v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Pomiar oporu: dwa połączenia rzeczywistych mierników · 4 min czytania

Jak wybrać układ pomiaru oporu i sprawdzić wynik?

Połączenie lepsze dla małego oporu może być gorsze dla dużego. Wyznaczymy dokładną granicę wyboru, sprawdzimy ograniczenia poprawki i zobaczymy, dlaczego prosta na wykresie napięcia oraz prądu nie gwarantuje dobrego wyniku.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Połączenie lepsze dla małego oporu może być gorsze dla dużego. Wyznaczymy dokładną granicę wyboru, sprawdzimy ograniczenia poprawki i zobaczymy, dlaczego prosta na wykresie napięcia oraz prądu nie gwarantuje dobrego wyniku.

Potrzebne wiadomości: Dwa połączenia amperomierza i woltomierza, błąd względny ze znakiem, równanie kwadratowe i nachylenie prostej.

Najpierw określ, co chcesz porównać

Oba układy z poprzedniej lekcji pozwalają odzyskać R, jeśli znamy opory przyrządów i uwzględnimy ich wpływ. W praktyce często zaczynamy od prostego R_odcz=U_V/I_A. Które połączenie mniej zniekształci taki wynik? Odpowiedź zależy od oporu próbki względem oporów mierników.

Porównamy wyłącznie błąd spowodowany ich obciążeniem, bez niepewności wskazań. Zdefiniujmy błąd względny ze znakiem: δ=(R_odcz−R)/R. W mianowniku stoi R, nie R_odcz. Dodatni znak oznacza zawyżenie, ujemny zaniżenie. Po przemnożeniu δ przez 100 podamy wynik w procentach.

Dwie zależności o przeciwnych znakach

Dla woltomierza podłączonego do samego R mamy R_odcz=RR_V/(R+R_V). Odejmijmy R i sprowadźmy do wspólnego mianownika:

R_{\mathrm{odcz}}-R=\frac{RR_V-R(R+R_V)}{R+R_V}=-\frac{R^2}{R+R_V},\qquad \delta_n=-\frac{R}{R+R_V}.

Im mniejszy R względem R_V, tym mniejsza część prądu A omija próbkę. Dla R=100 Ω i R_V=10 000 Ω błąd wynosi −100/10 100≈−0,9901%. Gdy R rośnie, obciążenie woltomierzem jest coraz bardziej widoczne. Gdy R jest znacznie większy od R_V, iloraz odczytów zbliża się do R_V zamiast podążać za R.

Dla amperomierza w gałęzi R mamy R_odcz=R+R_A. Zatem:

\delta_p=\frac{R_A}{R}.

Przy R_A=20 Ω i R=100 Ω daje to +20%. Dla R=1000 Ω ten sam miernik wnosi +2%. Duży R zmniejsza względny udział spadku napięcia na A. Oznaczenia n i p odnoszą się do powyższych dwóch połączeń; przy porównaniu wielkości błędu bierzemy |δ_n| oraz |δ_p|.

Porównanie wartości błędów U_V/I_A dla R_A równego 20 omów i R_V równego 10000 omów. Dla R równego 100 omów błędy mają wartości 0,9901 i 20 procent, dla 1000 omów 9,0909 i 2 procent. Krzywe przecinają się przy R około 457,325 oma, gdzie obie wartości wynoszą około 4,3733 procent.
Porównujemy wartości błędów bez znaków, odniesione do rzeczywistego R. Oś R jest liniowa. Niebieski wynik pochodzi z pomiaru napięcia na samym R, pomarańczowy z amperomierza w gałęzi R. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Dokładna granica wyboru

W punkcie granicznym oba błędy mają równe wartości, choć przeciwne znaki. Dla R>0 oraz R_V>0:

\frac{R}{R+R_V}=\frac{R_A}{R}\quad\Longrightarrow\quad R^2-R_AR-R_AR_V=0.

Dodatnie rozwiązanie równania kwadratowego wyznacza granicę:

R_{\mathrm{gr}}=\frac{R_A+\sqrt{R_A^2+4R_AR_V}}{2}.

Dla R_A=20 Ω i R_V=10 000 Ω dostajemy około 457,325 Ω. Poniżej tej granicy mniejszy błąd obciążenia ma V na samym R; powyżej — A w gałęzi R. Często podawane √(R_A R_V)≈447,214 Ω jest przybliżeniem dla R_A znacznie mniejszego od R_V, a nie dokładnym miejscem przecięcia. Przy idealnym R_A=0 drugi układ nie wnosi tego rodzaju błędu, niezależnie od dodatniego R.

Mniejszy błąd nie musi być dostatecznie mały

Załóżmy, że bez poprawki dopuszczasz co najwyżej 2% błędu obciążenia. Dla pierwszego układu R/(R+R_V)≤0,02, więc po przeniesieniu wyrazów 0,98R≤0,02R_V. Przy R_V=10 000 Ω wymaga to R≤204,082 Ω. Dla drugiego warunek R_A/R≤0,02 przy R_A=20 Ω daje R≥1000 Ω.

Pomiędzy tymi wartościami można wskazać lepszy z dwóch układów, ale żaden nie spełnia zadanej granicy bez poprawki. Dla 500 Ω oba błędy przekraczają 2%: wynoszą około −4,762% i +4%. Trzeba uwzględnić mierniki albo dobrać przyrządy o odpowiednio większym R_V i mniejszym R_A. Porównanie całkowitej niepewności wymaga jeszcze danych o dokładności wskazań i znajomości obu oporów.

Prosta na wykresie nie usuwa wpływu miernika

W ustalonym liniowym obwodzie zwiększenie napięcia źródła zwiększa wszystkie prądy i napięcia w tej samej proporcji. Dlatego wykres U_V w funkcji I_A może być idealną prostą przechodzącą przez zero, a jej nachylenie nadal opisuje R równolegle z R_V albo R+R_A. Powtórzenie odczytów przy pięciu napięciach nie usuwa wpływu, który występuje w każdej próbie.

Zaplanuj serię w pracowni: zachowaj R, R_A, R_V i połączenie, zmieniaj tylko Uₛ. Zapisz co najmniej trzy niezerowe próby i osobno próbę przy Uₛ=0. Wyznacz nachylenie ΔU_V/ΔI_A. Dopiero potem zastosuj odpowiednią poprawkę. Punkt zerowy służy do sprawdzenia przesunięcia wskazań; sam nie pozwala obliczyć R z U/I.

Sprawdzenie, czy dane mogą opisywać taki obwód

Dla V na samym R najpierw oblicz I_V=U_V/R_V. Gdy I_A<I_V przy dodatnim napięciu, z węzła wychodziłoby więcej prądu niż do niego wpływa. Ujemne R po poprawce nie jest wtedy wynikiem dla założonego biernego opornika. Sprawdź jednostki, miejsca włączenia mierników, zapis prądów i założenia. Równość I_A=I_V oznacza granicznie przerwę w gałęzi próbki, nie skończone dodatnie R.

Dla A w gałęzi R warunkiem dodatniego oporu jest U_V/I_A>R_A. Równość odpowiada idealnemu zwarciu zamiast dodatniego R. Wynik mniejszy od R_A nie pasuje do tego modelu. Te warunki nie pozwalają wskazać przyczyny sprzeczności bez sprawdzenia doświadczenia; pozwalają ją zauważyć przed wpisaniem liczby jako odpowiedzi.

Duża poprawka może ujawnić wrażliwość wyniku

W pierwszym układzie odejmujemy prąd V od I_A. Jeśli te liczby są bliskie, pozostaje mała różnica. Przykład modelowy: U_V=3,000 V, R_V=10 000 Ω, a I_A=0,600 mA. Po odjęciu 0,300 mA zostaje 0,300 mA i R=10 000 Ω. Gdy I_A mieści się w podanym przedziale od 0,590 do 0,610 mA, przy dokładnych pozostałych danych poprawiony R mieści się od około 9677 do 10 345 Ω. To przedział wynikający z zadanych granic wejścia, nie wyznaczony tu przedział ufności.

Zachowaj więc niezaokrąglone dane w rachunku, a wynik zaokrąglij dopiero na końcu. Poprawka opisuje określony wpływ systematyczny. Nie tworzy dodatkowej informacji o dokładności przyrządów i nie upoważnia do zapisania dowolnej liczby cyfr. W prawdziwym doświadczeniu trzeba ponadto ograniczyć nagrzewanie próbki i dobrać zakresy do przewidywanych prądów.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.