v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Bilans radiacyjny planety: odbicie, emisja i czas odpowiedzi · 1 min czytania

Temperatura efektywna planety nie jest temperaturą gruntu

Z daleka widzimy, ile energii cieplnej Ziemia wypromieniowuje w kosmos. Czy z tego można bezpośrednio odczytać temperaturę termometru ustawionego metr nad ziemią? Nie: oba pomiary dotyczą innych wielkości.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Z daleka widzimy, ile energii cieplnej Ziemia wypromieniowuje w kosmos. Czy z tego można bezpośrednio odczytać temperaturę termometru ustawionego metr nad ziemią? Nie: oba pomiary dotyczą innych wielkości.

Potrzebne wiadomości: Bilans energii planety, potęgi i pierwiastki czwartego stopnia, skala Kelvina.

Planeta wypromieniowuje pochłoniętą energię

Rozważmy idealizację: planeta jest kulista, pochłania średnio (1 − α)S₀/4 i w stanie równowagi wypromieniowuje do przestrzeni taką samą średnią moc na jednostkę powierzchni. Temperaturę efektywną emisji Te definiujemy przez prawo Stefana–Boltzmanna jak dla ciała doskonale czarnego:

\sigma T_e^4=\frac{(1-\alpha)S_0}{4},\qquad T_e=\left(\frac{(1-\alpha)S_0}{4\sigma}\right)^{1/4}.

Stała σ ≈ 5,67 · 10⁻⁸ W/(m²·K⁴). Ta definicja dotyczy promieniowania uciekającego w kosmos; nie zakłada, że każde miejsce powierzchni ma jedną temperaturę. Wartość Te jest temperaturą czarnego ciała o takim samym średnim wypromieniowaniu.

Liczby dla Ziemi

Przy S₀ = 1360 W/m² i α = 0,30 otrzymujemy pochłonięty strumień 238 W/m² oraz Te ≈ 254,5 K, czyli około −18,6°C. Średnia temperatura powierzchni wynosi w przybliżeniu 288 K (15°C). Te liczby nie są sprzeczne: powierzchnia, atmosfera, chmury i gazy pochłaniające podczerwień razem decydują, skąd i ile energii dociera do kosmosu.

Porównanie dwóch poziomów temperatury: efektywna temperatura emisji około 255 kelwinów i przybliżona średnia temperatura przy powierzchni około 288 kelwinów; zaznaczono niejednakowe miejsca opisu.
Temperatura efektywna odpowiada średniemu promieniowaniu wychodzącemu w kosmos. Nie jest bezpośrednim pomiarem temperatury gruntu. Powiększ rysunek.

Czy różnica 33 K jest eksperymentem z usuniętą atmosferą?

Nie. Porównanie pokazuje, jak ważna jest atmosfera dla warunków przy powierzchni, lecz nie opisuje pełnego eksperymentu „Ziemia bez atmosfery”. W takim kontrfaktycznym scenariuszu zmieniłyby się m.in. chmury, albedo, przepływ ciepła, parowanie i rozkład temperatur. Zapis „efekt cieplarniany to dokładnie 33°C dla każdego scenariusza” byłby zbyt mocny.

Co mówi czwarta potęga?

Jeśli Te rośnie o 1%, przy niezmienionej emisyjności strumień σTe⁴ zwiększa się o czynnik 1,01⁴ ≈ 1,0406, czyli o 4,06%. Dla małych względnych zmian mamy w przybliżeniu ΔF/F ≈ 4ΔT/T. Tego nie należy bezpośrednio używać jako pełnej czułości klimatu: atmosfera i sprzężenia zwrotne zmieniają zależność między temperaturą przy powierzchni a wypromieniowaniem.

Kontrola jednostek

Przed potęgowaniem temperaturę trzeba wyrazić w kelwinach. Zastąpienie 255 K przez −18°C i podniesienie do czwartej potęgi prowadziłoby do fizycznie bezsensownej liczby. Prawo Stefana–Boltzmanna jest sformułowane w skali absolutnej.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.