnie dobrać E, G, K i ν. Gdy pomiary dają niespójny zestaw, trzeba rozważyć niepewność pomiaru, zmianę warunków lub niedopasowanie modelu, np. anizotropię. Nie poprawiamy jednej stałej bez sprawdzenia pozostałych.
Co dzieje się przy granicach ν?
Stabilny, swobodny, trójwymiarowy materiał izotropowy o skończonych dodatnich K i G musi spełniać −1 < ν < 1/2. Dla ustalonego E > 0 wynika to z dodatnich mianowników we wzorach na G i K. Przy ν zbliżającym się do 1/2, K rośnie bez ograniczeń, a G dąży do E/3: bardzo mała ściśliwość nie oznacza braku możliwości zmiany kształtu. Idealna nieściśliwość jest granicznym modelem, a nie podstawieniem 1/2 do mianownika. Przy ν zbliżającym się do −1 i ustalonym E to G rośnie bez ograniczeń.
Sprawdź rozumienie: czy ujemne ν oznacza ujemną sztywność? Nie. Dla ν = −0,25 wzory dają dodatnie G = 2E/3 oraz K = 2E/9. Z kolei samo zmierzenie dodatniego εᵧ podczas rozciągania nie wystarcza do użycia wzoru na ν, jeśli boczne powierzchnie były dodatkowo obciążone.
Zadania do tego tematu
- Dwa pomiary odkształcenia pozwalają wyznaczyć E i ν
- Ciśnienie hydrostatyczne: dlaczego nie używamy p/E?
- Auksetyczność czy niespójne dane?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto