Efekt Halla: który brzeg próbki ma wyższy potencjał?
Przez cienką płytkę płynie prąd. Po włączeniu pola magnetycznego między jej bocznymi brzegami pojawia się napięcie, chociaż nie podłączyliśmy tam źródła. Zbudujemy opis tego zjawiska od sił działających na nośniki. Ustalimy także przewody woltomierza: bez tego znak odczytu nie mówi jeszcze, jaki ładunek przenosi prąd.
W tym materiale
Przez cienką płytkę płynie prąd. Po włączeniu pola magnetycznego między jej bocznymi brzegami pojawia się napięcie, chociaż nie podłączyliśmy tam źródła. Zbudujemy opis tego zjawiska od sił działających na nośniki. Ustalimy także przewody woltomierza: bez tego znak odczytu nie mówi jeszcze, jaki ładunek przenosi prąd.
Potrzebne wiadomości: Siła Lorentza, umowny zwrot prądu, różnica potencjałów i przeliczanie jednostek.
Prąd wzdłuż płytki, pomiar w poprzek
Płytka jest jednorodna, ma szerokość w wzdłuż osi y i grubość t wzdłuż osi z. Umowny dodatni prąd I płynie wzdłuż +x. Indukcja magnetyczna ma składową B wzdłuż +z, prostopadle do płytki. Symbol B oznacza tu wielkość ze znakiem: po odwróceniu magnesu B jest ujemne. Grubość t nie jest czasem; w tej lekcji rozpatrujemy stan ustalony.
Dolny brzeg na rysunku ma y = 0, górny y = w. Zacisk dodatni woltomierza łączymy z dolnym brzegiem, ujemny z górnym. We wszystkich zadaniach tego pakietu, jeśli nie zaznaczono inaczej, obowiązuje definicja:
U_H=\varphi(0)-\varphi(w)=E_y w.
Potencjał oznaczamy φ, a poprzeczną składową natężenia pola elektrycznego Ey. Ostatnia równość wymaga pola w przybliżeniu jednorodnego. Wynika z Ey = −dφ/dy: pole skierowane ku +y prowadzi od większego potencjału na dole do mniejszego na górze. Woltomierz ma bardzo duży opór wejściowy; przez poprzeczne styki nie płynie istotny prąd.
Dlaczego ładunki zbierają się na brzegu?
Najpierw przyjmujemy jeden rodzaj ruchomych nośników. Ich koncentracja n to liczba na jednostkę objętości, a q to ładunek ze znakiem. Dla elektronów q = −e, dla dziur w prostym opisie q = +e. Dodatnie e oznacza wartość ładunku elementarnego, 1,602176634 · 10⁻¹⁹ C. Nie utożsamiamy dziury z protonem przemieszczającym się przez kryształ.
Uporządkowana składowa prędkości nośników wynosi vx. Dla elektronów przy I > 0 jest ujemna. Wektor v × B ma składową y równą −vxB, zatem:
F_y=q(E_y-v_xB).
Tuż po włączeniu B nośniki zostają odchylone. Niewielki nadmiar ładunku przy jednym brzegu i niedomiar przy drugim wytwarzają pole poprzeczne. W ustalonym jednorodnym modelu jednego rodzaju nośników ich średni dryf poprzeczny zanika. Siły elektryczna i magnetyczna równoważą się, więc Ey = vxB. Nie znika dryf wzdłuż płytki ani prąd zasilania. Ruch cieplny pojedynczych cząstek również nie ustaje.
Dla I > 0 i B > 0 siła magnetyczna jest skierowana ku dolnemu brzegowi zarówno dla elektronów, jak i dziur: razem zmieniają się znak q i zwrot dryfu. Różni się znak gromadzonego ładunku. Przy przewodzeniu elektronowym dolny brzeg ma niższy potencjał, więc UH < 0. Przy dodatnich nośnikach ma wyższy potencjał i UH > 0.
Od siły na nośnik do mierzonego napięcia
Przekrój poprzeczny prądu ma pole wt. Przez taki przekrój w jednostce czasu przechodzi ładunek n q vx wt, czyli I = n q vx wt. Wprowadzamy gęstość prądu jx = I/(wt), mierzoną w A/m². Po wyznaczeniu vx i podstawieniu do równowagi sił otrzymujemy:
E_y=\frac{j_xB}{nq},\qquad R_H=\frac{E_y}{j_xB}=\frac{1}{nq},\qquad U_H=R_H\frac{IB}{t}.
RH jest współczynnikiem Halla, nie oporem elektrycznym. Jego jednostka to m³/C. Iloraz UH/I ma jednostkę oma, ale zależy od pola i grubości: jest równy RHB/t. Warunek jxB ≠ 0 jest konieczny, gdy wyznaczamy współczynnik przez dzielenie. Przy zerowym prądzie lub polu idealne napięcie Halla wynosi zero, ale z takiego jednego pomiaru nie obliczymy RH.
Dlaczego we wzorze zniknęła szerokość?
Przy ustalonym I poszerzenie próbki zmniejsza gęstość prądu, dryf i Ey. Woltomierz obejmuje jednak proporcjonalnie większą szerokość. W iloczynie Eyw te zmiany się znoszą. Dwukrotnie większa grubość przy tym samym I zmniejsza napięcie dwukrotnie. Te porównania zakładają ten sam materiał, temperaturę i jednorodność, a nie dowolne przekształcenie styków.
Dla stałego napięcia wzdłuż płytki wniosek o grubości będzie inny: zmienia się także prąd. Dlatego informacja „cieńszy czujnik daje większe napięcie” wymaga dopowiedzenia, co utrzymujemy stałe. Sam wymiar rysunku nie zastępuje warunków zasilania.
Przykład i kontrola znaku
Niech RH = −2,0 · 10⁻⁴ m³/C, I = 5,0 mA, B = 0,30 T i t = 0,20 mm. Po przeliczeniu miliamperów i milimetrów otrzymujemy UH = −1,5 mV. Odwrócenie samego pola daje +1,5 mV; odwrócenie samego prądu również. Odwrócenie obu naraz zachowuje −1,5 mV. Zamiana przewodów woltomierza odwraca odczyt niezależnie od tych zmian.
W dalszych lekcjach sprawdzimy, jak z pomiarów otrzymać koncentrację i ruchliwość oraz jak usunąć domieszkę napięcia podłużnego. Na razie wniosek o rodzaju nośników dotyczy zwykłego, jednorodnego modelu jednego rodzaju nośników. Sam ujemny sygnał w złożonym materiale nie jest jeszcze pomiarem liczby wszystkich elektronów.
Zadania do tego tematu
- Z napięcia Halla do koncentracji i prędkości dryfu
- Poszerzenie czujnika przy stałym prądzie i przy stałym napięciu
- Odwrócenie magnesu a zamiana przewodów miernika
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto