v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Transport ciepła w czasie: stygnięcie, grzanie, pomiary i promieniowanie · 3 min czytania

Stygnięcie Newtona: dlaczego temperatura nie maleje równomiernie?

Próbka o temperaturze 80°C stygnie szybko na początku, a coraz wolniej w miarę zbliżania się do temperatury pokoju. Nie traci w każdej minucie tej samej liczby stopni. Sprawdźmy, jaki bilans prowadzi do takiego przebiegu i co naprawdę oznacza czas charakterystyczny.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Próbka o temperaturze 80°C stygnie szybko na początku, a coraz wolniej w miarę zbliżania się do temperatury pokoju. Nie traci w każdej minucie tej samej liczby stopni. Sprawdźmy, jaki bilans prowadzi do takiego przebiegu i co naprawdę oznacza czas charakterystyczny.

Potrzebne wiadomości: Pojemność cieplna, moc, funkcja wykładnicza i logarytm; pochodna jako tempo zmiany.

Najpierw wybieramy układ i znak mocy

Rozpatrujemy ciało, które w danej chwili można opisać jedną temperaturą T. Jego całkowita pojemność cieplna C mówi, ile energii potrzeba na wzrost temperatury o jeden kelwin. Dla jednorodnej próbki C = mc; jeśli naczynie ogrzewa się razem z próbką, jego pojemność trzeba doliczyć. C ma jednostkę J/K i nie jest ciepłem właściwym c w J/(kg·K).

Otoczenie utrzymuje temperaturę To. W modelu liniowym moc oddawana przez ciało wynosi:

P_{\mathrm{ot}}=G(T-T_o).

G w W/K opisuje całe połączenie cieplne. Nie jest współczynnikiem przewodzenia materiału λ w W/(m·K). Dla samej konwekcji o stałym współczynniku h i powierzchni A możemy przyjąć G = hA. Dodatnie Pot oznacza odpływ energii; dla ciała chłodniejszego od otoczenia moc jest ujemna, czyli energia płynie do ciała.

Z bilansu energii do przebiegu temperatury

Bez grzałki, pracy mechanicznej i przemiany fazowej energia ciała zmienia się tylko wskutek wymiany z otoczeniem. W krótkim czasie d t zachodzi C dT = −Pot d t. Stąd:

C\frac{\mathrm dT}{\mathrm dt}=-G(T-T_o),\qquad \tau=\frac{C}{G}.

Jednostką τ jest (J/K)/(W/K) = J/W = s. Duża pojemność spowalnia zmianę temperatury; sprawniejsza wymiana, czyli większe G, ją przyspiesza. Wprowadzamy różnicę θ = T − To. Przy stałym otoczeniu jej pochodna jest taka sama jak pochodna T. Rozdzielenie zmiennych daje:

\frac{\mathrm d\theta}{\theta}=-\frac{\mathrm dt}{\tau},\qquad \ln\left|\frac{\theta(t)}{\theta(0)}\right|=-\frac{t}{\tau}.

Po użyciu warunku T(0) = T0 dostajemy:

T(t)=T_o+(T_0-T_o)e^{-t/\tau}.

Dla T0 = To nie dzielimy przez zero w wyprowadzeniu: rozwiązaniem jest od początku stała temperatura. Wartości T można tu podawać w stopniach Celsjusza, bo w równaniu występują ich różnice. Iloraz t/τ musi być bezwymiarowy: nie wolno wstawić t w minutach, gdy τ pozostawiono w sekundach.

Po jednym τ zostaje około 37% początkowej różnicy

W chwili t = τ czynnik wykładniczy wynosi e−1 ≈ 0,368. Znika około 63,2% różnicy względem otoczenia, a nie 63,2% temperatury liczonej od zera Celsjusza. Dla T0 = 80°C i To = 20°C pozostaje 0,368 · 60 K, czyli ciało ma około 42,07°C.

Ta sama część różnicy znika w każdym kolejnym przedziale długości τ. Nie oznacza to stałego ubytku temperatury: pierwszy spadek jest większy niż drugi. Dokładnej temperatury otoczenia ciało nie osiąga w skończonym czasie tego idealnego modelu. Pomiar może jednak przestać odróżniać je od otoczenia.

Krzywa T = 20 + 60 exp(−t/600) opada od 80°C do około 23°C w 30 minut. Po 10 minutach ma 42,07°C; pozioma asymptota leży przy 20°C.
C = 1200 J/K, G = 2 W/K, więc τ = 600 s = 10 min. Oś czasu ma równe odstępy; spadki temperatury w tych odstępach są coraz mniejsze. Powiększ rysunek.
Wyniki modelu dla C = 1200 J/K, G = 2 W/K, T₀ = 80°C, Tₒ = 20°C
Czas t (min)Temperatura T (°C)Moc do otoczenia (W)
080,00120,00
556,3972,78
1042,0744,15
2028,1216,24
3022,995,97

Model działa także przy ogrzewaniu przez otoczenie

Jeżeli ciało ma 5°C, a otoczenie 25°C, początkowa różnica wynosi −20 K. Ujemna różnica jest mnożona przez coraz mniejszy dodatni czynnik. Temperatura rośnie ku 25°C, ale w tym modelu nie przekracza temperatury otoczenia. Nie trzeba zmieniać znaku G ani pisać odrębnego prawa.

Założenie jednej temperatury zawodzi, gdy powierzchnia i wnętrze znacznie się różnią. Stałe G może zawieść przy zmianie przepływu powietrza, parowaniu, silnym promieniowaniu lub dużej zmianie temperatury. Wzór jest modelem konkretnego zakresu warunków, a nie uniwersalnym opisem każdego stygnącego przedmiotu.

Otwórz dział „Stygnięcie i grzanie” w pracowni. Podwój C przy stałym G, a następnie podwój samo G. Porównaj czas dojścia do tej samej temperatury i sprawdź, czy zmieniła się temperatura graniczna.

Sprawdź: czy po dwóch stałych czasowych ubywa dwa razy więcej stopni?

Nie. Po dwóch τ pozostaje e−2 ≈ 13,5% początkowej różnicy względem otoczenia. Zanikło około 86,5%, a nie 126,4%. Tempo utraty energii maleje razem z różnicą temperatur.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.