Energia fali: natężenie, wektor Poyntinga i wartość skuteczna pola
Pole elektryczne sinusoidalnej fali ma średnią równą zeru, a jednak oświetlony odbiornik otrzymuje energię. Powód tkwi w kwadracie pola. Rozdzielimy energię w objętości, przepływ przez powierzchnię i wskazanie uśredniającego miernika.
W tym materiale
Pole elektryczne sinusoidalnej fali ma średnią równą zeru, a jednak oświetlony odbiornik otrzymuje energię. Powód tkwi w kwadracie pola. Rozdzielimy energię w objętości, przepływ przez powierzchnię i wskazanie uśredniającego miernika.
Potrzebne wiadomości: Pojedyncza fala płaska w próżni, związek E₀ = cB₀, energia i moc, średnia oraz kwadrat liczby.
Gęstość energii to energia na objętość
Wektor E ma jednostkę V/m, B — T, natomiast gęstość energii u ma jednostkę J/m³. W próżni pola magazynują energię opisaną przez:
u_E=\frac{\varepsilon_0E^2}{2},\qquad u_B=\frac{B^2}{2\mu_0},\qquad u=u_E+u_B.
ε₀ jest przenikalnością elektryczną próżni, μ₀ — jej przenikalnością magnetyczną. W rachunkach przyjmujemy ε₀ ≈ 8,85·10⁻¹² F/m i c ≈ 3,00·10⁸ m/s; korzystamy ze związku 1/μ₀ = ε₀c². Powyższe u są wielkościami chwilowymi, obliczanymi z pól w danym punkcie i w danej chwili.
Dla jednej fali biegnącej w próżni E² = c²B², więc u_B = ε₀E²/2 = u_E. Obie składowe wnoszą tyle samo, a całkowita gęstość wynosi u = ε₀E². Użycie tylko energii pola elektrycznego pominęłoby połowę. Ta równość składowych nie jest ogólną własnością dowolnego układu pól: na przykład w polu elektrostatycznym B może być zerowe.
Od energii w przestrzeni do mocy odbieranej
W bardzo krótkim czasie Δt fala przesuwa się o cΔt. Przez prostopadły przekrój A przechodzi energia zawarta w cienkiej warstwie o objętości AcΔt. Lokalnie ΔU = uAcΔt, więc moc na jednostkę powierzchni wynosi cu. Dla pola elektromagnetycznego kierunek przepływu opisuje wektor Poyntinga:
\vec S=\frac{1}{\mu_0}\vec E\times\vec B,\qquad S=cu=\varepsilon_0cE^2.
Ostatnia równość dotyczy tej pojedynczej fali. S ma jednostkę W/m², a nie J/m³. W geometrii E wzdłuż y i B wzdłuż z zmiana znaku obu pól nie odwraca S. Przy przejściu pól przez zero chwilowy przepływ też jest zerowy, ale po chwili znów jest skierowany w tę samą stronę.
Miernik uśredniający nie pokazuje maksimum
Niech w wybranym punkcie E = E₀ cos(ωt). Wtedy S = ε₀cE₀² cos²(ωt). Średnia z cosinusa po pełnym okresie wynosi zero, natomiast średnia z jego kwadratu wynosi 1/2. Można to zobaczyć z tożsamości cos²α = (1+cos2α)/2: drugi składnik uśrednia się do zera, pierwszy pozostaje.
I=\langle S\rangle=\frac{\varepsilon_0cE_0^2}{2}=c\langle u\rangle.
Tutaj I oznacza średnie natężenie fali, czyli gęstość strumienia energii, w W/m². Nie jest natężeniem prądu w amperach ani światłością w kandelach. Nawiasy ⟨ ⟩ oznaczają średnią w czasie obejmującym pełne okresy; dla stabilnej szybkiej fali jest to opis wskazania wolniejszego miernika.
Wartość skuteczna zapobiega zgubieniu czynnika dwa
Wartość skuteczna to pierwiastek ze średniej kwadratu, nie średnia pola ani średnia jego wartości bezwzględnej:
E_{\mathrm{sk}}=\sqrt{\langle E^2\rangle}=\frac{E_0}{\sqrt2},\qquad I=\varepsilon_0cE_{\mathrm{sk}}^2.
Analogicznie B_sk = B₀/√2. Gdy podano E₀, we wzorze na I występuje 1/2. Gdy podano E_sk, tego dodatkowego czynnika nie ma. Relacja amplituda/√2 dotyczy sinusoidy; dla innego przebiegu trzeba wrócić do definicji średniej kwadratu.
Przykład z trzema różnymi wielkościami
Dla E₀ = 120 V/m otrzymujemy B₀ = 400 nT i E_sk ≈ 84,85 V/m. Średnie natężenie wynosi:
I=\frac12(8{,}85\cdot10^{-12})(3{,}00\cdot10^8)(120)^2\ \mathrm{W/m^2}=19{,}116\ \mathrm{W/m^2}.
Średnia gęstość energii to ⟨u⟩ = I/c = 63,72 nJ/m³. W chwili szczytu pola u_max = 127,44 nJ/m³ i S_max = 38,232 W/m². Maksimum jest dwa razy większe od średniej, choć średnia samego E wynosi zero. Dodatkowe cyfry pozostawiono do kontroli rachunku; nie oznaczają dokładności podanych stałych.
Krótka analiza faz: kiedy próbki fałszują średnią?
Dla ośmiu równomiernych faz w okresie kwadraty E/E₀ wynoszą kolejno 1; 1/2; 0; 1/2; 1; 1/2; 0; 1/2. Ich średnia jest równa 1/2. To kontrola matematyczna sinusoidy, nie zapis przeprowadzonego pomiaru. Gdyby zbierać tylko wartości w t = 0 i t = T/2, oba kwadraty byłyby równe 1 i oszacowanie natężenia byłoby dwukrotnie za duże. Trzeba reprezentować cały przebieg, a nie stale trafiać w jego maksima.
Przewidź zmianę: podwojenie E₀ zwiększa I czterokrotnie. Podwojenie f przy niezmienionym E₀ nie zmienia I w tym modelu próżni. Sposób wytwarzania wiązki może jednak wiązać amplitudę z częstotliwością — w zadaniu musimy wiedzieć, co rzeczywiście utrzymujemy stałe. Również zależności S = cu nie używamy do sumy dwóch przeciwnie biegnących fal: taka suma może tworzyć falę stojącą z zerowym średnim przepływem i niezerową energią.
Zadania do tego tematu
- Miernik podaje wartość skuteczną, nie amplitudę
- Dwie amplitudy i zmiana częstotliwości
- Energia krótkiej porcji wiązki: czas i objętość
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto