v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Diody nieliniowe: punkt pracy, mały sygnał i pomiary · 3 min czytania

Rezystancja diody: iloraz, styczna i mały sygnał

W punkcie pracy napięcie podzielone przez prąd może dawać setki omów, chociaż mała zmiana napięcia widzi tylko kilkadziesiąt omów. Oba wyniki mogą być poprawne, bo odpowiadają na różne pytania.Oddzielimy wartości całkowite od przyrostów i sprawdzimy, jak szybko styczna przestaje opisywać pełną krzywą.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

W punkcie pracy napięcie podzielone przez prąd może dawać setki omów, chociaż mała zmiana napięcia widzi tylko kilkadziesiąt omów. Oba wyniki mogą być poprawne, bo odpowiadają na różne pytania.

Oddzielimy wartości całkowite od przyrostów i sprawdzimy, jak szybko styczna przestaje opisywać pełną krzywą.

Potrzebne wiadomości: Punkt pracy diody wykładniczej, pochodna funkcji i przybliżenie liniowe.

Dwie definicje, dwa zadania

Rezystancja statyczna w wybranym punkcie to Rstat = UQ/IQ. Łączy pełne napięcie i pełny prąd w tym jednym stanie. Rezystancja różniczkowa rd = dUD/dI opisuje niewielką zmianę wokół tego stanu. Jej odwrotność jest nachyleniem stycznej na wykresie I(UD).

Dla opornika omowego oba wyniki są równe, ponieważ cała charakterystyka jest prostą przez początek. Dla krzywej wykładniczej nie oczekujemy tej równości. Różnica nie jest wadą miernika ani sprzecznością prawa Ohma.

Pochodna pełnego równania

Przy stałych T, n i Is różniczkujemy:

\frac{dI}{dU_D}=\frac{I_s}{nU_T}\exp\left(\frac{U_D}{nU_T}\right)=\frac{I+I_s}{nU_T},\qquad r_d=\frac{nU_T}{I+I_s}.

W silnym przewodzeniu rd ≈ nUT/I. Przy zerowym napięciu I = 0, więc pełny wzór daje skończone rd = nUT/Is. Tymczasem iloraz UD/I ma wtedy postać 0/0 i nie jest określony. Granica ilorazu może istnieć, ale nie zamienia zerowego odczytu w pomiar ilorazu.

Weźmy IQ = 1,00 mA, n = 1,50, Is = 1,00 nA i T = 300 K. Odwrócenie charakterystyki daje UQ ≈ 0,535738 V. Rezystancja statyczna wynosi około 535,74 Ω, a różniczkowa około 38,78 Ω.

Sieczna przez początek i punkt 1 mA oraz styczna w tym punkcie mają różne nachylenia.
Na osi pionowej jest prąd. Nachylenie to przewodność, czyli odwrotność odpowiedniej rezystancji. Powiększ rysunek.

W przybliżeniu liniowym zostaje punkt odniesienia

Oznacz przyrosty przez δUD i δI. Lokalnie δI ≈ δUD/rd, ale prąd całkowity wynosi:

I\approx I_Q+\frac{U_D-U_Q}{r_d}.

Zapis I = UD/rd zgubiłby punkt odniesienia. W przykładzie dawałby około 13,8 mA zamiast 1,00 mA. Styczna nie przechodzi przez początek układu.

Mała zmiana zasilania dzieli się między dwa elementy

W szeregowym obwodzie E = RI + UD. Różniczkując przy niezmienionych parametrach, otrzymujemy dE = (R + rd)dI oraz:

\frac{dI}{dE}=\frac1{R+r_d},\qquad \frac{dU_D}{dE}=\frac{r_d}{R+r_d}.

Do powyższej diody przy 1 mA dodajmy R = 470 Ω. Zasilanie punktu pracy wynosi około 1,005738 V. Zmiana E o 10 mV daje według stycznej δI ≈ 19,655 µA i δUD ≈ 0,762 mV. Większość przyrostu odkłada się na oporniku. „Mały sygnał” oceniamy względem zmiany napięcia samej diody, nie wyłącznie napięcia całego źródła.

Ile znaczy „mały”?

Dokładny przyrost dla zadanej zmiany napięcia diody jest prosty:

\Delta I=(I_Q+I_s)\left[\exp\left(\frac{\Delta U_D}{nU_T}\right)-1\right].

Styczna zastępuje exp(x) − 1 przez x. Potrzebujemy więc |ΔUD| znacznie mniejszego od nUT. Dla n = 2 przy 300 K ta skala to 51,704 mV. Kilkadziesiąt miliwoltów nie musi być małym sygnałem, choć względem napięcia zasilania wydaje się niewiele.

Przy IQ = 1 mA, Is = 1 nA i zmianach napięcia diody o ±20 mV styczna przewiduje ±0,386818 mA. Pełny model daje +0,472288 mA i −0,320785 mA. Wzrost oraz spadek nie są symetryczne. Wykładnicza krzywa zakrzywia się ku górze, więc dodatnia styczna zaniża wzrost, a przy ujemnym przyroście przecenia wielkość spadku.

Pełne przyrosty prądu dla zmian napięcia od minus 40 do plus 40 mV oraz styczna w punkcie zerowego przyrostu.
Symetryczny przedział napięcia nie daje symetrycznego przedziału prądu. Obie krzywe mają wspólną skalę. Powiększ rysunek.

Czego nie obejmuje sama rezystancja?

To opis statyczny albo na tyle powolnych zmian, że można pominąć magazynowanie ładunku. Przy większych częstotliwościach znaczenie mają pojemność złącza i pojemność dyfuzyjna. Nazwa „rezystancja dynamiczna”, spotykana dla rd, nie oznacza, że sam opornik opisuje pełną odpowiedź czasową diody.

W pracowni zapisz punkt, zwiększ E o niewielką wartość i porównaj różnicę prądów z dI/dE z pierwszego punktu. Nie uśredniaj odczytów pochodnej przed obliczeniem przewidywania: sprawdzasz styczną właśnie w wybranym punkcie. Następnie zwiększ przyrost i oceń błąd.

Wyprowadzenie konduktancji oraz rolę pojemności w modelu małosygnałowym omawia MIT, ćwiczenia 16. Powyższe liczby i porównania są własnymi rachunkami dla zadanych parametrów.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.