Dioda wykładnicza: skąd bierze się punkt pracy?
Dioda nie ustala sama prądu, a zasilacz nie narzuca jednocześnie dowolnego prądu i dowolnego napięcia diody. Stan obwodu musi pasować do obu elementów. Znajdziemy go jako przecięcie dwóch charakterystyk i sprawdzimy przez bilans mocy.To rozwinięcie modelu stałego spadku napięcia. Używamy umownej diody o podanych parametrach, nie charakterystyki konkretnego produktu.
W tym materiale
Dioda nie ustala sama prądu, a zasilacz nie narzuca jednocześnie dowolnego prądu i dowolnego napięcia diody. Stan obwodu musi pasować do obu elementów. Znajdziemy go jako przecięcie dwóch charakterystyk i sprawdzimy przez bilans mocy.
To rozwinięcie modelu stałego spadku napięcia. Używamy umownej diody o podanych parametrach, nie charakterystyki konkretnego produktu.
Potrzebne wiadomości: Prawo Ohma i napięciowe prawo Kirchhoffa; funkcja wykładnicza, logarytm naturalny i odczytywanie wykresów. Wystarczą początki rachunku różniczkowego do uzasadnienia jednoznaczności.
Najpierw wybierz znaki
Anoda A leży przed katodą K, patrząc w umownym dodatnim kierunku przewodzenia. Definiujemy UD = VA − VK oraz dodatni prąd I od A do K. Ujemny wynik nie oznacza ujemnej liczby nośników: mówi o kierunku przeciwnym do strzałki. W szeregu przez opornik i diodę płynie ten sam prąd.
Co wnosi prawo wykładnicze?
W złączu p–n nośniki nie są rozmieszczone jednakowo po obu stronach. Polaryzacja w kierunku przewodzenia obniża barierę i ułatwia wstrzykiwanie nośników. Ich transport daje w odpowiednim zakresie szybko rosnącą charakterystykę. Nie ma ostrego, uniwersalnego przełącznika dokładnie przy 0,7 V.
Przy stałej temperaturze stosujemy uogólnioną postać równania Shockleya:
I=I_s\left[\exp\left(\frac{U_D}{nU_T}\right)-1\right],\qquad U_T=\frac{k_BT}{e}.
Is ma jednostkę ampera i ustala skalę prądu. n jest bezwymiarowym współczynnikiem idealności, opisującym nachylenie w danym zakresie. UT to napięcie termiczne, a nie napięcie źródła ani próg włączenia. Przy T = 300 K wynosi około 25,852 mV. Wykładnik UD/(nUT) jest bezwymiarowy.
Dla UD = 0 otrzymujemy I = 0. Dla ujemnego napięcia prąd zbliża się do −Is; człon „−1” jest więc potrzebny. Przy silnym przewodzeniu I jest dużo większy od Is i dopiero wtedy można przybliżyć I przez Is exp(UD/(nUT)).
Drugie równanie pochodzi z obwodu
Idealne źródło o napięciu E zasila szereg R oraz diodę. Prawo Kirchhoffa daje E = RI + UD, czyli prostą obciążenia:
I=\frac{E-U_D}{R}.
Na wykresie I(UD) ma ona nachylenie −1/R. Przecięcie z krzywą diody wyznacza punkt pracy: jedną parę (UD, I). Samo podstawienie E do wykładnika jest błędem, bo część napięcia odkłada się na R.
Możemy szukać zera funkcji F(UD) = UD + RIs[exp(UD/(nUT)) − 1] − E. Jej pochodna jest dodatnia. Dla E > 0 wartości F(0) i F(E) mają przeciwne znaki, więc rozwiązanie jest jedno i leży między 0 a E. Dzielenie tego przedziału na połowy daje pewną metodę rachunku. Dla E < 0 analogiczny przedział to [E, 0].
Pełny przykład przy 2 V
Przyjmij E = 2,00 V, R = 1,00 kΩ, Is = 1,00 nA, n = 1,50 i T = 300 K. Wtedy nUT = 0,038778 V. Przy UD = 0,50 V dioda daje około 0,398 mA, a obwód wymaga 1,50 mA. Przy 0,60 V dioda daje około 5,24 mA, a obwód tylko 1,40 mA. Punkt jest pomiędzy.
Dalsze zawężanie przedziału daje UD ≈ 0,550143 V oraz I ≈ 1,449857 mA. Sprawdzenie napięciowe: 0,550143 V + 1000 Ω · 0,001449857 A ≈ 2,000000 V. Zawsze warto wykonać tę kontrolę po rozwiązaniu równania wykładniczego.
Moc pozwala wykryć zły znak lub jednostkę
Źródło dostarcza moc EI ≈ 2,899715 mW. Dioda przyjmuje UDI ≈ 0,797628 mW, a opornik I²R ≈ 2,102087 mW. Suma się zgadza:
EI=U_DI+I^2R.
Przy polaryzacji zaporowej UD i I są ujemne, a ich iloczyn dodatni. Pominięcie znaku prądu w równaniu napięciowym zepsułoby bilans. Mała moc w modelu nie zastępuje sprawdzenia dopuszczalnych parametrów rzeczywistej diody.
Granice modelu i próba w pracowni
Nie uwzględniamy przebicia, pojemności złącza, samoogrzewania ani rezystancji wewnętrznych. Stałe n i Is opisują wybrany zakres, a nie każdą możliwą wartość prądu. Is silnie zależy od temperatury: zmiana samego UT przy zamrożonym Is nie jest wiarygodną symulacją ogrzewania tej samej diody.
W pracowni diody temperatura pozostaje równa 300 K. Najpierw zmień R z 1000 do 2000 Ω, zachowując E, n oraz Is. Przewidź, czy prąd spadnie dokładnie dwukrotnie. Potem porównaj napięcia diody: nie pozostają identyczne, dlatego prąd nie skaluje się dokładnie jak 1/R.
Podstawy fizyki złącza: MIT, wykład 15. Doświadczalne ograniczenia równania: Cataldo i współautorzy. Rachunki i rysunki w tej lekcji są własnymi przykładami.
Zadania do tego tematu
- Dioda wykładnicza — zadanie: punkt pracy i trzy moce
- Dioda wykładnicza — zadanie: dobierz opornik do zadanego prądu
- Dioda wykładnicza — zadanie: mały prąd zaporowy i dodatnia moc
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto