v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Pomiar oporu: dwa połączenia rzeczywistych mierników · 4 min czytania

Pomiar oporu dwoma miernikami: dlaczego wyniki się różnią?

Amperomierz i woltomierz mogą wskazywać poprawnie, a ich iloraz dawać zły opór próbki. Sprawdźmy dwa sposoby połączenia przyrządów: w jednym trzeba odjąć prąd woltomierza, w drugim spadek napięcia na amperomierzu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Amperomierz i woltomierz mogą wskazywać poprawnie, a ich iloraz dawać zły opór próbki. Sprawdźmy dwa sposoby połączenia przyrządów: w jednym trzeba odjąć prąd woltomierza, w drugim spadek napięcia na amperomierzu.

Potrzebne wiadomości: Prawo Ohma, prądy w węźle, dodawanie napięć w obwodzie i zamiana mA na A. Przyda się wcześniejsza lekcja o wpływie pojedynczego miernika.

Dwa wskazania nie zawsze dotyczą tego samego elementu

Masz opornik, zasilacz, amperomierz i woltomierz. Mierzysz prąd oraz napięcie, dzielisz liczby i otrzymujesz opór. Potem przekładasz jeden przewód woltomierza, powtarzasz pomiar i wynik się zmienia. Nie trzeba od razu podejrzewać uszkodzenia przyrządów. W obu obwodach mogą wskazywać poprawnie, ale mierzyć nieco inne wielkości.

W lekcji o wpływie miernika na obwód rozpatrujemy obciążenie przez pojedynczy przyrząd. Tutaj włączamy oba naraz i sprawdzamy, jak z ich odczytów odzyskać opór próbki. Takie wyznaczanie oporu przez pomiar napięcia i prądu nazywamy metodą techniczną.

Przyjmijmy, że próbka jest opornikiem omowym o stałym oporze R. Amperomierz ma opór R_A, woltomierz R_V. Odczyty oznaczamy U_V oraz I_A; napięcie i prąd dotyczące samej próbki to U_R oraz I_R. Prawo Ohma dla próbki brzmi R=U_R/I_R. Sprawdzimy, kiedy wolno zastąpić te wielkości odczytami. Wszystkie prądy są umowne, od wyższego potencjału do niższego, i dotyczą stanu ustalonego.

Woltomierz na samym oporniku

Woltomierz jest połączony równolegle tylko z badanym opornikiem R. Amperomierz leży przed rozgałęzieniem, więc płynie przez niego suma prądów opornika i woltomierza. Jego własny opór R_A jest częścią tej wspólnej gałęzi.
Pierwszy układ: woltomierz obejmuje sam opornik. Prąd mierzony przez A rozdziela się na I_R oraz I_V. Kropki oznaczają połączenia przewodów; kółka A i V obejmują także opory wewnętrzne mierników. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

W pierwszym połączeniu oba końce woltomierza trafiają dokładnie na końce R. Zatem U_V=U_R. Amperomierz leży jednak przed węzłem. Za nim prąd rozdziela się: jedna część płynie przez próbkę, druga przez woltomierz. Z I prawa Kirchhoffa:

I_A=I_R+I_V,\qquad I_V=\frac{U_V}{R_V}.

Gdy podzielisz U_V przez całe I_A, użyjesz zbyt dużego mianownika. Wynik R_odcz=U_V/I_A będzie mniejszy od oporu próbki. Wstawmy oba prądy gałęzi do tego ilorazu, nie pomijając żadnego z nich:

R_{\mathrm{odcz}}=\frac{U_V}{U_V/R+U_V/R_V}=\frac{RR_V}{R+R_V}.

To opór równoległego połączenia próbki i woltomierza. Odczyt nie dotyczy dodatkowo amperomierza, ponieważ jego spadek napięcia leży poza zaciskami V. R_A nadal wpływa na to, jakie prądy popłyną przy zadanym napięciu źródła; nie pojawia się tylko w powyższym związku między ilorazem odczytów a R.

Odejmujemy prąd woltomierza

Jeśli znamy R_V, najpierw odzyskujemy prąd samej próbki, a następnie jej opór:

I_R=I_A-\frac{U_V}{R_V},\qquad R=\frac{U_V}{I_A-U_V/R_V}=\frac{R_{\mathrm{odcz}}R_V}{R_V-R_{\mathrm{odcz}}}.

Dla dodatniego napięcia i skończonego dodatniego R musi zachodzić I_A>U_V/R_V, czyli R_odcz<R_V. To nie jest dodatkowa poprawka do prawa Ohma, lecz informacja o tym, jak połączono mierniki. Gdy prąd A jest równy prądowi V, w gałęzi próbki nie płynie prąd. Przy niezerowym napięciu odpowiada to przerwie, a nie opornikowi o zerowym oporze.

Przykład: V wskazuje 4,00 V, A wskazuje 5,00 mA, a R_V=4,00 kΩ. Woltomierz pobiera 4/4000=0,001 A. W próbce pozostaje 5,00−1,00=4,00 mA. Z samych odczytów wyszłoby 800 Ω; po uwzględnieniu gałęzi V otrzymujemy 4,00/0,00400=1000 Ω. Nie odejmujemy od wyniku oporu woltomierza: odejmujemy jego prąd od wskazania amperomierza.

Amperomierz w gałęzi badanego opornika

Amperomierz jest w jednej gałęzi szeregowo z badanym opornikiem R. Woltomierz łączy końce całej gałęzi A i R, więc mierzy sumę spadków napięcia na oporniku i amperomierzu. Prąd woltomierza omija amperomierz.
Drugi układ: amperomierz przewodzi tylko prąd badanego opornika. Woltomierz obejmuje dwa elementy szeregowe, dlatego U_V jest sumą U_R i spadku I_A R_A. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

W drugim połączeniu prąd woltomierza oddziela się przed amperomierzem. Przez A i R płynie zatem ten sam prąd: I_A=I_R. Za to końce V obejmują teraz oba elementy szeregowe. Z II prawa Kirchhoffa:

U_V=U_R+U_A=I_A R+I_A R_A,\qquad R_{\mathrm{odcz}}=\frac{U_V}{I_A}=R+R_A.

Tym razem mianownik jest właściwy dla próbki, lecz licznik zawiera dodatkowy spadek napięcia. R_odcz zawyża R o R_A. Poprawka ma prostą postać:

R=\frac{U_V}{I_A}-R_A.

Przy odczytach 5,10 V i 5,00 mA oraz R_A=20 Ω najpierw dostajemy 1020 Ω. Po odjęciu 20 Ω pozostaje 1000 Ω. Sam amperomierz ma spadek 0,005·20=0,10 V, więc na próbce występuje 5,00 V. Słowo „poprawka” nie upoważnia do odejmowania dowolnego oporu: odejmujemy właśnie element objęty pomiarem napięcia, którego prąd płynie przez A.

Prąd V nie zniknął. Jeżeli R_V=4,00 kΩ, wynosi 5,10/4000=1,275 mA. W tym połączeniu całe źródło dostarcza więc 5,00+1,275=6,275 mA. Amperomierz w gałęzi próbki wciąż wskazuje 5,00 mA. Dopisanie prądu V do tego wskazania byłoby pomyleniem dwóch różnych przekrojów obwodu.

Co oznacza „poprawnie mierzone napięcie”?

W opisach metody spotkasz nazwy „układ poprawnie mierzonego napięcia” i „układ poprawnie mierzonego prądu”. Pierwsza oznacza tutaj U_V=U_R, druga I_A=I_R. Nie oznacza to, że przyrządy nie zmieniły obwodu w porównaniu ze stanem bez mierników. Nie oznacza też wskazań wolnych od niepewności. Nazwa wskazuje, które odczytane U albo I bezpośrednio dotyczy próbki w obwodzie już obciążonym przyrządami.

W tych rachunkach opory przyrządów są znane i stałe, a ich wskazania dokładne. Nie uwzględniamy oporu przewodów, zmian temperatury próbki ani ograniczenia prądu źródła. To osobne wpływy, które trzeba rozpatrzyć w rzeczywistym doświadczeniu. Wyłączenie źródła daje U_V=I_A=0; iloraz 0/0 nie jest wtedy pomiarem żadnego oporu.

Sprawdź oba połączenia

Otwórz pracownię pomiaru oporu. Zachowaj R i parametry mierników, zmień tylko połączenie. Zanim odczytasz wyniki, wskaż na schemacie, czy przez A płynie także I_V i czy V obejmuje spadek na A. Następnie porównaj R_odcz i R po poprawce. W drugiej lekcji wyznaczymy granicę, po której zmienia się korzystniejszy układ, i sprawdzimy dane, których nie da się uzgodnić z tym modelem.

Budowę i sposób włączania przyrządów omawia także OpenStax, rozdział o miernikach elektrycznych. Przedstawione tu obliczenia i rysunki wykonano dla jawnie podanych modelowych obwodów.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.