Twierdzenie Nortona: źródło prądu, opór równoległy i odbiornik
Ten sam dwójnik można opisać źródłem napięcia albo źródłem prądu. Wyprowadzimy drugi opis z prawa węzłów, prześledzimy podział prądu i sprawdzimy, kiedy zamiana źródeł ułatwia połączenie kilku układów. Osobno potraktujemy idealne źródła, dla których proste dzielenie przestaje mieć sens.
W tym materiale
Ten sam dwójnik można opisać źródłem napięcia albo źródłem prądu. Wyprowadzimy drugi opis z prawa węzłów, prześledzimy podział prądu i sprawdzimy, kiedy zamiana źródeł ułatwia połączenie kilku układów. Osobno potraktujemy idealne źródła, dla których proste dzielenie przestaje mieć sens.
Potrzebne wiadomości: Charakterystyka zaciskowa Thévenina, prawo węzłów, oporniki równoległe i ustalona konwencja napięcia oraz prądu.
Co ustala idealne źródło prądu?
Idealne źródło napięcia ustala napięcie między swoimi zaciskami, a prąd wynika z reszty obwodu. Idealne źródło prądu ustala prąd swojej gałęzi, a napięcie dopasowuje się do reszty obwodu. Są to dwa różne warunki. Symbol źródła prądu zawiera strzałkę: określa ona zwrot dodatniej wartości źródła. Nie jest to strzałka napięcia ani zapewnienie, że każdy element dołączony do układu dostanie właśnie ten prąd.
W modelu Nortona idealne źródło o prądzie IN łączymy równolegle z opornikiem RN. Obie gałęzie leżą między A i B. Strzałka źródła biegnie od B do A; prąd I wypływa z A do zewnętrznego odbiornika. Napięcie nadal oznacza U = VA − VB. Dla dodatniego U opornik wewnętrzny odprowadza z A do B prąd U/RN.
Prawo węzłów daje zamianę źródeł
Prąd dopływający ze źródła dzieli się między opornik wewnętrzny i odbiornik. Zapis ze znakami pozostaje poprawny także wtedy, gdy któryś prąd płynie przeciwnie:
I_N=\frac{U}{R_N}+I,\qquad U=I_NR_N-R_NI.
Porównujemy to z U = UTh − RThI. Oba równania opisują tę samą prostą dla każdego dopuszczalnego obciążenia, jeżeli:
R_N=R_{\mathrm{Th}},\qquad U_{\mathrm{Th}}=I_NR_N,\qquad I_N=\frac{U_{\mathrm{Th}}}{R_{\mathrm{Th}}}.
Ostatni iloraz wymaga skończonego, niezerowego RTh. Opór przy zamianie nie odwraca się i nie zmienia wartości. Zmienia się jego połączenie: szeregowe przy źródle napięcia, równoległe przy źródle prądu. Źródło prądu otrzymujemy w amperach, bo V/Ω = A.
Przykład: tylko część prądu trafia do odbiornika
Niech IN = 15 mA, RN = 800 Ω, a RL = 400 Ω. Odbiornik i RN mają wspólne U, więc:
I_N=U\left(\frac1{R_N}+\frac1{R_L}\right),\qquad U=I_N\frac{R_NR_L}{R_N+R_L}=4{,}00\,\mathrm V.
I_L=\frac{U}{R_L}=10{,}0\,\mathrm{mA},\qquad I_R=\frac{U}{R_N}=5{,}00\,\mathrm{mA}.
Kontrola daje 15 = 10 + 5 mA. W dzielniku prądu mniejszy opór otrzymuje większy prąd. Wprost można zapisać IL = INRN/(RN + RL): w liczniku występuje opór drugiej gałęzi. Wynik pochodzi ze wspólnego napięcia; nie trzeba zapamiętywać kolejności bez rozumienia.
Zamiennik Thévenina ma UTh = 15 mA · 800 Ω = 12 V. Daje IL = 12 V/(800 + 400) Ω = 10 mA. Ten drugi rachunek kontroluje zarówno wynik, jak i położenie opornika. Nie wolno w zamienniku napięciowym pozostawić go równolegle.
Rozwarcie i zwarcie oznaczają różne podziały
Przy odłączonym odbiorniku I = 0, ale idealne źródło nadal wymusza 15 mA przez własny opornik 800 Ω. U wynosi 12 V. Zewnętrzna przerwa nie oznacza zerowego napięcia ani braku wszystkich prądów. Przy teoretycznym zwarciu A–B napięcie U = 0, więc przez RN nie płynie prąd; całe 15 mA przechodzi z A do B przez zwarcie. Dlatego prąd Nortona jest prądem zwarcia w tej orientacji.
Równość charakterystyk nie oznacza równej mocy idealnych źródeł wewnątrz obu zamienników. Przy odbiorniku 400 Ω źródło Nortona oddaje 4 V · 15 mA = 60 mW. Źródło Thévenina oddaje 12 V · 10 mA = 120 mW. Oba modele przekazują na zewnątrz 40 mW. Do obliczenia zużycia energii konkretnego urządzenia potrzebny jest jego rzeczywisty model wewnętrzny.
Dlaczego opis Nortona pomaga przy połączeniu równoległym?
Połączmy dwa dwójniki do tych samych A i B: IN1 = 6 mA, RN1 = 3 kΩ oraz IN2 = 4 mA, RN2 = 6 kΩ, obie strzałki od B do A. Idealne prądy dodają się, a opory łączą równolegle. Dostajemy 10 mA i 2 kΩ. Z odbiornikiem 2 kΩ napięcie wynosi 10 V, a odbiornik otrzymuje 5 mA. Pozostałe 5 mA dzieli się na wewnętrzne 3,333… i 1,666… mA.
Przy przeciwnie skierowanym źródle jego wkład odejmujemy. Wspólny potencjał może sprawić, że jeden kompletny dwójnik oddaje prąd, a drugi go przyjmuje. Nie wolno wyznaczyć prądów odbiornika dla dwóch osobno podłączonych źródeł i po prostu dodać wyników: po połączeniu ich opory wyjściowe również obciążają wspólny węzeł.
Granice zamiany i zakres modelu
Gdy RN jest dużo większy od RL, mało prądu ucieka przez wewnętrzny opornik i IL jest bliskie IN. Źródło napięcia zachowuje się natomiast dobrze przy małym oporze wyjściowym względem obciążenia. To dwa różne wymagania. Rzeczywiste źródło prądu ma również ograniczony zakres napięcia pracy; duży RN nie pozwala zignorować tego ograniczenia.
Dla idealnego niezerowego źródła napięcia RTh = 0. Dzielenie UTh przez zero nie daje skończonego źródła Nortona. Idealne źródło niezerowego prądu bez gałęzi równoległej odpowiada RN dążącemu do nieskończoności i nie ma skończonego napięcia rozwarcia. Nie są to błędy twierdzeń: wybrana postać zastępcza musi umieć przedstawić daną charakterystykę.
Zadania do tego tematu
- Norton — zadanie: ujemne napięcie nie oznacza ujemnej mocy opornika
- Norton — zadanie: dwa dwójniki równolegle, jeden przyjmuje energię
- Norton — zadanie: jak szeroki jest zakres niemal stałego prądu?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto