v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Selektor prędkości i pomiar masy do ładunku · 3 min czytania

Spektrometr mas: półokrąg wyznacza m/z, nie samą masę

Po wybraniu szybkości wprowadzamy jony do osobnego pola magnetycznego. Różne tory mogą ujawnić różne masy, ale dopiero po ustaleniu ładunku. Zobaczymy, dlaczego odległość na detektorze jest dwukrotnością promienia i kiedy dwa różne jony pozostają nierozróżnialne.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Po wybraniu szybkości wprowadzamy jony do osobnego pola magnetycznego. Różne tory mogą ujawnić różne masy, ale dopiero po ustaleniu ładunku. Zobaczymy, dlaczego odległość na detektorze jest dwukrotnością promienia i kiedy dwa różne jony pozostają nierozróżnialne.

Potrzebne wiadomości: Warunek selektora v = E/Bₛ, siła dośrodkowa, ruch po okręgu i energia kinetyczna. Symbol z oznacza dodatnią całkowitą liczbę ładunków elementarnych, q = ze.

Osobne pole, osobne zadanie

Indukcję w selektorze oznaczamy Bₛ, a w analizatorze Bₐ. Nie muszą być równe. W analizatorze nie ma pola elektrycznego. Dodatni jon wpada w prawo do jednorodnego pola Bₐ skierowanego do czytelnika. Siła magnetyczna skręca jego tor w dół, cały czas pozostając prostopadła do prędkości. Wartość prędkości i energia kinetyczna są stałe, chociaż wektor prędkości zmienia kierunek.

Siła magnetyczna jest tutaj siłą dośrodkową. Nie dodajemy do niej kolejnej siły o nazwie „dośrodkowa”. Porównanie jej wartości z mv²/r daje:

zevB_a=\frac{mv^2}{r}\quad\Longrightarrow\quad r=\frac{mv}{zeB_a}.

Pomijamy zderzenia, pola brzegowe, rozbieżność wiązki, oddziaływanie jonów między sobą oraz poprawki relatywistyczne. Cząstki wchodzą prostopadle do pola. Model nie opisuje pełnej konstrukcji rzeczywistego spektrometru.

Detektor mierzy średnicę

W rozważanej geometrii jon wykonuje półokrąg i wraca do linii, na której znajduje się wejście. Miejsce trafienia leży o d = 2r od wejścia. Po podstawieniu szybkości wybranej przez selektor:

d=\frac{2mv}{zeB_a}=\frac{2mE}{zeB_aB_s},\qquad \frac{m}{z}=\frac{eB_aB_s d}{2E}.

Po prawej stronie ostatniego wzoru, przy danych SI, otrzymujemy masę w kilogramach. Podzielenie przez u pozwala podać liczbę jednostek masy atomowej na jednostkę z. Inny, również użyteczny zapis to m/q = Bₐd/(2v), w kg/C. Nie wolno utożsamiać m/z z m/q bez czynnika e.

Dodatni jon wpada w prawo do pola magnetycznego skierowanego do czytelnika. Półokrąg zawraca go do pionowego detektora. Promień wynosi 14,925 mm, odległość miejsca trafienia od wejścia wynosi 29,849 mm, czyli dwa promienie.
Geometria przykładu z jonem o modelowej masie 24 u. Odległość d od wejścia do miejsca trafienia jest średnicą, nie promieniem. Obie osie rysunku mają jednakową skalę. Powiększ rysunek.

Przykład liczbowy i kontrola energii

Dla E = 9000 V/m oraz Bₛ = 0,300 T szybkość wynosi 30000 m/s. Niech Bₐ = 0,500 T, masa modelowego jonu m = 24,0 u, a z = 1. Używamy u = 1,66053906892 · 10⁻²⁷ kg oraz e = 1,602176634 · 10⁻¹⁹ C. Stąd r ≈ 0,0149245 m i d ≈ 29,8491 mm. Rachunek odwrotny z d daje 24,0 u.

Czas ruchu po półokręgu to długość łuku πr podzielona przez v:

t_{1/2}=\frac{\pi r}{v}=\frac{\pi m}{zeB_a}\approx1{,}56290\,\mathrm{\mu s}.

Energia kinetyczna wynosi około 111,934 eV zarówno na wejściu, jak i przy trafieniu w detektor. Pole zmieniło kierunek ruchu, ale nie dostarczyło tej energii. Przy ustalonym m/z i Bₐ zwiększenie szybkości zwiększy promień oraz długość łuku w tej samej proporcji, dlatego czas półokręgu pozostanie taki sam.

Dwie różne masy mogą dać ten sam ślad

Jon o masie 28 u i ładunku +e ma taki sam m/z jak jon o masie 56 u i ładunku +2e. Przy tej samej szybkości oraz tym samym Bₐ promienie są równe. Czasy przelotu także się pokrywają, bo zawierają ten sam iloraz m/z. Samo dodanie pomiaru czasu półokręgu nie rozstrzyga tego przypadku.

Jony o modelowych masach 28 u i 56 u oraz ładunkach odpowiednio plus e i plus 2e mają jednakowy iloraz m przez z. Przy tej samej szybkości oba półokręgi pokrywają się, mimo różnych mas i energii kinetycznych.
Podwojenie zarówno masy, jak i ładunku pozostawia tor bez zmian. W analizatorze o tej samej indukcji jednakowe są także czasy przelotu przez półokrąg. Powiększ rysunek.

Jeśli niezależnie wiadomo, że wszystkie jony są jednokrotnie naładowane, można z m/z wyznaczyć m. Bez tej informacji jedno miejsce trafienia nie dowodzi jednej masy ani jednego pierwiastka. Natężenia sygnału również nie przeliczamy tutaj na skład próbki: potrzebne byłyby informacje o jonizacji i detekcji.

Dlaczego czasem promień rośnie jak pierwiastek z masy?

Rozważmy inny eksperyment: bez selektora, wszystkie dodatnie jony przyspieszane od spoczynku tym samym napięciem Uₚ. Wstawiamy v = √(2zeUₚ/m) do wzoru na r:

r=\frac1{B_a}\sqrt{\frac{2mU_p}{ze}}.

Przy wspólnym Uₚ i z promień rośnie jak √m. Przy wspólnej szybkości i z rośnie proporcjonalnie do m. Oba wzory są poprawne, lecz opisują różne przygotowanie wiązki. Zawsze trzeba ustalić, co w zadaniu jest jednakowe.

Wykres promienia względnego w zależności od względnej masy jonu przy takim samym ładunku. Dla stałej szybkości promień rośnie liniowo, a dla przyspieszania tym samym napięciem rośnie jak pierwiastek z masy. Obie krzywe przechodzą przez punkt 1,1.
Dwa różne przygotowania wiązki. Wariant ze stałym napięciem przyspieszającym na tym rysunku nie ma selektora narzucającego wspólną szybkość. Powiększ rysunek.

Otwórz pracownię selektora i analizatora. Porównaj ładunki +e i +2e oraz sprawdź, czy zmiana Bₐ potrafi rozdzielić jony o identycznym m/z.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.