v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Silniki cieplne: obiegi Otta i Diesla oraz warunki porównania · 3 min czytania

Cykl Diesla: praca podczas ogrzewania i koniec dopływu ciepła

Jeżeli gaz ogrzewamy przy stałym ciśnieniu, tłok porusza się już podczas dopływu ciepła. Część energii podnosi temperaturę, a część od razu przechodzi do otoczenia jako praca. Ta różnica zmienia bilans całego obiegu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Jeżeli gaz ogrzewamy przy stałym ciśnieniu, tłok porusza się już podczas dopływu ciepła. Część energii podnosi temperaturę, a część od razu przechodzi do otoczenia jako praca. Ta różnica zmienia bilans całego obiegu.

Potrzebne wiadomości: Cykl Otta, praca gazu, molowe pojemności cieplne oraz odwracalna przemiana adiabatyczna.

Co zmieniamy względem Otta?

Zachowujemy model zamkniętej porcji gazu doskonałego oraz odwracalne adiabaty 1→2 i 3→4. W obiegu Diesla etap 2→3 odbywa się jednak przy stałym ciśnieniu. Po nim gaz rozpręża się adiabatycznie do V₄ = V₁, a następnie stygnie przy stałej objętości. To idealizacja innego przebiegu dostarczania energii; model nie śledzi reakcji chemicznych ani wtrysku.

Tak jak poprzednio r = V₁/V₂ i γ = Cp,m/CV,m. Potrzebujemy jeszcze stosunku objętości na końcu i na początku grzania:

\rho=\frac{V_3}{V_2}=\frac{T_3}{T_2}.

Drugą równość daje równanie stanu przy stałym p i n. Symbol ρ jest tu stosunkiem objętości, nie gęstością. Można nazywać go stopniem rozprężania w czasie dopływu ciepła. Koniec tego dopływu oznacza „odcięcie”; nie chodzi o odcięcie gazu od cylindra. Dla czterech odrębnych etapów z rozprężaniem 3→4 przyjmujemy 1 < ρ < r.

Wykres cyklu Diesla pokazuje poziome ogrzewanie od objętości V₂ do V₃, a następnie rozprężanie adiabatyczne. Zaznaczono cztery stany oraz relację V₃ = ρV₂.
Przykład dla r = 4, ρ = 2 i γ = 1,5. W procesie 2→3 tłok przesuwa się, więc część pobranego ciepła od razu staje się pracą. Odcinek poziomy nie jest izochorą. Powiększ rysunek.

Dlaczego podczas grzania pojawia się Cp,m?

Gaz rozszerza się z V₂ do V₃ pod ciśnieniem p₂. Wykonuje pracę W₂₃ = p₂(V₃ − V₂). Z równania stanu p₂V = nRT wynika W₂₃ = nR(T₃ − T₂). Energia wewnętrzna nadal zależy od CV,m, więc:

\Delta U_{23}=nC_{V,m}(T_3-T_2),\qquad W_{23}=nR(T_3-T_2).

Przestawiamy pierwszą zasadę do postaci Q = ΔU + W:

Q_{\mathrm{pobrane}}=n(C_{V,m}+R)(T_3-T_2)=nC_{p,m}(T_3-T_2).

Nie zastępujemy CV,m przez Cp,m we wzorze na ΔU. Większe ciepło przy tym samym przyroście temperatury obejmuje także pracę przesunięcia tłoka. Na przykład dla γ = 1,5 mamy Cp,m = 3R i CV,m = 2R. Jedna trzecia ciepła dostarczonego w tym etapie staje się od razu pracą, a dwie trzecie zwiększają U.

Temperatura po rozprężaniu

Sprężanie daje T₂ = T₁rγ−1. Grzanie izobaryczne daje T₃ = ρT₂, ale późniejsze rozprężanie ma stosunek objętości V₁/V₃ = r/ρ. Nie wolno automatycznie użyć całego r, jak w cyklu Otta:

T_4=T_3\left(\frac{V_3}{V_1}\right)^{\gamma-1}=\rho T_1r^{\gamma-1}\left(\frac{\rho}{r}\right)^{\gamma-1}=T_1\rho^\gamma.

Przy ustalonych T₁ i ρ końcowa T₄ nie zawiera r. Jeżeli jednak utrzymujemy stałe ciepło, zmiana r zmienia również ρ. Wtedy nie można wyciągać z ostatniego wzoru wniosku o stałym T₄.

Ciepła i sprawność całego obiegu

Chłodzenie 4→1 jest izochoryczne. Wartość oddanego ciepła wynosi nCV,m(T₄ − T₁). Podstawiamy temperatury, oznaczając a = rγ−1:

Q_{\mathrm{pobrane}}=nC_{p,m}T_1a(\rho-1),\qquad Q_{\mathrm{oddane}}=nC_{V,m}T_1(\rho^\gamma-1).

\eta_D=1-\frac{1}{r^{\gamma-1}}\frac{\rho^\gamma-1}{\gamma(\rho-1)}.

To sprawność dla dodatniego dopływu ciepła. Przy ρ zbliżającym się do 1 iloraz (ργ − 1)/(γ(ρ − 1)) zbliża się do 1. Sprawność dąży wtedy do wartości Otta przy tym samym r, lecz oba ciepła i praca maleją do zera. Przy dokładnym ρ = 1 sprawność jako iloraz 0/0 pozostaje nieokreślona.

Dla r = 4, ρ = 2 i γ = 1,5 otrzymujemy około 39,05%. Obieg Otta przy tym samym r i γ ma 50%. Porównanie dotyczy takiego samego stopnia sprężania, a nie dowolnych dwóch silników rzeczywistych. Zmiana r może zmienić kolejność sprawności.

Sprawdź, czy ogrzewanie mieści się w skoku tłoka

Jeżeli znamy ciepło i T₂, z bilansu izobary wyliczamy ρ = 1 + Qpobrane/(nCp,mT₂). Dla cylindra o największej objętości V₁ potrzeba ρ ≤ r, a dla dalszego odrębnego rozprężania ρ < r. Graniczny dopływ wynosi:

Q_{\mathrm{graniczne}}=nC_{p,m}T_2(r-1).

Po przekroczeniu tej wartości punkt 3 wypadłby poza dozwoloną objętość. Nie korygujemy go po cichu do brzegu, bo zmienilibyśmy bilans ciepła. Musimy zmienić dane albo przebieg procesu. Samo zamknięcie innej krzywej w przestrzeni p(V) nie sprawia, że mieści się ona w zadanym cylindrze.

Na wspólnej osi objętości zaznaczono V₂, największą objętość V₁ i niedopuszczalny w zadanym cylindrze punkt V₃ większy niż V₁.
W zadaniu z 5000 J ciepła wymagane V₃/V₂ ≈ 4,341 przekracza dozwolony zakres do r = 4. Granica ogrzewania w podanym cylindrze wynosi około 4489,81 J; dodatkowe ciepło wymaga zmiany założeń. Powiększ rysunek.

Próby, które rozdzielają zależności

W pracowni cykli wybierz Diesel i zmień tylko ciepło na mol. Rosną ρ i praca, ale sprawność przy stałym r maleje. Sprawdź także prace odcinkowe: W₂₃ jest dodatnie. Potem wróć do Otto bez zmiany danych i porównaj temperaturę stanu 3.

Model ma stałe CV,m i Cp,m, pomija opory ruchu, wymianę masy, straty ciepła i kinetykę spalania. Nazwa obiegu nie oznacza, że obliczenia przewidują zużycie paliwa czy moc dowolnego urządzenia.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.