v2.0.9818.1161
Fizyka dla każdego
Fale elektromagnetyczne: geometria, energia i pęd · 3 min czytania

Pęd światła: ciśnienie promieniowania, odbicie i impuls siły

Światło może zmienić pęd powierzchni, nawet gdy idealne lustro prawie go nie pochłania. Trzeba rozliczyć nie tylko energię padającą, lecz także zwrot pędu światła wychodzącego. Ten bilans wyjaśnia siłę, ciśnienie i efekt krótkiego impulsu.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Światło może zmienić pęd powierzchni, nawet gdy idealne lustro prawie go nie pochłania. Trzeba rozliczyć nie tylko energię padającą, lecz także zwrot pędu światła wychodzącego. Ten bilans wyjaśnia siłę, ciśnienie i efekt krótkiego impulsu.

Potrzebne wiadomości: Pęd i jego zachowanie, siła jako zmiana pędu na czas, moc i energia, natężenie fali oraz pole pod wykresem.

Ustalamy układ i ograniczenia

Jednorodna wiązka w próżni pada prostopadle na płaską, nieprzezroczystą powierzchnię. Dodatni zwrot x jest zgodny z biegiem światła padającego. R oznacza część energii odbitą zwierciadlanie dokładnie wstecz, 0 ≤ R ≤ 1; pozostała część 1−R jest pochłaniana. Nie ma transmisji. P_pad jest mocą, która rzeczywiście pada na badaną powierzchnię, a nie mocą elektryczną zasilania źródła.

Powierzchnia spoczywa albo porusza się tak wolno, że v/c jest pomijalne. Odbicie traktujemy jako sprężyste w tym przybliżeniu. Nie uwzględniamy dodatkowego odrzutu od niesymetrycznego promieniowania cieplnego ani innych sił. Przy padaniu ukośnym, rozpraszaniu w wielu kierunkach i transmisji trzeba osobno rozliczyć wektory pędu; prostego wzoru z 1+R nie rozszerzamy bez sprawdzenia.

Dlaczego odbicie podwaja przekazany pęd?

Porcja światła o energii U ma w próżni pęd o wartości U/c, zgodny z propagacją. Przy całkowitym pochłonięciu światło znika z wiązki wychodzącej, a powierzchnia otrzymuje +U/c. Przy idealnym odbiciu wychodząca porcja ma pęd −U/c. Zmiana pędu światła wynosi −2U/c, więc powierzchnia otrzymuje +2U/c.

Dla częściowego odbicia światło wychodzące ma pęd −RU/c. Z zasady zachowania pędu:

\Delta p_{\mathrm{pow}}=p_{\mathrm{wej}}-p_{\mathrm{wyj}}=\frac{U}{c}-\left(-\frac{RU}{c}\right)=\frac{(1+R)U}{c}.

Nie odejmujemy R od jedności w rachunku siły. Czynnik 1−R opisuje energię pochłoniętą. Czynnik 1+R opisuje przekazany pęd w ustalonej geometrii. Lustro może mniej się ogrzewać, a otrzymywać większą siłę.

Dodatni zwrot jest w prawo. Padające światło wnosi pęd U/c. Światło odbite ma pęd przeciwny, o wartości R razy U/c. Powierzchnia otrzymuje sumę tych wartości: (1+R) razy U/c.
Bilans pędu przy padaniu prostopadłym na nieprzezroczystą powierzchnię. R jest energetycznym współczynnikiem odbicia zwierciadlanego. Długości strzałek w dolnym przykładzie odpowiadają R = 0,5. Kliknij rysunek, aby go powiększyć.

Siła i ciśnienie mają różne jednostki

Podzielmy przekazany pęd przez czas. Dla stałej mocy i niezmiennego R otrzymujemy F = (1+R)P_pad/c. Jeśli cała powierzchnia A jest jednorodnie oświetlona prostopadle, P_pad = IA, a ciśnienie promieniowania wynosi:

F=\frac{(1+R)IA}{c},\qquad p_{\mathrm{rad}}=\frac{F}{A}=\frac{(1+R)I}{c}.

F podajemy w niutonach, p_rad w paskalach. Jednostka I/c to (W/m²)/(m/s) = N/m². Dla pochłaniania p_rad = I/c, a dla idealnego odbicia p_rad = 2I/c. Większa oświetlona powierzchnia daje większą siłę przy tym samym ciśnieniu. Sam symbol p bez indeksu mógłby oznaczać pęd; tutaj rozróżniamy te wielkości nazwą i jednostką.

Przykład: model żagla z częściowym odbiciem

Przyjmijmy I = 900 W/m², A = 8,00 m², R = 0,75 i łączną masę żagla z ładunkiem m = 4,00 kg. Wiązka pada prostopadle na całość. P_pad = 7200 W, więc:

F=\frac{1{,}75\cdot7200}{3{,}00\cdot10^8}\ \mathrm N=42{,}0\ \mathrm{\mu N},\qquad p_{\mathrm{rad}}=5{,}25\ \mathrm{\mu Pa}.

Przy braku innych sił przyspieszenie a = F/m = 1,05·10⁻⁵ m/s². Po jednej godzinie stałego oświetlenia zmiana szybkości wyniosłaby Δv = at = 0,0378 m/s. Mała siła może zatem kumulować zmianę pędu przez długi czas.

Moc pochłonięta wynosi (1−R)P_pad = 1800 W. Aby utrzymywać parametry przez godzinę, realny układ musiałby tę energię uwzględnić w bilansie cieplnym. Ten rachunek jest idealnym bilansem pędu z założeniem stałych parametrów i pomijalnego wypadkowego odrzutu cieplnego; nie stanowi projektu żagla. Dla poruszającego się lustra bardzo mała zmiana energii odbitego światła dostarcza pracy mechanicznej. Pomijamy poprawki rzędu v/c w sile, nie odrzucamy zasady zachowania energii.

Impuls: całkowita energia zamiast mocy szczytowej

Jeżeli moc zmienia się w czasie, impuls siły J = ∫F dt zależy od pola pod wykresem P_pad(t). Przy niezmiennym R:

J=\frac{1+R}{c}\int P_{\mathrm{pad}}(t)\,dt=\frac{(1+R)U_{\mathrm{imp}}}{c}.

Dwa impulsy o tej samej energii i tym samym R dają taki sam impuls siły, choć mogą mieć różne czasy trwania i maksymalne siły. Dla trójkątnej obwiedni energia wynosi połowę iloczynu mocy szczytowej i czasu podstawy. Mnożenie mocy szczytowej przez cały czas bez czynnika 1/2 przeszacowałoby energię i impuls dwukrotnie.

Sprawdź model: przy R = 0 otrzymasz granicę pochłaniania, przy R = 1 — granicę odbicia. Wynik R mniejszy od zera albo większy od jedności, odzyskany z pomiaru siły tym wzorem, oznacza niespójność danych lub założeń. Nie jest dowodem na nową powierzchnię o „odbiciu ponad 100%”. Trzeba sprawdzić moc padającą, inne siły, geometrię i kalibrację.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.