Kompensacja kondensatorem: mniejszy prąd i granica przekompensowania
Kondensator dołączony równolegle może zmniejszyć prąd pobierany ze źródła, mimo że odbiornik nadal wykonuje tę samą pracę i pobiera tę samą moc czynną. Wyprowadzimy potrzebną pojemność, sprawdzimy, gdzie maleją straty, i zobaczymy, kiedy dodatkowy kondensator pogarsza wynik.
W tym materiale
Kondensator dołączony równolegle może zmniejszyć prąd pobierany ze źródła, mimo że odbiornik nadal wykonuje tę samą pracę i pobiera tę samą moc czynną. Wyprowadzimy potrzebną pojemność, sprawdzimy, gdzie maleją straty, i zobaczymy, kiedy dodatkowy kondensator pogarsza wynik.
Potrzebne wiadomości: Bilans mocy zespolonej, prąd kondensatora i = C du/dt, wartości skuteczne; do ostatniego zadania ortogonalność harmonicznych.
Który prąd chcemy zmniejszyć?
Rozpatrujemy odbiornik jednofazowy o P > 0 i QL > 0 przy ustalonym sinusoidalnym napięciu skutecznym U oraz częstotliwości f. Indeks L oznacza tutaj odbiornik o charakterze indukcyjnym, nie samą indukcyjność cewki. Przewody modelu połączeń są idealne. Do tych samych dwóch zacisków dołączamy idealny kondensator C. Zakładamy, że źródło utrzymuje U mimo zmiany całkowitego prądu.
Prąd odbiornika i jego moce nie zmieniają się przy tym założeniu. Zmienia się suma prądu odbiornika i nowej gałęzi pojemnościowej. Nie włączamy kondensatora szeregowo: to zmieniłoby napięcie na odbiorniku i rozpatrywane zjawisko.
Ujemne Q kondensatora wynika z jego prądu
Podstawiamy u(t) = √2U cos ωt do równania iC = C du/dt:
i_C(t)=-\sqrt2\,\omega CU\sin\omega t=\sqrt2\,\omega CU\cos(\omega t+\pi/2).
Wartość skuteczna IC = ωCU, a prąd wyprzedza napięcie o 90°. Stąd PC = 0 i QC = −UIC = −ωCU². Wprowadzimy dodatnią liczbę q = |QC| = ωCU². Dzięki temu rozróżniamy podpisaną moc QC od dodatniej „wartości kompensacji” q:
Q_{\mathrm{po}}=Q_L-q,\qquad S_{\mathrm{po}}=\sqrt{P^2+(Q_L-q)^2},\qquad I_{\mathrm{po}}=\frac{S_{\mathrm{po}}}{U}.
Jednostka ωCU² to s⁻¹ · F · V² = A·V, zgodna z var. Nie wstawiamy tu szczytowego napięcia √2U: podwoiłoby to przewidywaną moc kondensatora.
Dobór do zadanego współczynnika mocy
Dla początkowego kąta opóźnienia φ₁ i docelowego mniejszego opóźnienia φ₂ mamy QL = P tan φ₁ oraz Qpo = P tan φ₂. Odejmowanie daje:
q=P(\tan\varphi_1-\tan\varphi_2),\qquad C=\frac{P(\tan\varphi_1-\tan\varphi_2)}{2\pi fU^2}.
Docelowy cos φ₂ nie ustala sam znaku kąta; w tym wzorze dobieramy cel z prądem nadal opóźnionym, 0 ≤ φ₂ < φ₁. Dla pełnej kompensacji φ₂ = 0, więc q = QL, C = QL/(ωU²), Ipo = P/U. To najmniejszy prąd przy zadanych U i P w modelu sinusoidalnym.
Przykład: 5 A w odbiorniku, 4 A przed rozgałęzieniem
Przy U = 200 V, f = 50 Hz odbiornik pobiera 800 W i +600 var. Przed kompensacją S = 1000 VA, I = 5 A, λ = 0,8. Pełną kompensację daje:
C=\frac{600}{2\pi\cdot50\cdot200^2}\ \mathrm F\approx47{,}75\ \mu\mathrm F.
Kondensator pobiera prąd skuteczny 3 A. Odbiornik nadal pobiera 5 A. Ich wskazy to odpowiednio +j3 A oraz 4 − j3 A, więc ze źródła płynie 4 A w fazie z napięciem. Pobierana moc czynna wynosi nadal 800 W. Idealny kondensator nie dostarcza średnio energii potrzebnej do podtrzymania pracy odbiornika.
Straty maleją tam, gdzie maleje prąd
Jeśli uwzględnimy całkowity opór przewodu zasilającego i powrotnego Rp, strata mocy w tym odcinku wynosi I²Rp. Spadek prądu z 5 A do 4 A zmniejsza ją do 16/25 = 64% poprzedniej wartości. Oznacza to redukcję tej straty o 36%, a nie redukcję całej pobieranej energii o 36%. Przy zadanym stałym napięciu na zaciskach odbiornika zasilanie przed przewodem musi pokryć także jego spadek napięcia oraz stratę.
Przewód między miejscem rozgałęzienia a samym odbiornikiem nadal przewodzi pierwotny prąd. Jego strata nie znika. W rzeczywistej sieci zmiana prądu może zmieniać również napięcia, a kondensator ma straty własne. Nasz rachunek pokazuje mechanizm i bilans; nie obejmuje doboru aparatury, przełączania ani rezonansów sieci.
Więcej pojemności nie zawsze daje lepszy wynik
Po przekroczeniu q = QL całkowite Q staje się ujemne. Prąd zaczyna wyprzedzać napięcie i ponownie rośnie. Porównajmy kwadraty prądu przed i po dołączeniu kondensatora:
I_{\mathrm{po}}^2-I_{\mathrm{przed}}^2=\frac{(Q_L-q)^2-Q_L^2}{U^2}=\frac{q(q-2Q_L)}{U^2}.
Dla 0 < q < 2QL prąd jest mniejszy niż przed kompensacją, chociaż po przekroczeniu QL już rośnie od minimum. Przy q = 2QL wraca do początkowej wartości, lecz ma przeciwny znak fazy. Dla q > 2QL staje się większy niż bez kondensatora. Stały kondensator dobrany do dużego obciążenia może zatem pogorszyć sytuację po jego zmniejszeniu.
Prąd odkształcony wymaga osobnego sprawdzenia
Gdy napięcie pozostaje czystą sinusoidą, ale odbiornik pobiera harmoniczne prądu, tylko jego składowa o częstotliwości napięcia wnosi wkład do średniej ui. Oznaczmy jej wartość skuteczną przez I₁ i kąt opóźnienia przez φ₁. Całkowity prąd skuteczny I obejmuje wszystkie harmoniczne:
P=UI_1\cos\varphi_1,\qquad\lambda=\frac{P}{UI}=\frac{I_1}{I}\cos\varphi_1.
Możemy mieć cos φ₁ = 1 oraz λ < 1. Idealny kondensator przy idealnie sinusoidalnym napięciu dodaje tylko prąd podstawowej częstotliwości w kwadraturze; nie usuwa zadanych harmonicznych prądu odbiornika. Ostatnie zadanie pokazuje liczbowo, dlaczego poprawianie samego cosinusa nie rozwiązuje każdego problemu współczynnika mocy. Zależność ta ma założenie sinusoidalnego napięcia; dla napięcia także odkształconego trzeba uwzględnić iloczyny odpowiadających sobie harmonicznych.
Sprawdź: po odłączeniu indukcyjnego odbiornika pozostał sam idealny kondensator. Co pokazuje bilans?
Prąd nadal płynie i wyprzedza napięcie. P = 0, Q = −ωCU² i S = |Q|. Kondensator nie „oszczędza” już prądu odbiornika, którego nie ma. Przy S > 0 współczynnik mocy P/S jest równy zeru.
Rozróżnienie pełnego współczynnika mocy i cosinusa fazy składowej podstawowej omawia Electrical Installation Guide. Podstawy sumowania harmonicznych znajdziesz w lekcji o ortogonalności i wartości skutecznej.
Zadania do tego tematu
- Od 0,80 do 0,95: pojemność i rzeczywista zmiana strat przewodu
- Po zmniejszeniu obciążenia kondensator zwiększył prąd
- Cosinus równy jeden, a współczynnik mocy tylko 0,6
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto