Chłodziarka Peltiera: co chłodzi, co grzeje i jak policzyć COP?
Po zasileniu modułu termoelektrycznego jedna strona może odbierać ciepło od chłodzonego przedmiotu. Większy prąd nie zawsze pomaga: transport Peltiera rośnie liniowo z prądem, lecz grzanie Joule’a rośnie z jego kwadratem. Policzymy wszystkie składniki, a następnie sprawdzimy, czy radiator potrafi utrzymać założoną temperaturę.
W tym materiale
Po zasileniu modułu termoelektrycznego jedna strona może odbierać ciepło od chłodzonego przedmiotu. Większy prąd nie zawsze pomaga: transport Peltiera rośnie liniowo z prądem, lecz grzanie Joule’a rośnie z jego kwadratem. Policzymy wszystkie składniki, a następnie sprawdzimy, czy radiator potrafi utrzymać założoną temperaturę.
Potrzebne wiadomości: Bilans energii i model generatora termoelektrycznego, moc Joule’a, przewodzenie ciepła; równania liniowe i kwadratowe.
Ustalamy kierunki przepływu energii
Rozpatrujemy ten sam rodzaj modułu co w lekcji o generatorze, lecz teraz dostarczamy energię elektryczną. Chłodna powierzchnia ma temperaturę Tc, gorąca Tₕ, a ΔT = Tₕ − Tc ≥ 0. Dodatni prąd I wybieramy tak, aby efekt Peltiera odbierał ciepło po stronie chłodnej. Dla tej orientacji dodatnie α oznacza współczynnik całego modułu. Prąd dodatni w tej lekcji opisuje tryb chłodzenia; nie należy bez zmiany umowy kopiować strzałki prądu z modelu generatora.
Q̇c > 0 oznacza moc cieplną pobieraną od chłodzonego przedmiotu. Q̇ₕ > 0 to moc oddawana radiatorowi, a Pₑ = UI > 0 to pobierana moc elektryczna. W stanie ustalonym energia nie gromadzi się wewnątrz modułu, więc Q̇ₕ = Q̇c + Pₑ. Radiator ma zatem odprowadzić więcej ciepła, niż odebrano przedmiotowi.
Trzy składniki po stronie chłodnej
Zachowujemy model jednorodny, jednowymiarowy, o stałych α, R i K oraz zadanych temperaturach powierzchni. Pomijamy efekt Thomsona, dodatkowe opory styków i straty boczne. Współczynnik Peltiera dla całej pary wynosi Π = αT; jest to relacja Kelvina w przyjętym modelu. Π ma jednostkę wolta, więc ΠI ma jednostkę wata. Temperatura T jest tutaj bezwzględna.
\dot Q_c=\alpha T_cI-\frac12 I^2R-K\Delta T.
Pierwszy składnik jest korzystnym transportem Peltiera. Drugi odejmuje część ciepła Joule’a docierającą do chłodnego końca. Trzeci odejmuje przeciek cieplny od strony gorącej. Połowa I²R wynika z rozkładu źródła ciepła w jednorodnym modelu o stałych właściwościach; nie przyjmujemy jej jako uniwersalnej własności dowolnego urządzenia. Przy I = 0 pozostaje Q̇c = −KΔT: niezasilany moduł przewodzi ciepło ku chłodnej stronie, zamiast ją aktywnie chłodzić.
Weźmy dane dydaktyczne α = 0,050 V/K, R = 2,00 Ω, K = 0,200 W/K, Tc = 280 K, Tₕ = 300 K i I = 2,00 A. Otrzymujemy Q̇c = 28 − 4 − 4 = 20 W. Nie jest to charakterystyka wskazanego produktu ani obietnica osiągnięcia tej temperatury w dowolnym montażu.
Napięcie, bilans i współczynnik wydajności
Zasilanie musi pokonać zarówno spadek IR, jak i SEM wynikającą z różnicy temperatur. Stąd:
U=\alpha\Delta T+IR,\qquad P_e=\alpha\Delta T I+I^2R.
W przykładzie U = 1 + 4 = 5 V, Pₑ = 10 W i Q̇ₕ = 20 + 10 = 30 W. Ten sam wynik daje wzór Q̇ₕ = αTₕI + I²R/2 − KΔT = 30 + 4 − 4 W. Dwie drogi rachunku umożliwiają wykrycie pomylonego znaku lub pominiętej połowy grzania.
Współczynnik wydajności chłodniczej, oznaczany COP, to Q̇c/Pₑ. Tutaj COP = 2: z każdego dżula energii elektrycznej korzystamy, aby odebrać przedmiotowi dwa dżule ciepła. Radiator dostaje wtedy trzy dżule. COP nie jest sprawnością silnika, dlatego może przekraczać jeden. Nie może jednak dowolnie rosnąć przy zadanych temperaturach. Dla Tₕ > Tc odwracalna chłodziarka ma granicę COP = Tc/(Tₕ − Tc), czyli w przykładzie 14. Obliczone 2 nie narusza drugiej zasady termodynamiki.
Większy prąd: chłodzenie rośnie, a potem maleje
Dla ustalonych parametrów przykładu Q̇c = 14I − I² − 4, gdy I podajemy liczbowo w amperach, a wynik w watach. Możemy zapisać tę parabolę jako 45 − (I − 7)². Maksimum modelowej mocy chłodniczej wynosi 45 W przy 7 A. To wynik matematyczny przy sztucznie utrzymanych temperaturach i stałych parametrach, nie zalecany prąd pracy. Rzeczywiste ograniczenie prądu i dopuszczalne temperatury trzeba uwzględnić osobno.
Przy 1 A moc chłodnicza wynosi 9 W, pobór elektryczny 3 W, a COP = 3. Przy 2 A chłodzimy mocniej, ale COP spada do 2. Zatem największa moc chłodnicza i największe COP nie oznaczają tego samego punktu pracy. Jeżeli wymagany odbiór ciepła wynosi tylko kilka watów, wybór największego dopuszczalnego prądu może nie mieć uzasadnienia energetycznego.
Warunek utrzymania temperatury przedmiotu
Jeżeli do chłodzonego przedmiotu stale dopływa moc L, stała temperatura wymaga Q̇c = L. Przy Q̇c < L przedmiot się ogrzewa, a przy Q̇c > L zaczyna się ochładzać, zmieniając parametry stanu. Samo wyliczenie dodatniego Q̇c nie wystarcza do utrzymania zadanej temperatury. Dwa rozwiązania równania Q̇c = L również nie muszą być równie użyteczne: większy prąd może być niedopuszczalny albo zużywać znacznie więcej energii.
Gorąca powierzchnia nie ma automatycznie temperatury powietrza
Prosty model radiatora to Tₕ = Tₐ + RθQ̇ₕ, gdzie Tₐ oznacza temperaturę otoczenia, a Rθ opór cieplny w K/W. Dla 30 W i Rθ = 0,50 K/W powierzchnia musi być o 15 K cieplejsza od otoczenia. Jeżeli obliczenie zakładało Tₕ = 300 K przy otoczeniu 295 K, ten radiator nie spełnia założenia. Trzeba rozwiązać oba równania jednocześnie; podstawianie temperatury otoczenia za Tₕ zawyża moc chłodniczą.
Model jest użyteczny do interpretowania danych i porównania wariantów. Nie obejmuje czasu stygnięcia, wilgoci, oporu styku ani działania regulatora. Bez pojemności cieplnej przedmiotu nie wyznaczymy czasu dojścia do temperatury, a bez warunku odprowadzania Q̇ₕ nie sprawdzimy utrzymywania temperatur powierzchni. Te dodatkowe dane zmieniają pytanie z bilansu samego modułu w bilans całego urządzenia.
Zadania do tego tematu
- Trzy składniki chłodzenia i temperatura w kelwinach
- Dwa prądy dla 20 W chłodzenia: który spełnia ograniczenie?
- Czy radiator pozwoli utrzymać 280 K?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto