v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Selektor prędkości i pomiar masy do ładunku · 3 min czytania

Odczyty spektrometru: kalibracja, wspólne błędy i rozróżnianie jonów

Dwie różne liczby na ekranie nie zawsze oznaczają dwa rozpoznawalne składniki próbki. Sprawdzimy wpływ przesunięcia zera, wspólnej skali i skończonej dokładności odczytu. Wszystkie dane są modelowe, tak aby można było niezależnie odtworzyć rachunki.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwie różne liczby na ekranie nie zawsze oznaczają dwa rozpoznawalne składniki próbki. Sprawdzimy wpływ przesunięcia zera, wspólnej skali i skończonej dokładności odczytu. Wszystkie dane są modelowe, tak aby można było niezależnie odtworzyć rachunki.

Potrzebne wiadomości: Zależność d = 2mv/(zeBₐ), równanie prostej, granica błędu a niepewność standardowa oraz przekształcanie nierówności dodatnich wielkości.

Położenie na skali nie musi być odległością od wejścia

Odległość fizyczną oznaczamy d, a wskazanie detektora y. Jeżeli początek skali jest przesunięty, y = d + b. Przy stałych polach i szybkości zależność od ilorazu m/z jest liniowa:

y=a\,\frac{m}{z}+b,\qquad a=\frac{2v}{eB_a}.

W tej postaci m/z podajemy w kg i a ma jednostkę m/kg. Jeśli na osi używamy liczby jednostek u, nachylenie ma wygodniejszą jednostkę mm/u. Współczynnik a zmienia wtedy wartość liczbową, ale związek fizyczny jest ten sam. Kalibracja musi jasno określać jednostki obu osi.

Dwa wzorce wyznaczają nachylenie i zero

W syntetycznym przykładzie wzorzec m/z = 24 u daje y = 49 mm, a 36 u — y = 73 mm. Otrzymujemy a = (73 − 49)/(36 − 24) = 2 mm/u. Następnie b = 49 − 2 · 24 = 1 mm. Dla nieznanego śladu y = 63 mm:

\frac{m}{z}=\frac{63\,\mathrm{mm}-1\,\mathrm{mm}}{2\,\mathrm{mm/u}}=31u.

Prosta kalibracyjna y w milimetrach w funkcji masy podzielonej przez z w jednostkach u. Punkty wzorcowe 24 u,49 mm oraz 36 u,73 mm wyznaczają nachylenie 2 mm/u i przesunięcie zera 1 mm. Odczyt 63 mm odpowiada 31 u.
Jawnie syntetyczna kalibracja: położenie na skali to y = d + b. Prosta nie przechodzi przez początek, bo b = 1 mm. Masy oznaczają m/z, dopóki nie ustalimy stanu naładowania. Powiększ rysunek.

Dzielenie samego y przez nachylenie dałoby 31,5 u. To nie pomyłka w działaniu kalkulatora, lecz pominięcie zera. Dwa punkty pozwalają dopasować prostą, ale nie dowodzą jej poprawności na całym zakresie. Trzeci niezależny wzorzec i powtórzenia pomagają wykryć odchylenia od modelu lub dryf. Tutaj nie dodajemy szumu ani nie udajemy danych z rzeczywistego pomiaru.

Co znosi się w porównaniu dwóch śladów?

Przy jednakowych E, Bₛ i Bₐ oraz poprawnie odjętym b stosunek odległości jest równy stosunkowi m/z:

\frac{d_2}{d_1}=\frac{(m/z)_2}{(m/z)_1},\qquad d_i=y_i-b.

Wspólny błąd mnożący skalę d znosi się w tym stosunku, lecz nie poprawia bezwzględnej wartości obu mas. Stałe przesunięcie b znosi się w różnicy y₂ − y₁, ale nie w ilorazie y₂/y₁. Gdy pola zmieniono pomiędzy odczytami, nie wolno zakładać wspólnego współczynnika bez ponownej kontroli.

Proste kryterium rozróżnienia z granic odczytu

Załóżmy, że każdy odczyt ma niezależnie dopuszczalną granicę błędu ±w. Nie jest to odchylenie standardowe ani szerokość wiązki. Dwa przedziały [d₁ − w, d₁ + w] oraz [d₂ − w, d₂ + w] są rozłączne wtedy i tylko wtedy, gdy:

|d_2-d_1|>2w.

Przy równości stykają się w jednym punkcie: nadal istnieje odczyt zgodny z oboma. Zwiększenie Bₐ zmniejsza wszystkie promienie i odstępy, więc przy tym samym bezwzględnym w może utrudnić rozróżnienie. Nie wnioskujemy z tego o pełnej zdolności rozdzielczej rzeczywistego spektrometru, która zależy także od profili wiązki, szczelin, ogniskowania i szumu.

Granice wyniku lepiej sprawdzić przed zaokrągleniem

Dla dokładnie zadanej szybkości m/q = Bₐd/(2v). Gdy dodatnie Bₐ i d mają niezależne granice ±ΔB i ±Δd, najmniejszy wynik otrzymamy z obu dolnych granic, największy z obu górnych:

\left(\frac mq\right)_{\min}=\frac{(B_a-\Delta B)(d-\Delta d)}{2v},\qquad \left(\frac mq\right)_{\max}=\frac{(B_a+\Delta B)(d+\Delta d)}{2v}.

Ten zapis zakłada Bₐ > ΔB oraz d > Δd. Mnożenie tworzy człon ΔBΔd, więc granice nie muszą być dokładnie symetryczne wokół wartości nominalnej. Gdy także v ma niepewność, trzeba ją uwzględnić; w zadaniu trzecim celowo ustalamy v dokładnie jako wejście modelu.

W pracowni zapisuj pary prób ze zmienianym wyłącznie Bₐ albo w. Obraz automatycznie dobiera skalę, dlatego porównuj także wartości w tabeli i CSV. Podobnie duży rysunek dwóch torów nie oznacza tych samych rozmiarów fizycznych.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.