v2.0.9817.33678
Fizyka dla każdego
Moc prądu przemiennego, bilanse i kompensacja · 3 min czytania

Bilans mocy w obwodzie: dodajemy P i Q, a nie długości wskazów

Dwa odbiorniki o mocach pozornych po 1000 VA nie zawsze obciążają źródło mocą 2000 VA. Ich prądy mogą mieć różne fazy. Wprowadzimy moc zespoloną, żeby bilans pozostał poprawny także wtedy, gdy część odbiorników jest indukcyjna, a część pojemnościowa.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Dwa odbiorniki o mocach pozornych po 1000 VA nie zawsze obciążają źródło mocą 2000 VA. Ich prądy mogą mieć różne fazy. Wprowadzimy moc zespoloną, żeby bilans pozostał poprawny także wtedy, gdy część odbiorników jest indukcyjna, a część pojemnościowa.

Potrzebne wiadomości: Moc czynna, bierna i pozorna, liczby zespolone, impedancja oraz pierwsze prawo Kirchhoffa.

Wskaz skuteczny to liczba zespolona opisująca sinusoidę

Pozostajemy przy liniowym obwodzie jednofazowym w stanie sinusoidalnym ustalonym. Każda sinusoidalna gałąź ma tę samą częstotliwość. Oznaczenie j spełnia j² = −1; używamy j, żeby nie mylić jednostki urojonej z prądem i(t). Podkreślenie oznacza wielkość zespoloną, a liczba bez podkreślenia — jej wartość skuteczną lub moduł.

\underline U=Ue^{j\alpha},\qquad \underline I=Ie^{j\beta},\qquad \varphi=\alpha-\beta.

Fizyczne napięcie odtwarzamy jako u(t) = √2 Re(\underline Uejωt). Wybór początku czasu zmienia α i β jednakowo; ich różnica φ pozostaje ta sama. Wskaz skuteczny U nie jest amplitudą √2U.

Dlaczego w mocy występuje sprzężenie prądu?

Średnia moc zależy od różnicy faz. Iloczyn \underline U\underline I dałby ich sumę. Sprzężenie zespolone odwraca znak części urojonej i fazy prądu, dlatego definiujemy:

\underline S=\underline U\,\underline I^{\ast}=UIe^{j(\alpha-\beta)}=P+jQ,\qquad S=|\underline S|.

Gwiazdka oznacza sprzężenie, nie dodatkowe mnożenie. Moc zespolona \underline S oraz moc pozorna S są różnymi obiektami: pierwsza przechowuje dwie współrzędne, druga jest ich długością. Dla \underline U = U leżącego na dodatniej osi rzeczywistej otrzymujemy \underline I = (P − jQ)/U. Ujemna część urojona prądu odpowiada wtedy dodatniemu Q, czyli opóźnieniu.

Dla impedancji \underline Z = R + jX i \underline U = \underline Z\underline I:

\underline S=\underline Z\,\underline I\underline I^{\ast}=I^2(R+jX),\qquad P=I^2R,\qquad Q=I^2X.

W tym wzorze I² oznacza kwadrat modułu prądu, nie kwadrat zespolonego wskazu. Dodatnia reaktancja X opisuje przewagę indukcyjności; ujemna przewagę pojemności. Równoważnie \underline S = U²/\underline Z∗. To wygodna kontrola znaków przy dzieleniu liczb zespolonych.

Bilans dla gałęzi o wspólnym napięciu

Jeżeli odbiorniki połączono równolegle, ich napięcie jest wspólne, a wskazy prądów spełniają pierwsze prawo Kirchhoffa. Mnożąc sumę prądów przez napięcie, dostajemy:

\underline S_{\mathrm{razem}}=\underline U\left(\sum_k\underline I_k\right)^{\ast}=\sum_k\underline U\underline I_k^{\ast}=\sum_k\underline S_k.

Dodajemy więc oddzielnie Pk oraz Qk. Dopiero na końcu obliczamy Srazem = √(Prazem² + Qrazem²). Suma modułów Sk jest tylko górnym ograniczeniem modułu sumy; równość zachodzi, gdy wszystkie niezerowe wskazy mocy mają ten sam kierunek. Sumowanie mocy pozornych wprost zgubi informację o fazach.

Przykład: trzy gałęzie, a źródło dostarcza 7 A

Przy U = 200 V gałąź A pobiera PA = 800 W i QA = +600 var. Gałąź B jest opornikiem o mocy 600 W. Gałąź C jest idealnym kondensatorem o QC = −600 var. Z zapisu \underline I = (P − jQ)/U wynika:

\underline I_A=4-j3\ \mathrm A,\qquad\underline I_B=3\ \mathrm A,\qquad\underline I_C=j3\ \mathrm A.

Całkowity prąd to 7 A w fazie z napięciem. Odbiorniki pobierają łącznie 1400 W, a ich moce bierne znoszą się: Qrazem = 0. Dlatego Srazem = 1400 VA. W poszczególnych gałęziach płyną jednak prądy o wartościach 5 A, 3 A i 3 A. Nie znikają wskutek tego, że prąd we wspólnym przewodzie wynosi 7 A.

Trzy wektory prądu na tej samej skali: A od zera do punktu 4 minus 3j amperów, B dodaje 3 A w prawo, C dodaje 3j A w górę. Suma kończy się na osi rzeczywistej w punkcie 7 A.
Przy wspólnym napięciu 200 V prądy A = 4 − j3 A, B = 3 A i C = j3 A sumują się do 7 A. Długości 5 A, 3 A i 3 A nie sumują się do długości wektora wypadkowego. Powiększ rysunek.

Równoważny odbiornik nie odtwarza jego wnętrza

Z U, P i Q możemy obliczyć prąd zaciskowy, a następnie równoważną impedancję dla danej częstotliwości:

\underline Z_{\mathrm{eq}}=\frac{U^2}{P-jQ}=\frac{U^2(P+jQ)}{P^2+Q^2}.

Nie dowodzi to, że wewnątrz rzeczywiście jest jeden opornik i jedna cewka albo kondensator. Różne obwody mogą dać te same P i Q przy wybranej częstotliwości. Po zmianie f ich zachowanie może się różnić. Tak samo Qrazem = 0 nie dowodzi braku pól magazynujących energię w poszczególnych elementach.

Stosujemy konwencję odbiornikową. Jeżeli źródło zdefiniujemy z prądem wpływającym do dodatniego zacisku, jego P i Q są przeciwne do sumy mocy wszystkich odbiorników, łącznie ze stratami przewodów. Gdy mówimy o „mocy dostarczanej przez źródło”, zmieniamy tę orientację. Najpierw trzeba ustalić zwroty, a potem sprawdzać sumę.

Sprawdź: dwie gałęzie mają po 600 W oraz moce bierne +800 i −800 var. Czy razem pobierają 2000 VA?

Nie. Każda ma 1000 VA, ale razem P = 1200 W i Q = 0, czyli S = 1200 VA. Wartości prądów poszczególnych gałęzi nadal odpowiadają 1000 VA każdej; mniejsza jest tylko długość ich sumy wskazowej w przewodzie wspólnym.

Do przeliczeń przydaje się wcześniejsza lekcja o impedancji obwodu RLC. Następnie zastosujemy bilans do doboru kondensatora kompensującego.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.