v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Prąd stały i pomiary oporu · 4 min czytania

Pomiar zerowy mostkiem: jaki przedział oporu naprawdę znamy?

Detektor wskazuje zero, ale ma skończoną rozdzielczość, a oporniki wzorcowe nie są idealne. Jak przejść od takiego odczytu do uczciwie podanego wyniku pomiaru oporu?

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Detektor wskazuje zero, ale ma skończoną rozdzielczość, a oporniki wzorcowe nie są idealne. Jak przejść od takiego odczytu do uczciwie podanego wyniku pomiaru oporu?

Potrzebne wiadomości: Prawo Ohma, potencjał i napięcie, dzielnik napięcia oraz prawa Kirchhoffa. Przedziały liczbowe i procenty.

Od równowagi obwodu do pomiaru

W lekcji o prawach Kirchhoffa policzyliśmy już mostek zrównoważony i niezrównoważony, także z prądem detektora. Teraz wykorzystamy ten obwód do pomiaru. Nie wystarczy znaleźć ustawienie, przy którym na wyświetlaczu pojawi się „0”. Potrzebujemy informacji, jaki zakres oporów mógł dać nierozróżnialne odczyty.

Przyjmujemy oporniki omowe o dodatnich oporach i stałej temperaturze. Górny węzeł ma potencjał U_z, dolny 0 V. R₁ i R₂ tworzą lewą gałąź, R₃ i badany Rₓ prawą. Detektor o oporze R_d łączy środki L i P. Napięcie U_d = V_P − V_L i prąd I_d liczymy od prawej do lewej. W tej lekcji detektor nie ma przesunięcia zera; do tego problemu wrócimy w trzeciej.

Dwa dzielniki między górnym zasilaniem i dolnym zerem. R1 i R2 po lewej, R3 i Rx po prawej. Detektor łączy środki L i P; dodatni prąd płynie od P do L.
Umowa znaków używana w całym cyklu. U_d oznacza potencjał prawego środka pomniejszony o potencjał lewego. Schemat połączeń, bez skali geometrycznej. Powiększ rysunek.

Bez detektora różnica potencjałów wynosi:

U_0=U_z\left(\frac{R_x}{R_3+R_x}-\frac{R_2}{R_1+R_2}\right).

Równowaga oznacza brak prądu poprzecznego. Wtedy dzielniki rzeczywiście są nieobciążone. Dla U_z ≠ 0 po zrównaniu ułamków i pomnożeniu przez mianowniki dostajemy R₁Rₓ = R₂R₃, a więc:

R_x=\frac{R_3R_2}{R_1}.

To przypomnienie ustala kolejność oporników. Przestawienie ich nazw bez przerysowania obwodu może odwrócić iloraz. Gdy zasilanie jest wyłączone, wszystkie ustawienia dają zero: nie jest to pomiar równowagi.

Dlaczego opór detektora nie zmienia dokładnego zera

Przy aktywnym źródle liniowy obwód daje I_d = U₀/(R_d + R_T), gdzie R_T = R₁R₂/(R₁+R₂) + R₃Rₓ/(R₃+Rₓ). Wyprowadzenie R_T znajdziesz w następnej lekcji. Mianownik jest dodatni. Dlatego znak prądu jest znakiem U₀, a dokładne zero wypada w tym samym miejscu dla każdego skończonego dodatniego R_d. Opór detektora zmienia jednak wielkość odchylenia od zera, czyli możliwość zauważenia małej zmiany Rₓ. Nie wynika stąd nieskończona dokładność metody.

Ogranicz wynik dwoma ustawieniami

Utrzymujemy U_z > 0, R₁ i R₃ oraz badany opór. Zwiększanie R₂ podnosi lewy potencjał i prowadzi od dodatniego do ujemnego sygnału. Jeśli przy R₂ = a sygnał jest dodatni, a przy R₂ = b > a ujemny, ustawienie równowagi leży pomiędzy nimi. Wtedy:

\frac{R_3a}{R_1}<R_x<\frac{R_3b}{R_1}.

Znaki muszą być wiarygodnie rozróżnione mimo błędu odczytu. Samo migotanie ostatniej cyfry wokół zera nie daje dwóch pewnych znaków. Można zbliżać a i b, aż ograniczeniem stanie się detektor, regulacja albo niestabilność obwodu.

Napięcie detektora maleje podczas regulacji lewego dolnego ramienia. Dla 624 omów wynosi plus 1,699 mV, dla 626 omów minus 1,697 mV; przechodzi przez zero przy 625 omach.
Syntetyczny skan przy R₁ = 1000 Ω, R₃ = 2000 Ω, Rₓ = 1250 Ω, R_d = 10 kΩ i U_z = 5 V. Rysunek ujawnia wartość modelową, aby można było sprawdzić metodę przed własnym pomiarem. Powiększ rysunek.

W przykładzie z rysunku znaki przy 624 Ω i 626 Ω ograniczają Rₓ do 1248–1252 Ω. Mamy przedział bez założenia idealnie liniowej charakterystyki w szerokim zakresie. Środek 1250 Ω jest wygodnym oszacowaniem, lecz nie staje się przez to dokładnie znaną wartością próbki.

Dokładne granice dla niepewnych wzorców

Niech każdy podany przedział oznacza gwarantowane w zadaniu granice oporu. Dla dodatnich oporów iloraz R₃R₂/R₁ rośnie z R₂ i R₃, a maleje z R₁. Jeśli ich granice mogą wystąpić niezależnie, najmniejszy możliwy wynik uzyskujemy z dolnych granic licznika i górnej mianownika; największy odwrotnie.

R_{x,\min}=\frac{R_{3,\min}R_{2,\min}}{R_{1,\max}},\qquad R_{x,\max}=\frac{R_{3,\max}R_{2,\max}}{R_{1,\min}}.

Nie są to automatycznie niepewności standardowe ani przedział o określonym poziomie ufności. Aby przejść do takiego opisu, trzeba podać rozkłady i zależności między błędami. Wspólny błąd skali dwóch oporników może się skrócić w ilorazie, więc mechaniczne dodanie trzech procentów bywa zbyt ostrożne lub opisuje inny model danych.

Co naprawdę znajduje się w badanym ramieniu?

Gdy dwa przewody łączą próbkę z mostkiem, ich opory mogą należeć do tego samego ramienia co próbka. Mostek równoważy wtedy sumę R_próbki + r₁ + r₂. Wyzerowanie detektora nie usuwa tych oporów. Trzeba określić zaciski, pomiędzy którymi podajemy wynik, albo użyć odpowiedniej metody osobnego doprowadzenia prądu i pomiaru napięcia. Sam rysunek czterech ramion nie oznacza pomiaru czteroprzewodowego próbki.

Zwiększanie zasilania powiększa sygnał niezrównoważenia, ale moc cieplna rośnie przy stałych oporach jak U_z². Jeśli grzanie zmieni Rₓ, porównujemy już inną próbkę w sensie warunków pomiaru. Dlatego sprawdzamy stabilność wyniku po zmniejszeniu zasilania.

Sprawdź w pracowni

W pracowni mostka ustaw zmianę badanego oporu na 2%, a lewą regulację kolejno na 1,9%, 2% i 2,1%. Powtórz dla różnych R_d przy niezerowym zasilaniu i b = 0. Miejsce zera pozostaje to samo, a odczyty po obu stronach się zmieniają. Potem wyłącz zasilanie i sprawdź, dlaczego samego zera nie można uznać za wynik pomiaru.

Czy jeden dokładny opornik wzorcowy rozwiązuje problem?

Pozostają stosunek pozostałych ramion, wykrywalne niezrównoważenie, opory połączeń i warunki cieplne. Trzeba opisać źródła ograniczeń należące do konkretnego układu.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.