Sygnał z ruchomego źródła: chwile emisji, odbioru i powrotu echa
Zegar źródła może wysyłać równe odstępy, podczas gdy detektor zapisuje odstępy coraz inne. Wyprowadzimy czasy dotarcia z geometrii promieni, rozdzielimy rytm źródła od jego ruchu i policzymy echo od ruchomego zwierciadła. W każdym kroku będzie wiadomo, czy czas dotyczy emisji, czy odbioru.
W tym materiale
Zegar źródła może wysyłać równe odstępy, podczas gdy detektor zapisuje odstępy coraz inne. Wyprowadzimy czasy dotarcia z geometrii promieni, rozdzielimy rytm źródła od jego ruchu i policzymy echo od ruchomego zwierciadła. W każdym kroku będzie wiadomo, czy czas dotyczy emisji, czy odbioru.
Potrzebne wiadomości: Czas własny i dylatacja czasu, geometria odległości, proste równania ruchu. Do częstotliwości chwilowej potrzebna jest pochodna. Podstawowy radialny wzór Dopplera jest tu punktem wyjścia do pomiarów z wielu zdarzeń.
Każdy impuls ma własną drogę
Źródło porusza się jednostajnie w laboratorium S z prędkością V wzdłuż +x. Jego zegar mierzy czas własny τ. Ustawiamy zera tak, aby przy τ = t = 0 źródło znajdowało się w początku osi. Wtedy emisja przy τ następuje w S w chwili tₑ = γτ, z miejsca xₑ = Vγτ. Detektor spoczywa w punkcie o wektorze położenia rD. Światło rozchodzi się w próżni z c. Przyjmujemy β = V/c i γ = 1/√(1 − β²), przy 0 ≤ β < 1.
Nie trzeba od razu zgadywać znaku w formule Dopplera. Najpierw liczymy odległość Rₑ pomiędzy miejscem emisji i nieruchomym detektorem, a następnie dodajemy czas przelotu:
R_e=|\vec r_D-\vec r_s(t_e)|,\qquad t_o(\tau)=\gamma\tau+\frac{R_e(\tau)}c.
Indeks e oznacza emisję, a o odbiór. Oba czasy tₑ i tₒ są współrzędnymi laboratoryjnymi; τ jest odczytem zegara źródła. To rozróżnienie nie znika dlatego, że wszystkie trzy liczby wyrażamy w sekundach.
Dla dwóch kolejnych impulsów, wysłanych w odstępie T₀ czasu własnego, dokładny odstęp odbioru wynosi:
T_o=t_o(\tau+T_0)-t_o(\tau)=\gamma T_0+\frac{R_e(\tau+T_0)-R_e(\tau)}c.
Pierwszy składnik opisuje odstęp emisji w S. Drugi uwzględnia, że następny impuls ma inną drogę. Przy zbliżaniu droga maleje; przy oddalaniu rośnie. W ruchu obok detektora różnica dróg może być inna dla każdej pary impulsów, mimo że V i T₀ się nie zmieniają.
Częstotliwość chwilowa i skończony odstęp to różne odczyty
Niech θ będzie kątem między +x a kierunkiem biegu promienia od miejsca emisji do detektora, mierzonym w S. Zmiana odległości przy przesunięciu źródła daje dRₑ/dtₑ = −V cos θ. Dla bardzo bliskich emisji:
\frac{dt_o}{d\tau}=\gamma(1-\beta\cos\theta),\qquad \frac f{f_0}=\frac1{\gamma(1-\beta\cos\theta)}.
Przy ciągłym drganiu o fazie 2πf₀τ jest to dokładna lokalna zależność częstotliwości od kierunku. Dla impulsów oddzielonych znaczną zmianą geometrii trzeba użyć poprzedniej różnicy skończonych czasów. Jeden kąt nie opisuje wtedy automatycznie obu dróg.
Kąt należy do położenia źródła w chwili wysłania odbieranego sygnału. Kiedy sygnał dociera, źródło jest już gdzie indziej. Na przykład promień wysłany podczas minięcia punktu pod detektorem jest pionowy. Zostanie odebrany później, gdy źródło przesunie się dalej; kierunek łączący detektor z aktualnym źródłem nie jest kierunkiem tego promienia.
f₀ może oznaczać częstotliwość monochromatycznego światła albo, w odpowiednio opisanym zadaniu, rytm powtarzania impulsów. Te same reguły czasu przekształcają oba rytmy. Nie wolno jednak obliczać energii pojedynczego fotonu ze znacznie mniejszej częstotliwości powtarzania całych impulsów.
Dwa detektory mogą rozdzielić nieznany rytm i szybkość
Postawmy nieruchome detektory po obu stronach toru źródła, na osi x. W badanym przedziale źródło pozostaje między nimi. Detektor z przodu odbiera promienie w kierunku +x, a detektor z tyłu w kierunku −x. Oznaczmy ich odstępy T₊ i T₋:
T_+=\gamma T_0(1-\beta),\qquad T_-=\gamma T_0(1+\beta).
To relatywistyczne wersje skrócenia i wydłużenia odstępu między nadejściami. Odległości detektorów wpływają na pierwszy czas dotarcia, lecz nie na kolejne odstępy w tej współliniowej geometrii. Różnica i suma dają β; iloczyn usuwa γ:
\beta=\frac{T_--T_+}{T_-+T_+},\qquad T_0=\sqrt{T_-T_+}.
W ostatnim kroku wykorzystaliśmy γ²(1 − β²) = 1. Jeden detektor mierzyłby tylko iloczyn nieznanego T₀ i czynnika ruchu. Dwa przeciwne kierunki dostarczają drugiego równania. Zakładamy ten sam stabilny zegar źródła i poprawnie rozpoznane kolejne impulsy. Odczyty dwóch różnych generatorów nie nadawałyby się do tego wnioskowania.
Echo od ruchomego zwierciadła
Nadajnik i odbiornik spoczywają teraz w x = 0. Płaskie zwierciadło oddala się po osi x, a jego położenie wynosi xz(t) = D + Vt, gdzie D > 0. Impuls wysłany w laboratoryjnej chwili σ ma położenie x = c(t − σ). Spotka zwierciadło w chwili tb wyznaczonej przez:
c(t_b-\sigma)=D+Vt_b,\qquad t_b=\frac{D+c\sigma}{c-V}.
Po odbiciu przebywa w lewo odległość D + Vtb. Jego czas powrotu jest równy:
t_r=t_b+\frac{D+Vt_b}c=\frac{2D}{c-V}+\frac{c+V}{c-V}\sigma.
Współczynnik przy σ mnoży wszystkie odstępy emisji. Zatem częstotliwość echa względem częstotliwości nadajnika spełnia fecho/fwe = (1 − β)/(1 + β). Dla monochromatycznej fali ten sam wynik uzyskujemy przez dwa kolejne przesunięcia: przejście do układu zwierciadła, sprężyste odbicie przy niezmienionej częstotliwości w tym układzie, a następnie powrót do S.
Model zakłada stałą prędkość zwierciadła i pomijalny odrzut od rozpatrywanego światła. Można myśleć o masywnym zwierciadle lub o zewnętrznym układzie utrzymującym jego ruch. Przy ruchomym, swobodnym zwierciadle o małej masie trzeba uwzględnić zmianę V i bilans energii całego układu. Dla V = 0 wraca fecho = fwe; przy oddalaniu fotony oddają część swojej energii, przekazywaną jako praca mechaniczna zwierciadłu lub układowi podtrzymującemu ruch.
W całym cyklu pomijamy grawitację, ekspansję kosmologiczną oraz ośrodek materialny. Częstotliwość zależy od ruchu i geometrii, natomiast szybkość światła na każdym odcinku pozostaje równa c.
Zadania do tego tematu
- Trzy impulsy wysłane podczas przelotu obok detektora
- Nieznany zegar źródła rozpoznany z dwóch przeciwnych kierunków
- Echo od oddalającego się zwierciadła i energia odbitego fotonu
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto