Chłodzenie pręta między termostatami: mody i różne czasy zaniku
Końce pręta utrzymujemy w temperaturze 20°C, a jego środek jest cieplejszy. Czy każde miejsce ochładza się według jednej wspólnej funkcji wykładniczej? Dla jednego szczególnego profilu tak. Dla sumy kilku profili różne składniki zanikają z różnymi szybkościami, a pojedynczy czujnik może nie widzieć części z nich.
W tym materiale
Końce pręta utrzymujemy w temperaturze 20°C, a jego środek jest cieplejszy. Czy każde miejsce ochładza się według jednej wspólnej funkcji wykładniczej? Dla jednego szczególnego profilu tak. Dla sumy kilku profili różne składniki zanikają z różnymi szybkościami, a pojedynczy czujnik może nie widzieć części z nich.
Potrzebne wiadomości: Równanie przewodnictwa cieplnego, pochodne sinusa i funkcji wykładniczej, logarytm naturalny.
Warunki brzegowe wybierają dozwolone profile
Rozpatrujemy pręt długości L, o stałej dyfuzyjności α, izolowany z boków. Oba termostaty utrzymują T(0,t)=T(L,t)=T_b. Oznaczmy nadwyżkę temperatury przez θ=T−T_b. Wtedy θ jest równe zero na końcach i spełnia to samo równanie przewodzenia co T.
Profil sinusoidalny sin(nπx/L), gdzie n jest dodatnią liczbą całkowitą, znika na obu końcach. Szukamy rozwiązania θ=A_n(t)sin(nπx/L). Po podstawieniu do równania otrzymujemy:
A_n'(t)\sin\frac{n\pi x}{L}=-\alpha\left(\frac{n\pi}{L}\right)^2 A_n(t)\sin\frac{n\pi x}{L}.
Równość ma obowiązywać dla całego pręta, więc współczynniki tego samego sinusa są równe. Po rozwiązaniu równania dla amplitudy:
A_n(t)=A_n(0)e^{-t/\tau_n},\qquad \tau_n=\frac{L^2}{n^2\pi^2\alpha}.
τ_n jest czasem zmniejszenia amplitudy do 1/e wartości początkowej, nie czasem spadku temperatury w kelwinach do 1/e. Zanik dotyczy różnicy względem T_b. Czas zmniejszenia tej różnicy o połowę to τ_n ln 2.
Sprawdź rozwiązanie, zanim policzysz liczby
Dla jednego modu n=1 mamy T=T_b+A exp(−t/τ₁)sin(πx/L). Przy t=0 odzyskujemy zadany profil; przy x=0 i x=L pozostaje T_b. Pochodna po czasie mnoży nadwyżkę przez −1/τ₁, a druga pochodna po x przez −π²/L². Równość 1/τ₁=απ²/L² sprawdza równanie. Wykładnik jest bezwymiarowy.
Przy L=0,20 m i α=10⁻⁴ m²/s otrzymujemy τ₁≈40,53 s. Jeżeli A=40 K i T_b=20°C, środek zaczyna od 60°C. Po czasie τ₁ ma 20+40/e≈34,72°C. Po τ₁ ln 2≈28,09 s ma 40°C: zmalała o połowę nadwyżka 40 K, a nie cała temperatura 60°C.
Krótsza skala przestrzenna zanika szybciej
Drugi mod ma n=2 i τ₂=τ₁/4. Jego dodatnia i ujemna część oznaczają miejsca cieplejsze i chłodniejsze od T_b, nie temperaturę niższą od zera bezwzględnego. Cztery razy szybszy zanik bierze się z czterokrotnie większej wartości drugiej pochodnej przy tej samej amplitudzie.
Dla profilu początkowego θ(x,0)=30 sin(πx/L)+10 sin(2πx/L) K rozwiązanie jest sumą dwóch składników. Równanie jest liniowe, a oba składniki spełniają zerowe warunki brzegowe:
\theta(x,t)=30\,\mathrm K\,e^{-t/\tau_1}\sin\frac{\pi x}{L}+10\,\mathrm K\,e^{-4t/\tau_1}\sin\frac{2\pi x}{L}.
W środku sin(2πx/L)=sin π=0. Czujnik w x=L/2 nie wykryje drugiego modu nawet na początku. Odczyt jednej funkcji wykładniczej z tego czujnika nie dowodzi więc, że w całym pręcie występuje tylko jeden mod. W x=L/4 oba składniki są widoczne.
Po dostatecznie długim czasie zwykle pozostaje najwolniejszy obecny mod. Słowo „obecny” ma znaczenie: jeśli jego amplituda początkowa jest dokładnie zerowa, nie pojawi się sama w jednorodnym równaniu. Nie dopisujemy n=1 do profilu złożonego wyłącznie z n=2.
Różne temperatury końców: odejmij stan ustalony
Jeżeli lewy termostat utrzymuje T_L, a prawy T_R, stan ustalony ma profil T_s(x)=T_L+(T_R−T_L)x/L. Jego krzywizna jest zerowa. Różnica θ=T−T_s nadal znika na końcach i może być rozwijana w te same zanikające sinusy.
Przy końcach 20°C i 40°C środek dąży do 30°C. Jeżeli początkowo dodamy 5 sin(πx/L) K do profilu liniowego, środek zacznie od 35°C i po τ₁ osiągnie około 31,84°C. W stanie ustalonym nadal płynie energia od cieplejszego końca do chłodniejszego. „Ustalony” oznacza tu brak zmiany temperatury w czasie, nie brak przepływu.
Jak sprawdzać dane z czujnika
Dla pojedynczego modu, poza jego węzłem, logarytm dodatniego ilorazu amplitud w dwóch chwilach daje (t₂−t₁)/τ_n. Przed dopasowaniem trzeba odjąć właściwy profil docelowy i sprawdzić, czy model jednego modu jest uzasadniony. Logarytm samej temperatury w stopniach Celsjusza nie ma takiej interpretacji.
Sprawdź: czy po czasie τ₁ profil jest już liniowy?
Nie. Pierwszy mod zachowuje jeszcze około 36,8% amplitudy początkowej. Dokładny zanik następuje dopiero w granicy nieskończonego czasu; w praktyce wskazujemy tolerancję pomiarową i obliczamy czas osiągnięcia tej tolerancji.
Zadania do tego tematu
- Termostaty i połowa nadwyżki temperatury
- Czujnik w węźle nie widzi drugiego modu
- Nierówne termostaty: co zanika, a co pozostaje?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto