Superpozycja źródeł: dodawanie napięć i prądów ze znakami
W sieci z kilkoma źródłami można obliczyć wkład każdego osobno. Trzeba jednak zachować wszystkie oporniki i umowy o znakach. Zobaczymy, dlaczego ta metoda działa dla napięć i prądów, a dodawanie mocy z osobnych obwodów zwykle daje błędny wynik.
W tym materiale
W sieci z kilkoma źródłami można obliczyć wkład każdego osobno. Trzeba jednak zachować wszystkie oporniki i umowy o znakach. Zobaczymy, dlaczego ta metoda działa dla napięć i prądów, a dodawanie mocy z osobnych obwodów zwykle daje błędny wynik.
Potrzebne wiadomości: Prawa Kirchhoffa, dzielnik napięcia, idealne źródła napięcia i prądu, moc UI oraz znaczenie liniowego opornika.
Rozdzielamy wymuszenia, zachowujemy obwód
Do węzła docierają sygnały z dwóch źródeł. Zamiast od razu rozwiązywać pełny układ równań, możemy zapytać, jaki byłby skutek każdego źródła osobno. Zasada superpozycji mówi, że w układzie liniowym napięcie albo prąd przy wspólnym działaniu źródeł jest sumą odpowiedzi wywołanych przez poszczególne źródła niezależne. Wielkości dodajemy algebraicznie, z ustalonym zwrotem i biegunowością.
„Osobno” nie oznacza wycięcia całej gałęzi drugiego zasilania. Zerujemy wyłącznie wartość idealnego źródła: 0 V oznacza zwarcie, 0 A przerwę. Oporniki pozostają na swoich miejscach. W szczególności opór szeregowy rzeczywistego źródła napięcia po wyzerowaniu źródła nadal łączy węzeł z przewodem powrotnym. Usunięcie go zmieniłoby współczynniki równań, a więc opisywałoby inny obwód.
Skąd bierze się addytywność?
Rozważmy węzeł A połączony przez R₁ ze źródłem ustalającym potencjał E₁, przez R₂ z drugim potencjałem E₂ oraz przez RL z węzłem B o potencjale zero. Wartości E₁ i E₂ mogą mieć oba znaki. Napięcie węzła oznaczymy U. Z prawa węzłów:
\frac{U-E_1}{R_1}+\frac{U-E_2}{R_2}+\frac{U}{R_L}=0.
GU=\frac{E_1}{R_1}+\frac{E_2}{R_2},\qquad G=\frac1{R_1}+\frac1{R_2}+\frac1{R_L}.
Przewodność G ma jednostkę siemensa, czyli A/V. Jest stała, jeśli nie zmieniamy oporów. Możemy zatem rozdzielić rozwiązanie:
U=\underbrace{\frac{E_1}{R_1G}}_{U_1}+\underbrace{\frac{E_2}{R_2G}}_{U_2}.
W pierwszym składniku E₂ = 0, ale 1/R₂ pozostaje w G. W drugim E₁ = 0, lecz pozostaje 1/R₁. To algebraiczne uzasadnienie poprawnego zerowania źródeł. W większej liniowej sieci zachodzi ta sama własność całego układu równań, choć zamiast jednego U występuje wiele napięć węzłowych.
Przykład z dwoma różnymi wkładami
Przyjmijmy E₁ = 9 V, R₁ = 300 Ω, E₂ = 3 V, R₂ = 600 Ω i RL = 600 Ω. Przy samym E₁ wyzerowane źródło E₂ jest przewodem do B. R₂ ∥ RL = 300 Ω, więc zwykły dzielnik daje U₁ = 9 · 300/(300 + 300) = 4,50 V.
Przy samym E₂ równolegle połączone są R₁ i RL, co daje 200 Ω. Stąd U₂ = 3 · 200/(600 + 200) = 0,750 V. Suma wynosi U = 5,25 V, a prąd odbiornika U/RL = 8,75 mA. Bez rozdzielania źródeł mamy G = 1/150 S i (9/300 + 3/600) A = 0,035 A; iloraz również daje 5,25 V.
Prąd źródła także wymaga znaków
Rzeczywisty prąd wypływający z pierwszego źródła wynosi (9 − 5,25)/300 A = 12,5 mA. Drugie ma niższy potencjał niż węzeł: (3 − 5,25)/600 A = −3,75 mA. Prąd wpływa więc do dodatniego zacisku idealnego źródła 3 V. Prawo węzłów daje 12,5 − 3,75 = 8,75 mA. W modelu drugie źródło pobiera energię; nie zakładamy, że każde źródło musi ją w każdej sytuacji oddawać.
Możemy skontrolować pierwszy prąd przez superpozycję. Przy samym E₁ wynosi (9 − 4,50)/300 A = 15 mA. Przy samym E₂ prąd w tej samej gałęzi i tym samym zwrocie jest (0 − 0,750)/300 A = −2,50 mA. Suma 12,5 mA zgadza się z pełnym obwodem. W drugim rachunku nie wolno ponownie wstawić 9 V: źródło zostało tam wyzerowane.
Dlaczego nie dodajemy mocy?
Moc odbiornika jest nieliniową funkcją napięcia:
P_L=\frac{(U_1+U_2)^2}{R_L}=\frac{U_1^2}{R_L}+\frac{U_2^2}{R_L}+\frac{2U_1U_2}{R_L}.
W przykładzie pełny wynik wynosi 5,25²/600 W = 45,9375 mW. Dodanie mocy obwodów pomocniczych dałoby 4,50²/600 + 0,750²/600 = 34,6875 mW. Brakowałoby członu mieszanego 11,25 mW. Dla wkładów przeciwnych znaków ten człon jest ujemny. Nie oznacza to ujemnej mocy opornika, lecz częściowe znoszenie napięć przed ich podniesieniem do kwadratu.
Obliczamy więc najpierw pełne U lub I, dopiero potem moc. Podobnie moc idealnego źródła w pełnym obwodzie nie jest ogólnie sumą jego mocy w sztucznie rozdzielonych stanach. Rozdzielenie to metoda rachunkowa, a nie opis dwóch rzeczywiście wykonywanych kolejno doświadczeń o zachowanej sumie energii.
Kiedy procedura przestaje działać?
Opory oraz połączenia muszą pozostać te same. Podwojenie obu źródeł w naszym przykładzie podwaja U do 10,50 V; podwojenie samego E₁ daje 9,00 + 0,750 = 9,75 V. Jeżeli wraz ze wzrostem napięcia żarówka się nagrzewa, opór zmienia się i takie skalowanie może zawieść. Dioda przełączająca stan również nie jest jednym liniowym opornikiem.
Prawo Kirchhoffa nadal obowiązuje w nieliniowym obwodzie, ale jego rozwiązania nie muszą się dodawać. Liniowych źródeł sterowanych nie zerujemy podczas rozdzielania źródeł niezależnych: ich wartości muszą nadal wynikać z wielkości sterujących danego pomocniczego obwodu. W tej lekcji wszystkie użyte źródła są niezależne, a ograniczenia rzeczywistych zasilaczy pozostają poza modelem.
Zadania do tego tematu
- Superpozycja — zadanie: źródło napięcia i źródło prądu
- Superpozycja — zadanie: przeciwne wkłady i brakujący człon mocy
- Superpozycja — zadanie: prawo węzłów działa, napięcia się nie dodają
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto