v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Bilans promieniowania planety i bezwładność cieplna · 2 min czytania

Prosty model atmosfery: skąd bierze się efekt cieplarniany?

Jeśli Ziemia pochłania 238 W/m², dlaczego jej powierzchnia może promieniować znacznie silniej? Bo warstwa atmosfery wysyła podczerwień zarówno ku kosmosowi, jak i z powrotem ku powierzchni. Rozpiszmy oddzielnie bilans gruntu, atmosfery i górnej granicy układu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Jeśli Ziemia pochłania 238 W/m², dlaczego jej powierzchnia może promieniować znacznie silniej? Bo warstwa atmosfery wysyła podczerwień zarówno ku kosmosowi, jak i z powrotem ku powierzchni. Rozpiszmy oddzielnie bilans gruntu, atmosfery i górnej granicy układu.

Potrzebne wiadomości: Bilans energii, prawo Stefana–Boltzmanna, absorpcja i emisja promieniowania, czwarte pierwiastki.

Trzy założenia prostego modelu

Przyjmujemy jedną jednolitą, izotermiczną warstwę atmosfery, która przepuszcza całe promieniowanie słoneczne, ale absorbuje ułamek ε promieniowania podczerwonego od powierzchni i emituje z taką samą emisyjnością w górę i w dół. Powierzchnia jest czarnym ciałem, a przewodzenie, konwekcję, parowanie i pionowy rozkład temperatur na razie pomijamy. To świadomie wyidealizowany model dydaktyczny — rzeczywista atmosfera nie jest jedną warstwą i ma widmową, zależną od długości fali absorpcję.

Oddzielny bilans każdego elementu

Niech F=238 W/m² oznacza średni pochłonięty strumień słoneczny. Powierzchnia emituje σTs⁴. Atmosfera pochłania εσTs⁴ i emituje po εσTa⁴ w każdą stronę. W stanie równowagi atmosfery \epsilon\sigma T_s^4=2\epsilon\sigma T_a^4, więc dla ε>0 mamy Ta⁴=Ts⁴/2. Bilans górnej granicy atmosfery wymaga:

F=(1-\epsilon)\sigma T_s^4+\epsilon\sigma T_a^4=\left(1-\frac{\epsilon}{2}\right)\sigma T_s^4.

Po przekształceniu T_s=T_{\rm eff}\left(1-\frac{\epsilon}{2}\right)^{-1/4}. Przy ε=0 brak efektu atmosferycznego w tym modelu; Ts=Teff≈254,5 K. Przy ε=1 otrzymujemy Ts=21/4Teff≈302,7 K. Wartość ta nie jest rzeczywistą średnią temperaturą Ziemi (około 288 K); model pomija wiele istotnych strumieni i pionowy profil atmosfery.

Przykład atmosfery o emisyjności podczerwieni 0,8: do powierzchni dociera słoneczne 238 W/m², grunt emituje 396,7 W/m², atmosfera promieniuje 158,7 W/m² w górę i w dół, a 79,3 W/m² z gruntu wydostaje się bezpośrednio w kosmos.
Strumienie na granicy kosmosu: 79,3 + 158,7 = 238 W/m². Dwie strzałki atmosfery nie oznaczają tworzenia energii. Powiększ diagram.

Wersja „szara”: liczbowy przykład

Dla ε=0,8 i F=238 W/m² dostajemy σTs⁴=F/(1−0,4)=396,67 W/m² i Ts≈289,2 K. Atmosfera pochłania 0,8·396,67=317,33 W/m² i emituje po 158,67 W/m² w górę i w dół. Do kosmosu przechodzi bezpośrednio 0,2·396,67=79,33 W/m² z powierzchni oraz 158,67 W/m² z atmosfery, co daje F=238 W/m². Powierzchnia pochłania 238+158,67=396,67 W/m², więc jej bilans też się zamyka.

Dlaczego większa temperatura powierzchni nie łamie zasady zachowania energii?

Ku powierzchni dociera nie tylko promieniowanie słoneczne, ale i energia wyemitowana w dół przez atmosferę. Jednocześnie sama powierzchnia emituje więcej, a atmosfera odsyła część energii w kosmos. Bilans sprawdzamy na granicach każdej warstwy, nie liczymy tej samej energii dwa razy jako dwóch niezależnych źródeł z kosmosu. Rzeczywisty efekt cieplarniany wynika z zależnej od długości fali absorpcji i emisji promieniowania przez gazy oraz chmury; pokazany ε nie jest bezpośrednim przelicznikiem stężenia CO₂.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.