Prosty model atmosfery: skąd bierze się efekt cieplarniany?
Jeśli Ziemia pochłania 238 W/m², dlaczego jej powierzchnia może promieniować znacznie silniej? Bo warstwa atmosfery wysyła podczerwień zarówno ku kosmosowi, jak i z powrotem ku powierzchni. Rozpiszmy oddzielnie bilans gruntu, atmosfery i górnej granicy układu.
W tym materiale
Jeśli Ziemia pochłania 238 W/m², dlaczego jej powierzchnia może promieniować znacznie silniej? Bo warstwa atmosfery wysyła podczerwień zarówno ku kosmosowi, jak i z powrotem ku powierzchni. Rozpiszmy oddzielnie bilans gruntu, atmosfery i górnej granicy układu.
Potrzebne wiadomości: Bilans energii, prawo Stefana–Boltzmanna, absorpcja i emisja promieniowania, czwarte pierwiastki.
Trzy założenia prostego modelu
Przyjmujemy jedną jednolitą, izotermiczną warstwę atmosfery, która przepuszcza całe promieniowanie słoneczne, ale absorbuje ułamek ε promieniowania podczerwonego od powierzchni i emituje z taką samą emisyjnością w górę i w dół. Powierzchnia jest czarnym ciałem, a przewodzenie, konwekcję, parowanie i pionowy rozkład temperatur na razie pomijamy. To świadomie wyidealizowany model dydaktyczny — rzeczywista atmosfera nie jest jedną warstwą i ma widmową, zależną od długości fali absorpcję.
Oddzielny bilans każdego elementu
Niech F=238 W/m² oznacza średni pochłonięty strumień słoneczny. Powierzchnia emituje σTs⁴. Atmosfera pochłania εσTs⁴ i emituje po εσTa⁴ w każdą stronę. W stanie równowagi atmosfery \epsilon\sigma T_s^4=2\epsilon\sigma T_a^4, więc dla ε>0 mamy Ta⁴=Ts⁴/2. Bilans górnej granicy atmosfery wymaga:
F=(1-\epsilon)\sigma T_s^4+\epsilon\sigma T_a^4=\left(1-\frac{\epsilon}{2}\right)\sigma T_s^4.
Po przekształceniu T_s=T_{\rm eff}\left(1-\frac{\epsilon}{2}\right)^{-1/4}. Przy ε=0 brak efektu atmosferycznego w tym modelu; Ts=Teff≈254,5 K. Przy ε=1 otrzymujemy Ts=21/4Teff≈302,7 K. Wartość ta nie jest rzeczywistą średnią temperaturą Ziemi (około 288 K); model pomija wiele istotnych strumieni i pionowy profil atmosfery.
Wersja „szara”: liczbowy przykład
Dla ε=0,8 i F=238 W/m² dostajemy σTs⁴=F/(1−0,4)=396,67 W/m² i Ts≈289,2 K. Atmosfera pochłania 0,8·396,67=317,33 W/m² i emituje po 158,67 W/m² w górę i w dół. Do kosmosu przechodzi bezpośrednio 0,2·396,67=79,33 W/m² z powierzchni oraz 158,67 W/m² z atmosfery, co daje F=238 W/m². Powierzchnia pochłania 238+158,67=396,67 W/m², więc jej bilans też się zamyka.
Dlaczego większa temperatura powierzchni nie łamie zasady zachowania energii?
Ku powierzchni dociera nie tylko promieniowanie słoneczne, ale i energia wyemitowana w dół przez atmosferę. Jednocześnie sama powierzchnia emituje więcej, a atmosfera odsyła część energii w kosmos. Bilans sprawdzamy na granicach każdej warstwy, nie liczymy tej samej energii dwa razy jako dwóch niezależnych źródeł z kosmosu. Rzeczywisty efekt cieplarniany wynika z zależnej od długości fali absorpcji i emisji promieniowania przez gazy oraz chmury; pokazany ε nie jest bezpośrednim przelicznikiem stężenia CO₂.
Zadania do tego tematu
- Jedna całkowicie pochłaniająca warstwa atmosfery
- Szara atmosfera: sprawdzanie każdego strumienia
- Zmiana emisyjności w modelu to nie bezpośrednia zmiana CO₂
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto