Izolowany pręt: co się wyrównuje i dlaczego średnia temperatura zostaje?
Izolacja nie zamraża temperatury każdego punktu. Gorąca i zimna część zamkniętego pręta nadal wymieniają energię, choć przez jego brzegi nic nie przepływa. Zmienia się kształt profilu temperatury, a przy jednorodnym materiale jego średnia pozostaje stała. Pokażemy, jak ten wniosek wynika z równania, a nie z samego rysunku.
W tym materiale
Izolacja nie zamraża temperatury każdego punktu. Gorąca i zimna część zamkniętego pręta nadal wymieniają energię, choć przez jego brzegi nic nie przepływa. Zmienia się kształt profilu temperatury, a przy jednorodnym materiale jego średnia pozostaje stała. Pokażemy, jak ten wniosek wynika z równania, a nie z samego rysunku.
Potrzebne wiadomości: Równanie przewodnictwa cieplnego, całka oznaczona, pochodne cosinusa, bilans energii.
Zero strumienia nie oznacza zadanej temperatury
Pręt ma długość L, stałe pole S, gęstość ρ, ciepło właściwe c i przewodność k. Izolujemy zarówno boki, jak i końce; nie ma źródeł energii. Ponieważ q=−k∂T/∂x i k>0, warunki na końcach brzmią:
\frac{\partial T}{\partial x}(0,t)=0,\qquad \frac{\partial T}{\partial x}(L,t)=0.
To warunki Neumanna. W poprzedniej lekcji termostaty narzucały wartości T — były to warunki Dirichleta. Izolowany koniec może się nagrzewać lub stygnąć wskutek wymiany z sąsiednim wnętrzem, mimo że nie wymienia energii z otoczeniem.
Całka ujawnia wielkość zachowaną
Zdefiniujmy średnią przestrzenną T̄=(1/L)∫₀ᴸT(x,t)dx. Całkujemy równanie przewodzenia po całej długości. Całka drugiej pochodnej jest różnicą pierwszych pochodnych na końcach:
\frac{d\overline T}{dt}=\frac{\alpha}{L}\left[\frac{\partial T}{\partial x}(L,t)-\frac{\partial T}{\partial x}(0,t)\right]=0.
Równoważnie, bez zakładania izolacji, bilans daje dT̄/dt=[q(0,t)−q(L,t)]/(ρcL). To różnica strumieni na granicach zmienia średnią. Dla idealnej izolacji oba są zerowe.
Wniosek o średniej arytmetycznej po długości opiera się na stałym ρcS. Energia względem stałej temperatury odniesienia wynosi ∫ρcS(T−T_ref)dx. W niejednorodnym pręcie z różnymi pojemnościami cieplnymi zachowana jest odpowiednia całka energii; sama nieważona średnia temperatury nie musi pozostawać stała.
Cosinus spełnia warunek izolacji
Pochodna cos(nπx/L) jest proporcjonalna do sin(nπx/L), więc znika na obu końcach. Dla jednego zaburzenia mamy:
T(x,t)=\overline T+B e^{-t/\tau_1}\cos\frac{\pi x}{L},\qquad \tau_1=\frac{L^2}{\pi^2\alpha}.
Stała T̄ jest modem zerowym: nie ma gradientu ani krzywizny i nie zanika. Pozostałe cosinusy mają średnią zero. Ich amplitudy maleją, więc długoczasowo pozostaje jednorodna temperatura równa średniej początkowej. Nie wybiera jej temperatura pokoju, ponieważ model nie dopuszcza kontaktu cieplnego z pokojem.
Weźmy L=0,40 m, α=10⁻⁴ m²/s, T̄=30°C i B=12 K. Na początku końce mają 42°C oraz 18°C, a środek 30°C. Po τ₁≈162,11 s końce mają około 34,41°C i 25,59°C. Środek nadal ma 30°C. Stały odczyt w jednym miejscu nie oznacza, że rozkład temperatury w całym pręcie się nie zmienia.
W środku może płynąć energia
Obliczamy strumień przez dowolny przekrój:
q(x,t)=kB\frac{\pi}{L}e^{-t/\tau_1}\sin\frac{\pi x}{L}.
Na końcach jest zero. W środku jest największy i dodatni, bo energia płynie od cieplejszej lewej części do chłodniejszej prawej. Choć temperatura środka pozostaje stała, energia przez ten przekrój przepływa. Bilans całego pręta i bilans jego lewej połowy są różnymi bilansami.
Początkowy skok temperatury
Wyobraźmy sobie jednorodny pręt, którego pierwsza połowa ma początkowo 60°C, a druga 20°C. Po usunięciu wewnętrznej przegrody, przy doskonałej izolacji zewnętrznej, temperatura końcowa wyniesie 40°C. Początkowy skok jest idealizacją: dla dodatnich czasów równanie przewodzenia wygładza go. Do wyznaczenia samej temperatury końcowej wystarcza bilans, bez obliczania wszystkich modów.
Jeżeli gorąca część stanowi tylko jedną czwartą długości, wynik będzie inny: średnia musi uwzględniać długości części. Z kolei przy różnych materiałach trzeba ważyć ich pojemnościami cieplnymi. Liczba „połowa” sama w sobie nie oznacza połowy masy ani połowy energii.
Jak rozpoznać nieszczelną izolację
Jeśli pomiary całego profilu pokazują systematyczny spadek średniej, a materiał i geometria są stałe, model szczelnej izolacji jest niespójny z danymi. Mogło pojawić się odprowadzanie energii przez końce lub boki. Przesuwanie krzywej tak, aby sztucznie zachowała średnią, ukryłoby brakujący składnik bilansu.
Sprawdź: czy pręt z izolowanymi końcami musi mieć temperaturę 0°C na obu końcach?
Nie. Narzucamy zerową pochodną, nie zerową temperaturę. Dla podanego profilu początkowe temperatury końców wynoszą 42°C i 18°C, a oba strumienie zewnętrzne są równe zero.
Zadania do tego tematu
- Izolowane końce zmieniają temperaturę bez oddawania ciepła
- Gorąca ćwiartka pręta i temperatura końcowa
- Średnia stygnie: sprawdź, gdzie ucieka energia
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto