v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Kinematyka · 3 min czytania

Ruch przyśpieszony

Opublikowano: 26.11.2010 · Ostatnio zmieniany: 03.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 3

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(5 głosów) . Średnia ocena: 3.40 z 5.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Przyspieszenie opisuje zmianę prędkości

Samolot może mieć po kolejnych sekundach od startu szybkości 1, 2 i 3 m/s. Gdyby taki przyrost o 1 m/s w każdej sekundzie utrzymywał się przez minutę, osiągnąłby 60 m/s. To przykład modelu ze stałym przyspieszeniem, a nie obietnica rzeczywistego przebiegu każdego startu.

Dla ruchu po jednej prostej wybieramy dodatni zwrot osi. W określonym przedziale średnie przyspieszenie wynosi:

a_{\mathrm{sr}}=\frac{\Delta v}{\Delta t}=\frac{v-v_0}{\Delta t}.

Jeżeli przyspieszenie jest stałe, ta sama wartość opisuje każdą chwilę ruchu. Wzoru a = v/t użyjemy tylko dla v₀ = 0 i czasu liczonego od początku obserwacji. Jednostką jest m/s²: zmiana m/s podzielona przez czas w sekundach.

Pociąg i samochód

Pociąg zwiększył szybkość z 10 do 25 m/s w 60 s, więc jego średnie przyspieszenie ma wartość (25 − 10) / 60 = 0,25 m/s². Samochód rozpędzający się od 0 do 100 km/h w 14 s ma średnie przyspieszenie około 27,78 / 14 = 1,98 m/s², prawie osiem razy większe. Z samych tych danych nie wynika, że chwilowe przyspieszenia pojazdów przez cały czas były stałe.

Znak przyspieszenia i wzór na prędkość

Jeżeli a jest stałe, w czasie t składowa prędkości zmienia się o at. Dla t = 0 prędkość ma składową v₀:

v=v_0+at.

Gdy v i a mają zgodne zwroty, szybkość rośnie. Gdy mają przeciwne zwroty, szybkość maleje. Ujemne przyspieszenie samo w sobie nie oznacza hamowania: ciało poruszające się w ujemnym kierunku osi może wtedy zwiększać szybkość.

Warzpp.png
Schemat stałego dodatniego przyspieszenia. Przyspieszenie mierzymy w m/s², czas w s; nie przyjęto wartości liczbowych.
Wvrzpp.png
Schemat liniowego wzrostu prędkości z dodatniej wartości początkowej. Nachylenie v(t) odpowiada stałemu dodatniemu przyspieszeniu; to nie wykres danych zadania o pocisku.

Przemieszczenie wyprowadzimy z wykresu

Przy stałym przyspieszeniu wykres v(t) jest prostą. Pole pod nim od 0 do t to suma pola prostokąta v₀t i pola trójkąta o podstawie t oraz wysokości at. Nie potrzebujemy do tego całkowania:

\Delta x=v_0t+\frac12t(at)=v_0t+\frac12at^2,\qquad x=x_0+v_0t+\frac12at^2.

Pole nad osią czasu jest dodatnie, a pod osią ujemne. Właśnie dlatego obliczamy przemieszczenie. Droga jest równa |Δx| tylko wtedy, gdy w tym przedziale ciało nie zawraca. Dla v₀ = 0 i a > 0 mamy szczególny wzór s = at²/2. Współrzędna x₀ oznacza początkowe położenie, nie drogę przebytą przed rozpoczęciem pomiaru.

Wrrzpp.png
Schemat przemieszczenia od chwili rozpoczęcia ruchu z bezruchu, przy dodatnim stałym przyspieszeniu. Oś pionowa jest opisana Δr, nie bezwzględnym położeniem.

Zatrzymanie może być tylko jedną chwilą

Przyjmijmy v₀ = 10 m/s i a = −2 m/s². Warunek v = 0 daje t = 5 s. Do tego czasu ciało przebywa 25 m. Jeżeli to samo przyspieszenie działa dalej, prędkość staje się ujemna i ciało wraca. Po 8 s znajduje się 16 m od miejsca startu, lecz całkowita droga wynosi 25 m + 9 m = 34 m.

Wykres v(t) ma skalę 100 jednostek rysunku na sekundę i 20 na metr na sekundę. Prosta od 10 m/s przy t 0 przecina v 0 w t 5 s i kończy w minus 6 m/s przy t 8 s. Pole dodatnie wynosi 25 m, ujemne minus 9 m. Przemieszczenie to 16 m, droga 34 m.
To dodatkowy przykład, niezależny od zadania o pocisku. Dodatnie i ujemne pola dają przemieszczenie; suma ich wartości daje drogę. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.
Ten sam ruch przed zatrzymaniem i po nim
t (s)v (m/s)Δx (m)s (m)
01000
261616
502525
8−61634

Jeśli przyspieszenie ma zwrot przeciwny do początkowej prędkości, czas do pierwszego zatrzymania wynosi v₀/|a|. Droga do tego momentu jest dodatnia. Nie zmieniamy znaków raz w a, a drugi raz dodatkowym minusem w tym samym równaniu.

Równanie bez czasu

Dla stałego przyspieszenia średnia składowa prędkości jest równa (v₀+v)/2. Łączymy Δx = (v₀+v)t/2 z v − v₀ = at:

2a\Delta x=(v_0+v)(v-v_0)=v^2-v_0^2.

Symbol Δx oznacza przemieszczenie, a a jest składową ze znakiem. Przy hamowaniu na osi zgodnej z początkowym ruchem a < 0 i przed zatrzymaniem Δx > 0, więc obie strony są ujemne. Dla v = 0 otrzymujemy:

s_{\mathrm{stop}}=-\frac{v_0^2}{2a}=\frac{v_0^2}{2|a|}.

Dla v₀ = 0 i ruchu bez zmiany zwrotu szczególnym wynikiem jest s = v²/(2a), z dodatnim a. Po zawróceniu ten wzór z całkowitą drogą już nie działa.

Zadanie: policzmy następstwo podanego modelu

Zad. 1 (przyspieszenie) Pocisk wystrzelony z karabinu porusza się z przyspieszeniem 500 km/s2 i prędkością początkową 800m/s. Oblicz, jaką przebędzie odległość w ciągu 0,1 sekundy.

Zachowujemy zadane przyspieszenie przez całe 0,1 s. Nie jest to realistyczny opis swobodnego lotu pocisku po opuszczeniu lufy. Przeliczenie dotyczy tylko długości: 500 km/s² = 500000 m/s², bo czas już podano w sekundach.

\Delta x=800\,\mathrm{m/s}\cdot0{,}1\,\mathrm s+\frac12\cdot500000\,\mathrm{m/s^2}\cdot(0{,}1\,\mathrm s)^2.

\Delta x=80\,\mathrm m+2500\,\mathrm m=2580\,\mathrm m.

Prędkość ma tu dodatni zwrot przez cały przedział, więc droga także wynosi 2580 m. Kontrola inną metodą: końcowa szybkość to 50800 m/s, średnia w modelu stałego przyspieszenia wynosi (800 + 50800) / 2 = 25800 m/s, a w 0,1 s daje tę samą drogę. Oba składniki wzoru na położenie mają jednostkę metra.

Zobacz także: OpenStax — ruch ze stałym przyspieszeniem.

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (3)

Oceny pozytywne: 1. Oceny negatywne: 1. Wynik: 0.
#3 Paula
Dziękuję bardzo za rozwiązanie i podpowiedź:) Już teraz będę wiedziała gdzie co przesłać. A, i jeszcze raz dziękuję za Waszą stronę - jesteście fantastyczni jeszcze trochę, a zacznę lubić fizykę (jak na razie staram się podchodzić do niej pozytywnie - zgodnie z Waszym poradnikiem:))
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi
Oceny pozytywne: 2. Oceny negatywne: 0. Wynik: 2.
#2 mgr inż. Vojtech Mańkowski
Odpowiedź na pytanie Pauli. 1.Równość prędkości. Przyjmując, że na wykresie XY, y będzie szybkością a x czasem, to rysujesz dwie proste: y=2x, odpowiednik v=at y=10, stała prędkość kolarza Punkt przecięcia (t=x=5) to zrównanie prędkości. 2.Samochód dogania kolarza. Tym razem y to będzie odleglosc, a x znowu czas t. y=0.5*2x^2 Dla samochodu (słynne s=1/2at^2) krzywa jest parabolą. y=200 + 10x Dla kolarza to będzie prosta przesunięta do góry o 200. ------ Tak na przyszłość, pytania dotyczące zadań prosimy umieszczać na FORUM, bądź też przesyłać na nasze maile, które są widoczne w dziale REDAKCJA
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi
Oceny pozytywne: 0. Oceny negatywne: 0. Wynik: 0.
#1 Paula
A co jeśli mam zadanie: Samochód rusza się z a= 2 m/s2. Przed nim, w odległości 200m jechał kolarz ruchem jednostajnym z V = 10 m/s. Znajdź graficznie czas po którym prędkości będą równe oraz czas po którym ciało dogoni kolarza. BŁAGAM O POMOC!
Cytuj Odpowiedz Zgłoś moderatorowi

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.