Moc przechwycona przez odbiornik: powierzchnia, kąt i odległość
Ta sama wiązka może dać różne wskazania dwóch mierników. Znaczenie mają wielkość odbiornika, jego ustawienie i część wiązki, która rzeczywiście na niego pada. Sprawdzimy też, kiedy prawo odwrotnego kwadratu odległości działa i jak stałe tło zmienia pozorny wynik.
W tym materiale
Ta sama wiązka może dać różne wskazania dwóch mierników. Znaczenie mają wielkość odbiornika, jego ustawienie i część wiązki, która rzeczywiście na niego pada. Sprawdzimy też, kiedy prawo odwrotnego kwadratu odległości działa i jak stałe tło zmienia pozorny wynik.
Potrzebne wiadomości: Natężenie fali w W/m², moc, pola koła i kuli, cosinus oraz funkcja liniowa.
Natężenie nie jest całkowitą mocą
I opisuje średni przepływ energii przez jednostkę powierzchni prostopadłej do propagacji, w W/m². Jeżeli jednorodna wiązka pada prostopadle na w pełni oświetlony odbiornik o powierzchni A, przechwytuje on moc P = IA. To moc padająca. Moc pochłonięta może być mniejsza wskutek odbicia lub transmisji.
Przykładowo 20 mW rozłożone równomiernie na przekroju 2,0 cm² daje I = 100 W/m², ponieważ 2,0 cm² = 2,0·10⁻⁴ m². Rozszerzenie tej samej wiązki do 8,0 cm² bez strat zmniejsza I do 25 W/m². Całkowita moc pozostaje równa 20 mW. W lokalnym przybliżeniu fali płaskiej amplituda pola maleje wtedy dwa razy, gdyż I jest proporcjonalne do E₀².
Powierzchnia rzutu i wybór kąta
Obróćmy płaski odbiornik w jednorodnej wiązce. Kąt θ mierzymy między kierunkiem propagacji a normalną do powierzchni, nie między wiązką a samą płaszczyzną. Przez rzeczywistą powierzchnię A przechodzi tyle promieni, ile przez jej prostopadły rzut A_perp = A cosθ:
P_{\mathrm{pad}}=IA\cos\theta,\qquad 0\leq\theta\leq90^\circ.
Można też zapisać średni strumień wektorowo jako ⟨S⟩·A⃗. Wzór zakłada stałe I na całej rozpatrywanej powierzchni i pełne jej oświetlenie. Dla θ = 0° dostajemy P = IA, dla 60° połowę tej mocy. W granicy 90° idealna powierzchnia o zerowej grubości nie przechwytuje wiązki. Nie opisuje to oświetlenia bocznych ścian rzeczywistego pudełka.
A jeśli wiązka jest mniejsza od odbiornika?
Duży odbiornik przechwytujący całą wąską wiązkę nie może otrzymać więcej niż jej moc całkowita. Po obrocie może nadal obejmować cały powiększony ślad wiązki i przechwytywać tę samą moc. W takim przypadku nie wolno wstawiać pełnej powierzchni urządzenia do IA cosθ. Liczy się oświetlona część i jej rzut.
Ogólna zasada to zsumowanie I cosθ po rzeczywiście przechwytywanej powierzchni. Dla niejednorodnego profilu lub częściowego przesłonięcia potrzebny jest rozkład natężenia i geometria nakładania się wiązki z otworem. Sam promień urządzenia bez informacji o położeniu nie wystarcza. W zadaniach używamy wyraźnie zadanego, jednorodnego przekroju i współosiowego otworu.
Skąd dokładnie bierze się 1/r²?
Wyobraźmy sobie źródło punktowe emitujące jednakowo we wszystkich kierunkach. Brak pochłaniania oznacza, że przez każdą otaczającą je sferę przepływa ta sama moc źródła P_źr. Pole sfery rośnie jak 4πr², dlatego:
I(r)=\frac{P_{\mathrm{\acute{z}r}}}{4\pi r^2},\qquad \frac{I(r_2)}{I(r_1)}=\left(\frac{r_1}{r_2}\right)^2.
Dwukrotnie większa odległość daje czterokrotnie mniejsze I i dwukrotnie mniejszą amplitudę E₀. To skutek rozchodzenia się energii po coraz większej powierzchni. Nie oznacza ubytku całkowitej mocy ani zmniejszania energii fotonów wyłącznie przez pokonanie drogi w tym modelu.
Prawo to nie jest uniwersalnym wzorem dla dowolnego nadajnika. W pobliżu rozciągłego źródła założenie punktowości może zawodzić. Wiązka kolimowana ma inną geometrię rozbieżności. Pochłanianie po drodze wprowadza dodatkowy czynnik. Model źródła trzeba ustalić przed dopasowywaniem danych.
Zastosowanie prawa 1/r² do jasności i odległości gwiazd rozwija osobna lekcja „Moc promieniowania gwiazdy a jasność obserwowana” w dziale astronomii. Tutaj wykorzystamy je do innego celu: rozdzielenia odczytu małego odbiornika na sygnał źródła i stałe tło.
Pracownia: rozdzielenie sygnału od tła
Poniżej są dane dydaktyczne z modelu, nie raport z wykonania doświadczenia. Odbiornik jest mały i zwrócony ku źródłu. Odczyt obejmuje sygnał źródła i stałe tło b. Sprawdź hipotezę I_odczyt = K/r²+b. Najpierw oblicz x = 1/r² i narysuj odczyt w funkcji x.
| r (m) | 1/r² (m⁻²) | I_odczyt (W/m²) |
|---|---|---|
| 1,00 | 1,0000 | 1,0400 |
| 2,00 | 0,2500 | 0,2900 |
| 4,00 | 0,0625 | 0,1025 |
| 5,00 | 0,0400 | 0,0800 |
Z dwóch skrajnych wierszy nachylenie wynosi K = (1,0400−0,0800)/(1,0000−0,0400) = 1,00 W. Jednostką jest (W/m²)/(m⁻²) = W. Wyraz wolny b = 0,0800−1,00·0,0400 = 0,040 W/m². Pozostałe punkty leżą na tej samej prostej. Dla źródła izotropowego P_źr = 4πK ≈ 12,57 W.
Kontrola: odejmij b w każdym wierszu i oblicz r²(I_odczyt−b). Za każdym razem otrzymasz 1,00 W. Bez odjęcia tła iloraz odczytów dla 1 i 4 m wynosi około 10,15 zamiast 16. Sam taki iloraz nie obala prawa 1/r².
W prawdziwym pomiarze trzeba zapisać odczyt przy wyłączonym źródle, sprawdzić stabilność tła, utrzymywać kąt i zakres miernika oraz podać niepewności. Wykres reszt pozwala szukać systematycznych odchyleń. Prosta narysowana przez dwa punkty zawsze istnieje; dopiero kolejne punkty sprawdzają przewidywania. Zgodność tego celowo przygotowanego zestawu jest ćwiczeniem z analizy, a nie dowodem, że dowolna lampa spełnia założenia.
Zadania do tego tematu
- Obrót odbiornika w szerokiej wiązce
- Mały otwór przechwytuje tylko część wiązki
- Dane z tłem: odzyskaj moc źródła i sprawdź trzeci punkt
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto