Albedo i bilans Ziemi: dlaczego dzielimy moc Słońca przez cztery?
Słońce dostarcza przy Ziemi około 1360 W/m² na powierzchnię ustawioną prostopadle do promieni. Jednak średnia po całej kulistej planecie to około 340 W/m². Skąd bierze się czynnik cztery i co z tej energii zostaje po odbiciu przez chmury, lód i atmosferę?
W tym materiale
Słońce dostarcza przy Ziemi około 1360 W/m² na powierzchnię ustawioną prostopadle do promieni. Jednak średnia po całej kulistej planecie to około 340 W/m². Skąd bierze się czynnik cztery i co z tej energii zostaje po odbiciu przez chmury, lód i atmosferę?
Potrzebne wiadomości: Moc promieniowania i powierzchnia, ułamki, prawo Stefana–Boltzmanna, temperatura w kelwinach.
Przekrój planety nie jest jej powierzchnią
Stała słoneczna S₀ opisuje strumień promieniowania na powierzchnię prostopadłą do promieni w odległości planety od Słońca. Planeta o promieniu R przechwytuje moc S₀πR²: jej „cień” jest kołem. Średnio rozkładamy tę moc na całą powierzchnię kuli 4πR², a więc F_{\rm in}=\frac{S_0}{4}. Nie oznacza to, że w każdym miejscu i każdej chwili dociera 340 W/m². Na nocnej półkuli promieniowanie słoneczne nie dociera bezpośrednio, a nasłonecznienie dzienne zmienia się z szerokością, porą roku i pogodą.
Co odbija albedo?
Albedo planetarne A to część całkowitego promieniowania słonecznego padającego na system planeta–atmosfera, która odbija się z powrotem w kosmos. Przyjmijmy w zadaniach umownie S₀=1360 W/m² i A=0,30. Średni dopływ wynosi 340 W/m²; 0,30·340=102 W/m² zostaje odbite, a 238 W/m² pochłonięte przez układ Ziemia–atmosfera. Jest to modelowe, zaokrąglone przybliżenie — rzeczywisty bilans zmienia się w czasie, a albedo powierzchni i całej planety nie są tym samym.
F_{\rm abs}=(1-A)\frac{S_0}{4}. To średni strumień pochłonięty przez cały system, nie wyłącznie przez grunt. Energia może zostać pochłonięta w chmurach, aerozolach i gazach albo na powierzchni.
Dlaczego planeta wypromieniowuje podczerwień?
W stanie idealnej równowagi energia pochłaniana równa się energii oddawanej w postaci promieniowania termicznego do kosmosu. Wprowadźmy temperaturę efektywną promieniowania Teff czarnego ciała: \sigma T_{\rm eff}^4=F_{\rm abs}, gdzie σ=5,670374419·10−8 W/(m² K⁴). Dla 238 W/m² otrzymujemy Teff≈254,5 K, czyli około −18,6°C. To nie jest mierzona temperatura powierzchni Ziemi. Atmosfera pochłania i emituje podczerwień, dzięki czemu powierzchnia może być cieplejsza od temperatury efektywnej emisji do kosmosu.
Co pokazuje zmiana albedo?
Jeśli albedo w tym samym modelu zwiększymy z 0,30 do 0,31, odbicie wzrośnie o 3,4 W/m², a pochłanianie spadnie o tyle samo. Modelowa temperatura efektywna zmniejszy się o około 0,91 K. Nie wolno utożsamiać tego z dokładną prognozą zmiany średniej temperatury powierzchni: rzeczywisty klimat ma sprzężenia zwrotne, chmury, oceany i wymianę energii pomiędzy warstwami.
Dlaczego większa planeta przy tej samej odległości nie musi być cieplejsza?
Jej przechwycona moc rośnie jak R², ale powierzchnia wypromieniowująca także rośnie jak R². W prostym modelu iloraz pozostaje taki sam. Rozmiar wpływa na wiele innych własności rzeczywistej atmosfery, lecz nie zmienia samego czynnika 1/4.
Zadania do tego tematu
- Ile promieniowania Ziemia zatrzymuje, a ile odbija?
- Więcej odbitego światła: zmiana temperatury efektywnej
- Dwa razy większa planeta w tej samej odległości
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto