Ruch przyśpieszony
W tym materiale
Przyspieszenie opisuje zmianę prędkości
Samolot może mieć po kolejnych sekundach od startu szybkości 1, 2 i 3 m/s. Gdyby taki przyrost o 1 m/s w każdej sekundzie utrzymywał się przez minutę, osiągnąłby 60 m/s. To przykład modelu ze stałym przyspieszeniem, a nie obietnica rzeczywistego przebiegu każdego startu.
Dla ruchu po jednej prostej wybieramy dodatni zwrot osi. W określonym przedziale średnie przyspieszenie wynosi:
a_{\mathrm{sr}}=\frac{\Delta v}{\Delta t}=\frac{v-v_0}{\Delta t}.
Jeżeli przyspieszenie jest stałe, ta sama wartość opisuje każdą chwilę ruchu. Wzoru a = v/t użyjemy tylko dla v₀ = 0 i czasu liczonego od początku obserwacji. Jednostką jest m/s²: zmiana m/s podzielona przez czas w sekundach.
Pociąg i samochód
Pociąg zwiększył szybkość z 10 do 25 m/s w 60 s, więc jego średnie przyspieszenie ma wartość (25 − 10) / 60 = 0,25 m/s². Samochód rozpędzający się od 0 do 100 km/h w 14 s ma średnie przyspieszenie około 27,78 / 14 = 1,98 m/s², prawie osiem razy większe. Z samych tych danych nie wynika, że chwilowe przyspieszenia pojazdów przez cały czas były stałe.
Znak przyspieszenia i wzór na prędkość
Jeżeli a jest stałe, w czasie t składowa prędkości zmienia się o at. Dla t = 0 prędkość ma składową v₀:
v=v_0+at.
Gdy v i a mają zgodne zwroty, szybkość rośnie. Gdy mają przeciwne zwroty, szybkość maleje. Ujemne przyspieszenie samo w sobie nie oznacza hamowania: ciało poruszające się w ujemnym kierunku osi może wtedy zwiększać szybkość.


Przemieszczenie wyprowadzimy z wykresu
Przy stałym przyspieszeniu wykres v(t) jest prostą. Pole pod nim od 0 do t to suma pola prostokąta v₀t i pola trójkąta o podstawie t oraz wysokości at. Nie potrzebujemy do tego całkowania:
\Delta x=v_0t+\frac12t(at)=v_0t+\frac12at^2,\qquad x=x_0+v_0t+\frac12at^2.
Pole nad osią czasu jest dodatnie, a pod osią ujemne. Właśnie dlatego obliczamy przemieszczenie. Droga jest równa |Δx| tylko wtedy, gdy w tym przedziale ciało nie zawraca. Dla v₀ = 0 i a > 0 mamy szczególny wzór s = at²/2. Współrzędna x₀ oznacza początkowe położenie, nie drogę przebytą przed rozpoczęciem pomiaru.

Zatrzymanie może być tylko jedną chwilą
Przyjmijmy v₀ = 10 m/s i a = −2 m/s². Warunek v = 0 daje t = 5 s. Do tego czasu ciało przebywa 25 m. Jeżeli to samo przyspieszenie działa dalej, prędkość staje się ujemna i ciało wraca. Po 8 s znajduje się 16 m od miejsca startu, lecz całkowita droga wynosi 25 m + 9 m = 34 m.
| t (s) | v (m/s) | Δx (m) | s (m) |
|---|---|---|---|
| 0 | 10 | 0 | 0 |
| 2 | 6 | 16 | 16 |
| 5 | 0 | 25 | 25 |
| 8 | −6 | 16 | 34 |
Jeśli przyspieszenie ma zwrot przeciwny do początkowej prędkości, czas do pierwszego zatrzymania wynosi v₀/|a|. Droga do tego momentu jest dodatnia. Nie zmieniamy znaków raz w a, a drugi raz dodatkowym minusem w tym samym równaniu.
Równanie bez czasu
Dla stałego przyspieszenia średnia składowa prędkości jest równa (v₀+v)/2. Łączymy Δx = (v₀+v)t/2 z v − v₀ = at:
2a\Delta x=(v_0+v)(v-v_0)=v^2-v_0^2.
Symbol Δx oznacza przemieszczenie, a a jest składową ze znakiem. Przy hamowaniu na osi zgodnej z początkowym ruchem a < 0 i przed zatrzymaniem Δx > 0, więc obie strony są ujemne. Dla v = 0 otrzymujemy:
s_{\mathrm{stop}}=-\frac{v_0^2}{2a}=\frac{v_0^2}{2|a|}.
Dla v₀ = 0 i ruchu bez zmiany zwrotu szczególnym wynikiem jest s = v²/(2a), z dodatnim a. Po zawróceniu ten wzór z całkowitą drogą już nie działa.
Zadanie: policzmy następstwo podanego modelu
Zad. 1 (przyspieszenie) Pocisk wystrzelony z karabinu porusza się z przyspieszeniem 500 km/s2 i prędkością początkową 800m/s. Oblicz, jaką przebędzie odległość w ciągu 0,1 sekundy.
Zachowujemy zadane przyspieszenie przez całe 0,1 s. Nie jest to realistyczny opis swobodnego lotu pocisku po opuszczeniu lufy. Przeliczenie dotyczy tylko długości: 500 km/s² = 500000 m/s², bo czas już podano w sekundach.
\Delta x=800\,\mathrm{m/s}\cdot0{,}1\,\mathrm s+\frac12\cdot500000\,\mathrm{m/s^2}\cdot(0{,}1\,\mathrm s)^2.
\Delta x=80\,\mathrm m+2500\,\mathrm m=2580\,\mathrm m.
Prędkość ma tu dodatni zwrot przez cały przedział, więc droga także wynosi 2580 m. Kontrola inną metodą: końcowa szybkość to 50800 m/s, średnia w modelu stałego przyspieszenia wynosi (800 + 50800) / 2 = 25800 m/s, a w 0,1 s daje tę samą drogę. Oba składniki wzoru na położenie mają jednostkę metra.
Zobacz także: OpenStax — ruch ze stałym przyspieszeniem.
Komentarze (3)
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto