Cykl Otta: sprężanie, dopływ ciepła i praca gazu
Gaz w cylindrze najpierw trzeba sprężyć. Dopiero później, po ogrzaniu, może oddać więcej pracy podczas rozprężania. Prześledzimy oba etapy i sprawdzimy, dlaczego praca całego obiegu jest mniejsza od pracy samego rozprężania.
W tym materiale
Gaz w cylindrze najpierw trzeba sprężyć. Dopiero później, po ogrzaniu, może oddać więcej pracy podczas rozprężania. Prześledzimy oba etapy i sprawdzimy, dlaczego praca całego obiegu jest mniejsza od pracy samego rozprężania.
Potrzebne wiadomości: Gaz doskonały, pierwsza zasada termodynamiki, przemiany izochoryczna i adiabatyczna oraz praca na wykresie p(V).
Co obejmuje model?
Rozpatrujemy stałą liczbę n moli gazu doskonałego zamkniętego pod tłokiem. Dwa etapy wymiany ciepła zastępują zjawiska związane ze spalaniem i wymianą gazów w rzeczywistym silniku. W obliczeniach nie dopływa paliwo i nie wylatują spaliny. To obieg modelowy, który pozwala osobno zbadać wpływ sprężania i dostarczonego ciepła.
Molowe pojemności cieplne CV,m i Cp,m są stałe. Ich jednostką jest J/(mol·K), a nie J/K dla całego gazu. Oznaczamy γ = Cp,m/CV,m > 1. Dla gazu doskonałego Cp,m − CV,m = R, zatem:
C_{V,m}=\frac{R}{\gamma-1},\qquad C_{p,m}=\frac{\gamma R}{\gamma-1},\qquad \Delta U=nC_{V,m}\Delta T.
Przyjmujemy R = 8,314462618 J/(mol·K). W określonym przedziale temperatur można przybliżać rzeczywisty gaz stałym γ; dowolnie duży zakres grzania wymagałby już sprawdzenia tego uproszczenia.
Znaki odnosimy do gazu
Ciepło Q jest dodatnie, gdy dopływa do gazu. Praca W jest dodatnia, gdy gaz wykonuje ją na otoczeniu. Pierwsza zasada ma w tej konwencji postać ΔU = Q − W. Podczas sprężania W jest ujemne: pracę wykonuje otoczenie nad gazem. W cyklu ΔU = 0, więc praca netto równa się algebraicznej sumie ciepeł.
Oznaczenia Qpobrane i Qoddane będą natomiast dodatnimi wartościami energii. Nie utożsamiamy Qoddane z ujemnym Q podczas chłodzenia:
W_{\mathrm{netto}}=Q_{\mathrm{pobrane}}-Q_{\mathrm{oddane}},\qquad \eta=\frac{W_{\mathrm{netto}}}{Q_{\mathrm{pobrane}}}.
Wróć do prostokątnego obiegu na wykresie p(V), jeśli potrzebujesz przypomnienia pracy jako pola ze znakiem. Tutaj obie krzywe między izochorami są adiabatami, więc nie zastępujemy ich prostymi.
Cztery stany i stopień sprężania
Stan 1 jest początkiem sprężania, a V₁ największą objętością. Po sprężeniu gaz zajmuje V₂. Definiujemy r = V₁/V₂ > 1. To stosunek całych objętości gazu w skrajnych położeniach, a nie stosunek przesunięć tłoka. Oznaczmy dla wygody a = rγ−1.
| Etap | Warunek | Co wynika z bilansu? |
|---|---|---|
| 1→2: sprężanie | Odwracalna adiabata, Q₁₂ = 0 | T₂ = aT₁; W₁₂ = nCV,m(T₁ − T₂) < 0 |
| 2→3: ogrzewanie | V₃ = V₂ | W₂₃ = 0; Q₂₃ = nCV,m(T₃ − T₂) > 0 |
| 3→4: rozprężanie | Odwracalna adiabata do V₄ = V₁ | T₄ = T₃/a; W₃₄ = nCV,m(T₃ − T₄) > 0 |
| 4→1: chłodzenie | V₁ = V₄ | W₄₁ = 0; Q₄₁ = nCV,m(T₁ − T₄) < 0 |
Relacje T₂/T₁ = a i p₂/p₁ = rγ wynikają z TVγ−1 = const i pVγ = const. Używamy ich dla odwracalnej adiabaty z przyjętym stałym γ. Samo słowo „adiabatyczny” oznacza brak ciepła i nie wystarcza do zastosowania tych potęg do dowolnego nieodwracalnego procesu.
Skąd bierze się wzór na sprawność?
Ciepło pobrane to nCV,m(T₃ − T₂), a oddane ma wartość nCV,m(T₄ − T₁). Zależności adiabatyczne wiążą obie różnice temperatur:
T_4-T_1=\frac{T_3}{a}-\frac{T_2}{a}=\frac{T_3-T_2}{a}.
Dzielimy więc ciepła, skracając wspólne nCV,m oraz dodatnie T₃ − T₂:
\frac{Q_{\mathrm{oddane}}}{Q_{\mathrm{pobrane}}}=\frac1a,\qquad \eta_O=1-\frac1a=1-r^{1-\gamma}.
Warunek dodatniego dopływu ciepła jest potrzebny: przy T₃ = T₂ oba ciepła i praca netto wynoszą zero, a iloraz definiujący sprawność ma postać 0/0. Wzór po skróceniu opisuje granicę przy coraz mniejszym dodatnim dopływie, nie sprawność niepracującego silnika.
Przy γ = 1,4 zwiększenie r z 8 do 16 podnosi idealną sprawność z około 56,47% do 67,01%. Jednocześnie rosną temperatura i ciśnienie po sprężaniu. Wniosek nie oznacza, że można tak samo poprawiać rzeczywisty silnik bez ograniczeń cieplnych, mechanicznych i zmiany właściwości gazu.
Sprawność nie podaje jeszcze pracy ani mocy
Dwa obiegi o tym samym r i γ mają w tym modelu taką samą sprawność, ale większy dopływ ciepła daje większą pracę W = ηQpobrane. Pracę wyrażamy w dżulach na obieg. Do mocy w watach potrzeba jeszcze liczby obiegów w sekundzie. Nie jest ona zawarta w wykresie p(V).
Sprawdź bilans także przez sumę prac odcinkowych. Sprężanie nie znika z rozrachunku tylko dlatego, że nie jest użytecznym etapem. Dodawanie wartości bezwzględnych W₁₂ i W₃₄ zawyżyłoby wynik i naruszyło pierwszą zasadę.
Porównanie w pracowni
W pracowni cykli Otta i Diesla wybierz Otto. Zapisz próbę, zwiększ dwukrotnie ciepło na mol i porównaj pracę oraz sprawność. Następnie zmień liczbę moli przy tym samym cieple na mol: praca i objętość gazu wzrosną proporcjonalnie do n, ale temperatury i sprawność pozostaną takie same.
Co pokaże model po ustawieniu ciepła równego zero?
Drogi sprężania i rozprężania pokryją się. Gaz odda przy rozprężaniu tyle pracy, ile otrzymał podczas sprężania. Praca netto i pole obiegu są zerowe; nie można podać sprawności z ilorazu 0/0.
Zadania do tego tematu
- Cztery stany Otta i rachunek pracy ze znakiem
- Odtworzenie stopnia sprężania z idealnej sprawności
- Od pracy jednego obiegu do mocy czterech cylindrów
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto