v2.0.9818.1161
Fizyka dla każdego
Pryzmat: geometria, minimalne odchylenie i pomiar współczynnika · 1 min czytania

Czy przybliżenie cienkiego pryzmatu wystarcza?

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dla pryzmatu A=10° w powietrzu i n=1,7 potrzebujesz przewidzieć minimalne odchylenie z błędem względnym mniejszym niż 0,2%. Porównaj przybliżenie (n−1)A z dokładnym minimum. Błąd względny przybliżenia licz względem wyniku dokładnego. Oceń, czy wystarczy podać przybliżony wynik z większą liczbą miejsc po przecinku.

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Wskazówka

Wynik dokładny wynosi 2arcsin[n sin(A/2)]−A. Licz wszystkie funkcje w tym samym trybie kąta. Dopiero na końcu odejmij wyniki i podziel przez dokładne δ.

Rozwiązanie

Wynik liniowy

W powietrzu μ=n=1,7, więc przybliżenie daje δ_przybl=(1,7−1)·10°=7°. Jest to model pierwszego rzędu w małych kątach, a nie dokładna własność szkła.

Dokładne minimum

Przy symetrii r₁=r₂=5°. Z prawa załamania i_min=arcsin(1,7 sin5°)≈8,52058682°. Argument arcsin jest mniejszy od 1, zatem tor istnieje. Całkowite odchylenie wynosi:

\delta_{\min}=2\cdot8{,}52058682^\circ-10^\circ\approx7{,}04117364^\circ.

Różnica δ_min−δ_przybl≈0,04117364°. Jest dodatnia, więc przybliżenie w tym przypadku zaniża wynik.

Ocena względem wymaganego błędu

\varepsilon=\frac{|\delta_{\mathrm{przybl}}-\delta_{\min}|}{\delta_{\min}}\cdot100\%\approx\frac{0{,}04117364}{7{,}04117364}\cdot100\%\approx0{,}58476\%.

Przybliżenie nie spełnia warunku 0,2%. Nie wystarczy zapisać 7,000000° zamiast 7°. Dodatkowe cyfry nie usuwają błędu modelu. Trzeba zastosować dokładną zależność lub uzasadnione dokładniejsze rozwinięcie.

Stosunek błędu do wyniku ma tę samą wartość w stopniach i radianach, bo czynnik przeliczeniowy znosi się w ilorazie. Inaczej byłoby z próbą użycia sin x≈x bez przeliczenia x na radiany: wtedy błąd wynikałby już z nieprawidłowej jednostki, nie z kontrolowanego przybliżenia.

To zadanie pokazuje, że określenie „cienki pryzmat” musi mieć praktyczny sens: dopuszczalny kąt zależy także od wymaganego błędu i μ. Sama niewielka wartość A nie jest jeszcze liczbową oceną jakości wyniku.

Powiązana teoria

Najmniejsze odchylenie: symetria, otoczenie i cienki pryzmat

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Najpierw spróbuj samodzielnie. Zapisz dane, wybierz prawa fizyczne i sprawdź jednostki. Przejdź do zadań ze sprawdzaniem odpowiedzi »

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Zadania Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.