Jak wybrać układ pomiaru oporu i sprawdzić wynik?
Połączenie lepsze dla małego oporu może być gorsze dla dużego. Wyznaczymy dokładną granicę wyboru, sprawdzimy ograniczenia poprawki i zobaczymy, dlaczego prosta na wykresie napięcia oraz prądu nie gwarantuje dobrego wyniku.
W tym materiale
Połączenie lepsze dla małego oporu może być gorsze dla dużego. Wyznaczymy dokładną granicę wyboru, sprawdzimy ograniczenia poprawki i zobaczymy, dlaczego prosta na wykresie napięcia oraz prądu nie gwarantuje dobrego wyniku.
Potrzebne wiadomości: Dwa połączenia amperomierza i woltomierza, błąd względny ze znakiem, równanie kwadratowe i nachylenie prostej.
Najpierw określ, co chcesz porównać
Oba układy z poprzedniej lekcji pozwalają odzyskać R, jeśli znamy opory przyrządów i uwzględnimy ich wpływ. W praktyce często zaczynamy od prostego R_odcz=U_V/I_A. Które połączenie mniej zniekształci taki wynik? Odpowiedź zależy od oporu próbki względem oporów mierników.
Porównamy wyłącznie błąd spowodowany ich obciążeniem, bez niepewności wskazań. Zdefiniujmy błąd względny ze znakiem: δ=(R_odcz−R)/R. W mianowniku stoi R, nie R_odcz. Dodatni znak oznacza zawyżenie, ujemny zaniżenie. Po przemnożeniu δ przez 100 podamy wynik w procentach.
Dwie zależności o przeciwnych znakach
Dla woltomierza podłączonego do samego R mamy R_odcz=RR_V/(R+R_V). Odejmijmy R i sprowadźmy do wspólnego mianownika:
R_{\mathrm{odcz}}-R=\frac{RR_V-R(R+R_V)}{R+R_V}=-\frac{R^2}{R+R_V},\qquad \delta_n=-\frac{R}{R+R_V}.
Im mniejszy R względem R_V, tym mniejsza część prądu A omija próbkę. Dla R=100 Ω i R_V=10 000 Ω błąd wynosi −100/10 100≈−0,9901%. Gdy R rośnie, obciążenie woltomierzem jest coraz bardziej widoczne. Gdy R jest znacznie większy od R_V, iloraz odczytów zbliża się do R_V zamiast podążać za R.
Dla amperomierza w gałęzi R mamy R_odcz=R+R_A. Zatem:
\delta_p=\frac{R_A}{R}.
Przy R_A=20 Ω i R=100 Ω daje to +20%. Dla R=1000 Ω ten sam miernik wnosi +2%. Duży R zmniejsza względny udział spadku napięcia na A. Oznaczenia n i p odnoszą się do powyższych dwóch połączeń; przy porównaniu wielkości błędu bierzemy |δ_n| oraz |δ_p|.
Dokładna granica wyboru
W punkcie granicznym oba błędy mają równe wartości, choć przeciwne znaki. Dla R>0 oraz R_V>0:
\frac{R}{R+R_V}=\frac{R_A}{R}\quad\Longrightarrow\quad R^2-R_AR-R_AR_V=0.
Dodatnie rozwiązanie równania kwadratowego wyznacza granicę:
R_{\mathrm{gr}}=\frac{R_A+\sqrt{R_A^2+4R_AR_V}}{2}.
Dla R_A=20 Ω i R_V=10 000 Ω dostajemy około 457,325 Ω. Poniżej tej granicy mniejszy błąd obciążenia ma V na samym R; powyżej — A w gałęzi R. Często podawane √(R_A R_V)≈447,214 Ω jest przybliżeniem dla R_A znacznie mniejszego od R_V, a nie dokładnym miejscem przecięcia. Przy idealnym R_A=0 drugi układ nie wnosi tego rodzaju błędu, niezależnie od dodatniego R.
Mniejszy błąd nie musi być dostatecznie mały
Załóżmy, że bez poprawki dopuszczasz co najwyżej 2% błędu obciążenia. Dla pierwszego układu R/(R+R_V)≤0,02, więc po przeniesieniu wyrazów 0,98R≤0,02R_V. Przy R_V=10 000 Ω wymaga to R≤204,082 Ω. Dla drugiego warunek R_A/R≤0,02 przy R_A=20 Ω daje R≥1000 Ω.
Pomiędzy tymi wartościami można wskazać lepszy z dwóch układów, ale żaden nie spełnia zadanej granicy bez poprawki. Dla 500 Ω oba błędy przekraczają 2%: wynoszą około −4,762% i +4%. Trzeba uwzględnić mierniki albo dobrać przyrządy o odpowiednio większym R_V i mniejszym R_A. Porównanie całkowitej niepewności wymaga jeszcze danych o dokładności wskazań i znajomości obu oporów.
Prosta na wykresie nie usuwa wpływu miernika
W ustalonym liniowym obwodzie zwiększenie napięcia źródła zwiększa wszystkie prądy i napięcia w tej samej proporcji. Dlatego wykres U_V w funkcji I_A może być idealną prostą przechodzącą przez zero, a jej nachylenie nadal opisuje R równolegle z R_V albo R+R_A. Powtórzenie odczytów przy pięciu napięciach nie usuwa wpływu, który występuje w każdej próbie.
Zaplanuj serię w pracowni: zachowaj R, R_A, R_V i połączenie, zmieniaj tylko Uₛ. Zapisz co najmniej trzy niezerowe próby i osobno próbę przy Uₛ=0. Wyznacz nachylenie ΔU_V/ΔI_A. Dopiero potem zastosuj odpowiednią poprawkę. Punkt zerowy służy do sprawdzenia przesunięcia wskazań; sam nie pozwala obliczyć R z U/I.
Sprawdzenie, czy dane mogą opisywać taki obwód
Dla V na samym R najpierw oblicz I_V=U_V/R_V. Gdy I_A<I_V przy dodatnim napięciu, z węzła wychodziłoby więcej prądu niż do niego wpływa. Ujemne R po poprawce nie jest wtedy wynikiem dla założonego biernego opornika. Sprawdź jednostki, miejsca włączenia mierników, zapis prądów i założenia. Równość I_A=I_V oznacza granicznie przerwę w gałęzi próbki, nie skończone dodatnie R.
Dla A w gałęzi R warunkiem dodatniego oporu jest U_V/I_A>R_A. Równość odpowiada idealnemu zwarciu zamiast dodatniego R. Wynik mniejszy od R_A nie pasuje do tego modelu. Te warunki nie pozwalają wskazać przyczyny sprzeczności bez sprawdzenia doświadczenia; pozwalają ją zauważyć przed wpisaniem liczby jako odpowiedzi.
Duża poprawka może ujawnić wrażliwość wyniku
W pierwszym układzie odejmujemy prąd V od I_A. Jeśli te liczby są bliskie, pozostaje mała różnica. Przykład modelowy: U_V=3,000 V, R_V=10 000 Ω, a I_A=0,600 mA. Po odjęciu 0,300 mA zostaje 0,300 mA i R=10 000 Ω. Gdy I_A mieści się w podanym przedziale od 0,590 do 0,610 mA, przy dokładnych pozostałych danych poprawiony R mieści się od około 9677 do 10 345 Ω. To przedział wynikający z zadanych granic wejścia, nie wyznaczony tu przedział ufności.
Zachowaj więc niezaokrąglone dane w rachunku, a wynik zaokrąglij dopiero na końcu. Poprawka opisuje określony wpływ systematyczny. Nie tworzy dodatkowej informacji o dokładności przyrządów i nie upoważnia do zapisania dowolnej liczby cyfr. W prawdziwym doświadczeniu trzeba ponadto ograniczyć nagrzewanie próbki i dobrać zakresy do przewidywanych prądów.
Zadania do tego tematu
- Granica wyboru układu i wymaganie błędu nie większego niż 1%
- Które odczyty nie pasują do biernego opornika?
- Prosta U–I z błędnym nachyleniem i niepewna poprawka
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto