v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Prąd stały i pomiary oporu · 4 min czytania

Mostek z czujnikiem: obciążenie, czułość i odtwarzanie zmiany oporu

Czujnik zmienia opór o kilka procent, a mostek daje kilkadziesiąt miliwoltów. Jak oddzielić nieliniowość samego układu od obciążenia przez detektor i obliczyć zmianę oporu z odczytu?

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Czujnik zmienia opór o kilka procent, a mostek daje kilkadziesiąt miliwoltów. Jak oddzielić nieliniowość samego układu od obciążenia przez detektor i obliczyć zmianę oporu z odczytu?

Potrzebne wiadomości: Równowaga mostka, szeregowe i równoległe łączenie oporników, algebra ułamków. Styczna jako lokalne przybliżenie krzywej.

Nie każdy pomiar wymaga ponownego zerowania

W pomiarze zerowym regulowaliśmy ramię, aż znikał prąd poprzeczny. W układzie czujnika często zostawiamy trzy ramiona stałe i mierzymy odchylenie od równowagi. Taki mostek nazywamy niezrównoważonym. Jego napięcie trzeba przeliczyć na opór. Samo zdanie „napięcie jest proporcjonalne do zmiany oporu” bywa tylko przybliżeniem.

Przyjmujemy R₁ = R₂ = R₃ = R, a badane ramię Rₓ = R(1+x). Wielkość x = ΔR/R jest bezwymiarowa; zmiana 2% oznacza x = 0,02. Dopuszczamy x > −1, aby opór pozostał dodatni. U_z jest napięciem źródła, a dodatnie U_d oznacza wyższy potencjał prawego środka. Temperatura i pozostałe parametry są stałe.

Obwód widziany od zacisków

Odłączamy detektor i obliczamy U₀ z dwóch dzielników. Następnie pytamy, jak napięcie między środkami zmienia się po pobraniu prądu I_d. Każdy dzielnik ma opór wyjściowy równy równoległemu połączeniu swoich ramion: idealne źródło napięciowe przy wyznaczaniu tego oporu zastępujemy zwarciem. Dwa opory wyjściowe leżą wtedy szeregowo między zaciskami detektora.

U_0=U_z\frac{x}{2(2+x)},\qquad R_T=\frac R2+\frac{R(1+x)}{2+x}=R\frac{4+3x}{2(2+x)}.

Otrzymaliśmy obwód Thévenina: źródło U₀ szeregowo z R_T. Napięcie zaciskowe maleje o I_dR_T. Po dołączeniu R_d prąd ma wartość U₀/(R_T+R_d), a fizyczne napięcie na detektorze wynosi:

U_d=U_0\frac{R_d}{R_T+R_d}.

Mostek zastąpiony źródłem U0 i szeregowym oporem RT, które zasilają opór detektora Rd. Dla przykładu U0 to 24,7525 mV, RT to 1004,9505 oma i Rd to 9000 omów.
Obwód zastępczy widziany od zacisków detektora. Opisuje zależność napięcia od pobieranego prądu; nie usuwa rzeczywistych prądów i grzania wewnątrz mostka. Powiększ rysunek.

Opór R_T zależy od x. Nie wolno zawsze zastępować go przez R: jest równy R dokładnie przy równowadze x = 0. Dla R = 1000 Ω, Rₓ = 1020 Ω i U_z = 5 V mamy U₀ ≈ 24,7525 mV oraz R_T ≈ 1004,9505 Ω. Detektor 9 kΩ daje U_d ≈ 22,2662 mV. Różnica między tymi napięciami jest skutkiem poboru prądu, nie błędem arytmetyki.

Jedna dokładna charakterystyka

Wprowadzamy k = R_d/R oraz v = U_d/U_z. Dla niezerowego zasilania k i v są bezwymiarowe. Podstawiamy U₀ i R_T do dzielnika obciążenia, po czym mnożymy licznik i mianownik przez 2(2+x):

v=\frac{kx}{4(k+1)+(2k+3)x}.

To dokładny wynik w przyjętym modelu omowym. Dla x > −1 i k > 0 mianownik jest dodatni. Znak v jest zatem znakiem zmiany oporu. Granica R_d → ∞ daje v = x/[2(2+x)], czyli nieobciążony mostek.

Czułość w pobliżu równowagi

Jeśli składnik (2k+3)x jest mały w porównaniu z 4(k+1), pomijamy go w mianowniku. Otrzymujemy lokalną prostą:

v_{\mathrm{lin}}=\frac{k}{4(k+1)}x,\qquad \left.\frac{dU_d}{dx}\right|_{x=0}=U_z\frac{k}{4(k+1)}.

Nie trzeba używać pochodnej, aby odczytać sens drugiego wzoru: to współczynnik przy x w prostej stycznej. Dla dużego R_d zbliża się do U_z/4. Przy R_d = R jest dwa razy mniejszy. Czułość względem ΔR w omach otrzymujemy, dzieląc jeszcze przez R; jej jednostką jest V/Ω.

Dokładna charakterystyka obciążonego mostka, jej styczna przy zerze oraz charakterystyka bez obciążenia jako funkcje względnej zmiany oporu od minus 40 do plus 40 procent.
R_d/R = 9, pozostałe ramiona równe R. Oś pionowa pokazuje napięcie podzielone przez zasilanie, w mV/V. Prosta styczna jest przybliżeniem lokalnym. Powiększ rysunek.

„Mała zmiana” wymaga kryterium. Iloraz liniowej prognozy napięcia do dokładnego napięcia wynosi 1 + (2k+3)x/[4(k+1)]. Zatem względne odchylenie prognozy napięcia od dokładnej wartości to (2k+3)x/[4(k+1)] dla x ≠ 0; przy zerze rozpatrujemy granicę. Inny błąd dostaniemy, gdy z dokładnego napięcia odtworzymy x wzorem liniowym. Te pytania mają różne mianowniki i nie dają automatycznie tego samego procentu.

Odtwórz opór, zamiast poprawiać go na oko

Z dokładnego równania zbieramy składniki z x:

4(k+1)v=x[k-(2k+3)v],\qquad x=\frac{4(k+1)v}{k-(2k+3)v}.

Trzeba znać k i rzeczywiste napięcie wzbudzenia U_z. Nieznany opór wejściowy detektora pozostawia nieznaną poprawkę. Wynik musi też spełniać x > −1. Gdy odczyt nie daje dodatniego oporu albo prowadzi poza dopuszczalny zakres czujnika, należy sprawdzić model, biegunowość i zerowanie miernika.

Jeśli wszystkie trzy stałe ramiona nie są równe, wzór symetryczny przestaje obowiązywać. W pracowni regulacja lewego dolnego ramienia t daje R₂ = R(1+t). Wtedy v = k(x−t)/(A+Bx), gdzie A = k(4+2t)+4+3t oraz B = k(2+t)+3+2t. Przekształcenie prowadzi do x = (Av+kt)/(k−Bv). Dla t = 0 odzyskujemy wzór powyżej.

Więcej sygnału oznacza również więcej grzania

Dwa razy większe |U_z| daje dwa razy większe napięcia i prądy w tym liniowym obwodzie. Moc na badanym oporze Pₓ = Iₓ²Rₓ rośnie czterokrotnie. Model nie zawiera pojemności cieplnej ani oporu cieplnego, więc nie wylicza wzrostu temperatury. Pokazuje moc, która może zmienić rzeczywisty opór. To powód, aby sprawdzać stabilność pomiaru przy różnych wzbudzeniach.

W pracowni zapisz próbę dla zmiany 2%, R = 1000 Ω, R_d = 9 kΩ, U_z = 5 V, regulacji 0% i b = 0. Odtwórz x z v. Następnie wybierz zmianę 20% i sprawdź, o ile pomyliłby się wzór liniowy. Zmniejsz tylko R_d: napięcie zmaleje mimo niezmienionego czujnika.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.