Pomiar oporu dwoma miernikami: dlaczego wyniki się różnią?
Amperomierz i woltomierz mogą wskazywać poprawnie, a ich iloraz dawać zły opór próbki. Sprawdźmy dwa sposoby połączenia przyrządów: w jednym trzeba odjąć prąd woltomierza, w drugim spadek napięcia na amperomierzu.
W tym materiale
Amperomierz i woltomierz mogą wskazywać poprawnie, a ich iloraz dawać zły opór próbki. Sprawdźmy dwa sposoby połączenia przyrządów: w jednym trzeba odjąć prąd woltomierza, w drugim spadek napięcia na amperomierzu.
Potrzebne wiadomości: Prawo Ohma, prądy w węźle, dodawanie napięć w obwodzie i zamiana mA na A. Przyda się wcześniejsza lekcja o wpływie pojedynczego miernika.
Dwa wskazania nie zawsze dotyczą tego samego elementu
Masz opornik, zasilacz, amperomierz i woltomierz. Mierzysz prąd oraz napięcie, dzielisz liczby i otrzymujesz opór. Potem przekładasz jeden przewód woltomierza, powtarzasz pomiar i wynik się zmienia. Nie trzeba od razu podejrzewać uszkodzenia przyrządów. W obu obwodach mogą wskazywać poprawnie, ale mierzyć nieco inne wielkości.
W lekcji o wpływie miernika na obwód rozpatrujemy obciążenie przez pojedynczy przyrząd. Tutaj włączamy oba naraz i sprawdzamy, jak z ich odczytów odzyskać opór próbki. Takie wyznaczanie oporu przez pomiar napięcia i prądu nazywamy metodą techniczną.
Przyjmijmy, że próbka jest opornikiem omowym o stałym oporze R. Amperomierz ma opór R_A, woltomierz R_V. Odczyty oznaczamy U_V oraz I_A; napięcie i prąd dotyczące samej próbki to U_R oraz I_R. Prawo Ohma dla próbki brzmi R=U_R/I_R. Sprawdzimy, kiedy wolno zastąpić te wielkości odczytami. Wszystkie prądy są umowne, od wyższego potencjału do niższego, i dotyczą stanu ustalonego.
Woltomierz na samym oporniku
W pierwszym połączeniu oba końce woltomierza trafiają dokładnie na końce R. Zatem U_V=U_R. Amperomierz leży jednak przed węzłem. Za nim prąd rozdziela się: jedna część płynie przez próbkę, druga przez woltomierz. Z I prawa Kirchhoffa:
I_A=I_R+I_V,\qquad I_V=\frac{U_V}{R_V}.
Gdy podzielisz U_V przez całe I_A, użyjesz zbyt dużego mianownika. Wynik R_odcz=U_V/I_A będzie mniejszy od oporu próbki. Wstawmy oba prądy gałęzi do tego ilorazu, nie pomijając żadnego z nich:
R_{\mathrm{odcz}}=\frac{U_V}{U_V/R+U_V/R_V}=\frac{RR_V}{R+R_V}.
To opór równoległego połączenia próbki i woltomierza. Odczyt nie dotyczy dodatkowo amperomierza, ponieważ jego spadek napięcia leży poza zaciskami V. R_A nadal wpływa na to, jakie prądy popłyną przy zadanym napięciu źródła; nie pojawia się tylko w powyższym związku między ilorazem odczytów a R.
Odejmujemy prąd woltomierza
Jeśli znamy R_V, najpierw odzyskujemy prąd samej próbki, a następnie jej opór:
I_R=I_A-\frac{U_V}{R_V},\qquad R=\frac{U_V}{I_A-U_V/R_V}=\frac{R_{\mathrm{odcz}}R_V}{R_V-R_{\mathrm{odcz}}}.
Dla dodatniego napięcia i skończonego dodatniego R musi zachodzić I_A>U_V/R_V, czyli R_odcz<R_V. To nie jest dodatkowa poprawka do prawa Ohma, lecz informacja o tym, jak połączono mierniki. Gdy prąd A jest równy prądowi V, w gałęzi próbki nie płynie prąd. Przy niezerowym napięciu odpowiada to przerwie, a nie opornikowi o zerowym oporze.
Przykład: V wskazuje 4,00 V, A wskazuje 5,00 mA, a R_V=4,00 kΩ. Woltomierz pobiera 4/4000=0,001 A. W próbce pozostaje 5,00−1,00=4,00 mA. Z samych odczytów wyszłoby 800 Ω; po uwzględnieniu gałęzi V otrzymujemy 4,00/0,00400=1000 Ω. Nie odejmujemy od wyniku oporu woltomierza: odejmujemy jego prąd od wskazania amperomierza.
Amperomierz w gałęzi badanego opornika
W drugim połączeniu prąd woltomierza oddziela się przed amperomierzem. Przez A i R płynie zatem ten sam prąd: I_A=I_R. Za to końce V obejmują teraz oba elementy szeregowe. Z II prawa Kirchhoffa:
U_V=U_R+U_A=I_A R+I_A R_A,\qquad R_{\mathrm{odcz}}=\frac{U_V}{I_A}=R+R_A.
Tym razem mianownik jest właściwy dla próbki, lecz licznik zawiera dodatkowy spadek napięcia. R_odcz zawyża R o R_A. Poprawka ma prostą postać:
R=\frac{U_V}{I_A}-R_A.
Przy odczytach 5,10 V i 5,00 mA oraz R_A=20 Ω najpierw dostajemy 1020 Ω. Po odjęciu 20 Ω pozostaje 1000 Ω. Sam amperomierz ma spadek 0,005·20=0,10 V, więc na próbce występuje 5,00 V. Słowo „poprawka” nie upoważnia do odejmowania dowolnego oporu: odejmujemy właśnie element objęty pomiarem napięcia, którego prąd płynie przez A.
Prąd V nie zniknął. Jeżeli R_V=4,00 kΩ, wynosi 5,10/4000=1,275 mA. W tym połączeniu całe źródło dostarcza więc 5,00+1,275=6,275 mA. Amperomierz w gałęzi próbki wciąż wskazuje 5,00 mA. Dopisanie prądu V do tego wskazania byłoby pomyleniem dwóch różnych przekrojów obwodu.
Co oznacza „poprawnie mierzone napięcie”?
W opisach metody spotkasz nazwy „układ poprawnie mierzonego napięcia” i „układ poprawnie mierzonego prądu”. Pierwsza oznacza tutaj U_V=U_R, druga I_A=I_R. Nie oznacza to, że przyrządy nie zmieniły obwodu w porównaniu ze stanem bez mierników. Nie oznacza też wskazań wolnych od niepewności. Nazwa wskazuje, które odczytane U albo I bezpośrednio dotyczy próbki w obwodzie już obciążonym przyrządami.
W tych rachunkach opory przyrządów są znane i stałe, a ich wskazania dokładne. Nie uwzględniamy oporu przewodów, zmian temperatury próbki ani ograniczenia prądu źródła. To osobne wpływy, które trzeba rozpatrzyć w rzeczywistym doświadczeniu. Wyłączenie źródła daje U_V=I_A=0; iloraz 0/0 nie jest wtedy pomiarem żadnego oporu.
Sprawdź oba połączenia
Otwórz pracownię pomiaru oporu. Zachowaj R i parametry mierników, zmień tylko połączenie. Zanim odczytasz wyniki, wskaż na schemacie, czy przez A płynie także I_V i czy V obejmuje spadek na A. Następnie porównaj R_odcz i R po poprawce. W drugiej lekcji wyznaczymy granicę, po której zmienia się korzystniejszy układ, i sprawdzimy dane, których nie da się uzgodnić z tym modelem.
Budowę i sposób włączania przyrządów omawia także OpenStax, rozdział o miernikach elektrycznych. Przedstawione tu obliczenia i rysunki wykonano dla jawnie podanych modelowych obwodów.
Zadania do tego tematu
- Z odczytów 4 V i 5 mA do prądu samego opornika
- Prąd próbki i prąd źródła w drugim połączeniu mierników
- Dwa różne ilorazy odczytów, jeden opornik
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto