Wysokość z barometru: jakie informacje są naprawdę potrzebne?
Barometr mierzy ciśnienie. Aby pokazać metry, musi jeszcze przyjąć model atmosfery i poziom odniesienia. Nauczymy się odwracać prawo barometryczne oraz sprawdzać, kiedy zmiana wskazania nie oznacza wejścia wyżej.
W tym materiale
Barometr mierzy ciśnienie. Aby pokazać metry, musi jeszcze przyjąć model atmosfery i poziom odniesienia. Nauczymy się odwracać prawo barometryczne oraz sprawdzać, kiedy zmiana wskazania nie oznacza wejścia wyżej.
Potrzebne wiadomości: Prawo barometryczne dla stałej temperatury, logarytm ilorazu, interpretacja wykresu i rozróżnienie błędu wskazania od ograniczeń modelu.
Wysokość wynika ze stosunku ciśnień
Dwa odczyty p₁ i p₂ wykonujemy na poziomach z₁ i z₂ w tej samej modelowej kolumnie. Przy stałych T, M i g dzielenie wzorów barometrycznych usuwa nieznane p₀:
\frac{p_2}{p_1}=\frac{p_0e^{-z_2/H}}{p_0e^{-z_1/H}}=e^{-(z_2-z_1)/H}.
Logarytmujemy obie strony i zmieniamy znak:
\Delta z=z_2-z_1=H\ln\frac{p_1}{p_2}.
Jeżeli p₂ < p₁, logarytm jest dodatni i drugi poziom leży wyżej. Gdy ciśnienia są jednakowe, wynik wynosi zero. W logarytmie można dzielić oba odczyty w hPa lub oba w Pa — jednostki się skracają. Nie wolno mieszać np. 1000 hPa z liczbą 80 000 zapisaną w Pa bez przeliczenia.
Dla H = 8 km, p₁ = 1000 hPa i p₂ = 800 hPa mamy Δz = 8 km · ln(1,25) ≈ 1,78515 km. Sam spadek 200 hPa nie wystarcza do przypisania jednej wysokości: przy innych ciśnieniach początkowych ten sam spadek daje inny iloraz.
Wykres pomaga sprawdzić założony model
Dla serii odczytów wyznaczmy y = ln(p/podn), gdzie podn jest jednym, ustalonym ciśnieniem odniesienia. Przy stałym H punkty mają układać się na prostej o nachyleniu −1/H. Gdy z podajemy w kilometrach, nachylenie ma jednostkę km⁻¹, a uzyskane H będzie w kilometrach.
W przykładzie p₀ = 1000 hPa, H = 8000 m i z = 0; 2000; 4000; 6000 m otrzymujemy p ≈ 1000; 778,801; 606,531; 472,367 hPa. Logarytmy ilorazów wynoszą odpowiednio 0; −0,25; −0,50; −0,75. Równe kroki wysokości dają równe zmiany logarytmu, a nie równe różnice ciśnień. Te odczyty wygenerowaliśmy z równania, więc zgodność nie jest eksperymentalnym potwierdzeniem modelu.
W pomiarze rzeczywistym systematyczne zakrzywienie wykresu może świadczyć o zmiennym profilu temperatury lub błędzie przyrządu. Samo znalezienie prostej nie rozstrzyga każdej przyczyny. Trzeba jeszcze sprawdzić czas odczytów, kalibrację oraz to, czy oba czujniki znajdują się w porównywalnych warunkach.
Temperatura wchodzi do przeliczenia na metry
H = RT/(Mg). Jeśli przy tym samym ilorazie ciśnień przyjmiemy temperaturę o 10% za dużą, wyznaczona różnica wysokości również będzie o 10% za duża, o ile M i g pozostają te same. Pomiar temperatury tylko przy dolnym czujniku nie gwarantuje, że znamy temperaturę całej warstwy.
Gdy T zależy od wysokości, ale M i g wciąż są stałe, zachowujemy ją pod całką:
\ln\frac{p_1}{p_2}=\frac{Mg}{R}\int_{z_1}^{z_2}\frac{dz}{T(z)}.
Nie wolno wtedy bez wyjaśnienia wstawić dowolnej średniej temperatury. Dokładna temperatura zastępcza dla znanego profilu spełnia 1/Tzast = (1/Δz)∫dz/T(z). Dwie równie grube warstwy po 280 K i 240 K dają Tzast = 2/(1/280 + 1/240) ≈ 258,46 K, nie średnią arytmetyczną 260 K. To własność tego przeliczenia, nie twierdzenie o termodynamicznej równowadze warstw.
Wspólny błąd skali a błąd zera
Jeśli oba ciśnienia pochodzą z tego samego przyrządu i mają ten sam stały błąd mnożnikowy c, to (cp₁)/(cp₂) = p₁/p₂. Taki czynnik dokładnie skraca się w ilorazie. Nie wynika stąd, że każdy błąd kalibracji znika.
Wspólne przesunięcie o b paskali daje (p₁ + b)/(p₂ + b), zwykle różne od p₁/p₂. Dla dodatniego b iloraz dodatnich p₁ > p₂ zbliża się do jedności, więc wyznaczona wysokość maleje. Również zmiana współczynnika c między dwoma pomiarami przestaje się skracać. Pojedyncze zdanie „błąd wynosi 1%” nie podaje jeszcze, który przypadek zachodzi.
Zmiana pogody może wyglądać jak wspinaczka
Załóżmy, że barometr pozostaje w jednym miejscu. Ciśnienie odniesienia zmniejsza się z 1000 do 980 hPa, lecz urządzenie nadal przelicza wskazanie względem 1000 hPa i H = 8 km. Otrzyma dodatnią pozorną wysokość 8000 ln(1000/980) ≈ 162 m, choć czujnik nie zmienił położenia.
Do pomiaru różnicy poziomów potrzebujemy zgodnego odniesienia czasowego albo informacji pozwalającej korygować zmianę ciśnienia. Ta lekcja nie jest procedurą nawigacji ani kalibracją przyrządu lotniczego. Uczy odróżniać wielkość mierzoną od wielkości wywnioskowanej.
Granice modelu
Rzeczywista temperatura, skład i przyspieszenie g mogą zmieniać się z wysokością. Wilgotność zmienia związek ciśnienia z gęstością; silne pionowe przyspieszenia naruszają założony bilans. Oficjalne modele atmosfery stosują jawnie zadane profile i warstwy. Ich parametrów nie zastępujemy jednym, dowolnie wybranym H.
W pracowni porównaj dwa ustawienia przy tym samym z/H i różnym T. Stosunek p/p₀ pozostanie ten sam, ale fizyczna wysokość w metrach się zmieni. Następnie zmień tylko p₀: H pozostanie stałe, a ciśnienie i masa kolumny zmienią się proporcjonalnie. Notatnik zapisuje parametry modelu; nie zapisuje pomiarów atmosfery.
Sprawdź: czy z samego ciśnienia 800 hPa można odczytać jedną wysokość nad morzem?
Nie. Trzeba określić ciśnienie i poziom odniesienia oraz profil atmosfery. Ten sam odczyt może odpowiadać różnym wysokościom i warunkom. Wybrany model może przypisać mu liczbę metrów, ale ta liczba zawiera przyjęte założenia.
Zadania do tego tematu
- Wysokość z dwóch ciśnień i błędnie przyjęta temperatura
- Z modelowej tabeli do wysokości skali i temperatury
- Czy wskazanie 162 metrów dowodzi zmiany wysokości?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto