v2.0.9817.20094
Fizyka dla każdego
Dyfuzja ciepła: bilans, warunki brzegowe i zmiany w czasie · 3 min czytania

Chłodzenie pręta między termostatami: mody i różne czasy zaniku

Końce pręta utrzymujemy w temperaturze 20°C, a jego środek jest cieplejszy. Czy każde miejsce ochładza się według jednej wspólnej funkcji wykładniczej? Dla jednego szczególnego profilu tak. Dla sumy kilku profili różne składniki zanikają z różnymi szybkościami, a pojedynczy czujnik może nie widzieć części z nich.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Końce pręta utrzymujemy w temperaturze 20°C, a jego środek jest cieplejszy. Czy każde miejsce ochładza się według jednej wspólnej funkcji wykładniczej? Dla jednego szczególnego profilu tak. Dla sumy kilku profili różne składniki zanikają z różnymi szybkościami, a pojedynczy czujnik może nie widzieć części z nich.

Potrzebne wiadomości: Równanie przewodnictwa cieplnego, pochodne sinusa i funkcji wykładniczej, logarytm naturalny.

Warunki brzegowe wybierają dozwolone profile

Rozpatrujemy pręt długości L, o stałej dyfuzyjności α, izolowany z boków. Oba termostaty utrzymują T(0,t)=T(L,t)=T_b. Oznaczmy nadwyżkę temperatury przez θ=T−T_b. Wtedy θ jest równe zero na końcach i spełnia to samo równanie przewodzenia co T.

Profil sinusoidalny sin(nπx/L), gdzie n jest dodatnią liczbą całkowitą, znika na obu końcach. Szukamy rozwiązania θ=A_n(t)sin(nπx/L). Po podstawieniu do równania otrzymujemy:

A_n'(t)\sin\frac{n\pi x}{L}=-\alpha\left(\frac{n\pi}{L}\right)^2 A_n(t)\sin\frac{n\pi x}{L}.

Równość ma obowiązywać dla całego pręta, więc współczynniki tego samego sinusa są równe. Po rozwiązaniu równania dla amplitudy:

A_n(t)=A_n(0)e^{-t/\tau_n},\qquad \tau_n=\frac{L^2}{n^2\pi^2\alpha}.

τ_n jest czasem zmniejszenia amplitudy do 1/e wartości początkowej, nie czasem spadku temperatury w kelwinach do 1/e. Zanik dotyczy różnicy względem T_b. Czas zmniejszenia tej różnicy o połowę to τ_n ln 2.

Sprawdź rozwiązanie, zanim policzysz liczby

Dla jednego modu n=1 mamy T=T_b+A exp(−t/τ₁)sin(πx/L). Przy t=0 odzyskujemy zadany profil; przy x=0 i x=L pozostaje T_b. Pochodna po czasie mnoży nadwyżkę przez −1/τ₁, a druga pochodna po x przez −π²/L². Równość 1/τ₁=απ²/L² sprawdza równanie. Wykładnik jest bezwymiarowy.

Przy L=0,20 m i α=10⁻⁴ m²/s otrzymujemy τ₁≈40,53 s. Jeżeli A=40 K i T_b=20°C, środek zaczyna od 60°C. Po czasie τ₁ ma 20+40/e≈34,72°C. Po τ₁ ln 2≈28,09 s ma 40°C: zmalała o połowę nadwyżka 40 K, a nie cała temperatura 60°C.

Profile T(x) pręta długości 0,20 m przy końcach 20°C, amplitudzie początkowej 40 K i dyfuzyjności 10 do minus czwartej m²/s. Środek ma kolejno 60, 34,72 i 25,41°C w chwilach 0, τ i 2τ.
Ten sam kształt sinusa z coraz mniejszą amplitudą. Końce są cały czas w temperaturze 20°C; termostaty odbierają energię. Powiększ rysunek.

Krótsza skala przestrzenna zanika szybciej

Drugi mod ma n=2 i τ₂=τ₁/4. Jego dodatnia i ujemna część oznaczają miejsca cieplejsze i chłodniejsze od T_b, nie temperaturę niższą od zera bezwzględnego. Cztery razy szybszy zanik bierze się z czterokrotnie większej wartości drugiej pochodnej przy tej samej amplitudzie.

Dla profilu początkowego θ(x,0)=30 sin(πx/L)+10 sin(2πx/L) K rozwiązanie jest sumą dwóch składników. Równanie jest liniowe, a oba składniki spełniają zerowe warunki brzegowe:

\theta(x,t)=30\,\mathrm K\,e^{-t/\tau_1}\sin\frac{\pi x}{L}+10\,\mathrm K\,e^{-4t/\tau_1}\sin\frac{2\pi x}{L}.

W środku sin(2πx/L)=sin π=0. Czujnik w x=L/2 nie wykryje drugiego modu nawet na początku. Odczyt jednej funkcji wykładniczej z tego czujnika nie dowodzi więc, że w całym pręcie występuje tylko jeden mod. W x=L/4 oba składniki są widoczne.

Po dostatecznie długim czasie zwykle pozostaje najwolniejszy obecny mod. Słowo „obecny” ma znaczenie: jeśli jego amplituda początkowa jest dokładnie zerowa, nie pojawi się sama w jednorodnym równaniu. Nie dopisujemy n=1 do profilu złożonego wyłącznie z n=2.

Różne temperatury końców: odejmij stan ustalony

Jeżeli lewy termostat utrzymuje T_L, a prawy T_R, stan ustalony ma profil T_s(x)=T_L+(T_R−T_L)x/L. Jego krzywizna jest zerowa. Różnica θ=T−T_s nadal znika na końcach i może być rozwijana w te same zanikające sinusy.

Przy końcach 20°C i 40°C środek dąży do 30°C. Jeżeli początkowo dodamy 5 sin(πx/L) K do profilu liniowego, środek zacznie od 35°C i po τ₁ osiągnie około 31,84°C. W stanie ustalonym nadal płynie energia od cieplejszego końca do chłodniejszego. „Ustalony” oznacza tu brak zmiany temperatury w czasie, nie brak przepływu.

Jak sprawdzać dane z czujnika

Dla pojedynczego modu, poza jego węzłem, logarytm dodatniego ilorazu amplitud w dwóch chwilach daje (t₂−t₁)/τ_n. Przed dopasowaniem trzeba odjąć właściwy profil docelowy i sprawdzić, czy model jednego modu jest uzasadniony. Logarytm samej temperatury w stopniach Celsjusza nie ma takiej interpretacji.

Sprawdź: czy po czasie τ₁ profil jest już liniowy?

Nie. Pierwszy mod zachowuje jeszcze około 36,8% amplitudy początkowej. Dokładny zanik następuje dopiero w granicy nieskończonego czasu; w praktyce wskazujemy tolerancję pomiarową i obliczamy czas osiągnięcia tej tolerancji.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.