v2.0.9818.1161
Fizyka dla każdego
Relatywistyczne kierunki wiązek, czasy sygnałów i aberracja światła · 2 min czytania

Czy wolniejsza cząstka może polecieć pod kątem 45 stopni?

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Źródło porusza się względem laboratorium z V = 0,80c. W swoim układzie wysyła swobodne cząstki ze stałą szybkością u′ = 0,60c, lecz może dowolnie zmieniać kąt emisji θ′. Wyznacz największy laboratoryjny kąt θ względem +x dla torów z uᵧ ≥ 0. Podaj odpowiadający kąt θ′ oraz laboratoryjne składowe prędkości. Sprawdź, czy cel ustawiony od miejsca emisji pod kątem 45° jest osiągalny w tym modelu i czy emisja pod θ′ = 90° daje największe odchylenie.

Wykres laboratoryjnych składowych prędkości cząstek emitowanych z jednakową szybkością 0,60c względem źródła poruszającego się z 0,80c. Zamknięta krzywa leży po stronie dodatnich składowych x. Dwie styczne z początku ograniczają osiągalne kierunki; promień pod kątem 45 stopni leży poza nimi.
Każdy punkt krzywej odpowiada innemu kierunkowi emisji przy tej samej szybkości u′ = 0,60c. Obie osie mają jednakową skalę. Kąt stycznej θₘₐₓ trzeba wyznaczyć, a nie odczytać z wartości jednej składowej. Powiększ rysunek.
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Wskazówka

Gdy u′ < V, laboratoryjna składowa x jest zawsze dodatnia. Maksymalizowanie θ jest więc równoważne maksymalizowaniu jego tangensa. Zróżniczkuj sin θ′/(V + u′ cos θ′).

Rozwiązanie

Nie wystarczy wybrać emisji w bok

Wartości V i u′ ustalają γ = 5/3. Ponieważ V − u′ = 0,20c > 0, licznik u′ cos θ′ + V nie znika ani nie staje się ujemny. Wszystkie tory w S są skierowane do przodu. Dla 0 ≤ θ′ ≤ π:

\tan\theta=\frac{u'}\gamma\frac{\sin\theta'}{V+u'\cos\theta'}.

Różniczkujemy iloraz, przyjmując kąty w radianach:

\frac{d}{d\theta'}\frac{\sin\theta'}{V+u'\cos\theta'}=\frac{V\cos\theta'+u'}{(V+u'\cos\theta')^2}.

Pochodna zmienia znak z dodatniego na ujemny przy cos θ′ = −u′/V = −3/4. Na końcach przedziału tangens jest zerowy, więc znaleziony punkt daje globalne maksimum. Otrzymujemy θ′ ≈ 138,590° i sin θ′ = √7/4.

Kierunek i szybkość w punkcie granicznym

Składowe źródłowe wynoszą u′ₓ = −9c/20 oraz u′ᵧ = 3√7c/20. Wspólny mianownik transformacji to 1 + (4/5)(−9/20) = 16/25. Dlatego:

u_x=\frac{7c/20}{16/25}=\frac{35}{64}c=0{,}546875c,

u_y=\frac{(3\sqrt7/20)c}{(5/3)(16/25)}=\frac{9\sqrt7}{64}c\approx0{,}372059c.

\tan\theta_{\max}=\frac{9\sqrt7}{35}\approx0{,}680336,\qquad \theta_{\max}\approx34{,}229^\circ.

Wszystkie wielkości w tangensie są ilorazami prędkości, więc wynik jest bezwymiarowy. Cała szybkość w tym punkcie wynosi √7c/4 ≈ 0,661438c, co pozostaje poniżej c.

Co wynika dla celowania?

Cel pod kątem 45° wymagałby większego stosunku uᵧ/uₓ, równego 1. Maksymalna możliwa wartość to około 0,6803, zatem taki prosty tor nie jest osiągalny przy podanych V i u′. Nie pomaga obrócenie wyrzutni bardziej do tyłu: za położeniem maksymalnym maleje również składowa pionowa.

Emisja pod θ′ = 90° daje uₓ = 0,80c i uᵧ = 0,36c, a więc θ = arctan(0,45) ≈ 24,228°. To wyraźnie mniej niż 34,229°. Wynik: największy kąt to około 34,23°, uzyskany przy emisji około 138,59°; cel pod 45° jest niedostępny bez zmiany parametrów lub działania sił po emisji.

Powiązana teoria

Wiązka z ruchomej wyrzutni: kierunek emisji i granice celowania

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.