v2.0.9818.20647
Fizyka dla każdego
Cewka w obwodzie RL: przełączanie, energia i pomiary · 4 min czytania

Jak wyznaczyć indukcyjność i opór uzwojenia z przebiegu prądu?

Ten sam czas narastania może należeć do różnych cewek. Do wyznaczenia indukcyjności potrzebujemy jeszcze oporu całej pętli. Zobaczmy, jak wykorzystać prąd ustalony, poprawkę zera i drugą próbę z innym opornikiem.

Opublikowano: 17.11.2026
Wyślij link e-mailem Własna poczta Komentarze: 0

Oceń ten artykuł: od 1 do 5 gwiazdek
(0 głosów) . Jeszcze nie oddano głosów.

Kliknij gwiazdkę, aby od razu oddać ocenę. Klawiaturą wybierz gwiazdkę klawiszem Tab i naciśnij Enter lub spację. Jeden głos na materiał z danej przeglądarki.

Ten sam czas narastania może należeć do różnych cewek. Do wyznaczenia indukcyjności potrzebujemy jeszcze oporu całej pętli. Zobaczmy, jak wykorzystać prąd ustalony, poprawkę zera i drugą próbę z innym opornikiem.

Potrzebne wiadomości: Wykładniczy przebieg RL, stała czasowa, prawo Ohma, nachylenie prostej i rozróżnianie przesunięcia zera od rozrzutu pomiarów.

Sam wykres wykładniczy wyznacza iloraz

Obwód z cewką L, oporem uzwojenia r i znanym opornikiem R₁ ma τ = L/(R₁ + r). Znajomość τ nie daje osobno L i r. Na przykład τ = 10 ms może oznaczać 0,20 H przy 20 Ω albo 0,30 H przy 30 Ω. Potrzebujemy drugiej niezależnej informacji.

Jeśli znamy stałe napięcie U na całym obwodzie i poprawnie zmierzymy prąd końcowy I∞, otrzymamy:

R_\Sigma=\frac{U}{I_\infty},\qquad r=\frac{U}{I_\infty}-R_1,\qquad L=\tau\frac{U}{I_\infty}.

U obejmuje zaciski całego badanego układu. Gdy źródło ma istotny opór wewnętrzny albo amperomierz dodaje opór, trzeba je jawnie włączyć do bilansu. Nie wolno przypisać ich automatycznie uzwojeniu. Ujemny wynik r przy modelu biernej cewki nie jest „ujemnym oporem drutu”: jest sygnałem niespójności danych lub założeń.

Stałą czasową można odczytać bez wybierania punktu 63,2%

Po odjęciu prądu chwilowego od prądu ustalonego otrzymujemy D(t) = I∞ − I(t). Dla narastania D jest dodatnie i zanika wykładniczo. Dwie chwile t₁ < t₂ dają D₂/D₁ = e−(t₂−t₁)/τ. Przekształcenie prowadzi do:

\tau=\frac{t_2-t_1}{\ln(D_1/D_2)},\qquad D_k=I_\infty-I(t_k).

Iloraz w logarytmie jest bezwymiarowy. Dla prawidłowego narastania powinno być D₁ > D₂ > 0. Bardzo późne odczyty są bliskie wartości ustalonej; ich różnice mogą stać się porównywalne z rozdzielczością i szumem. Dokładny wzór nie sprawia, że logarytm prawie zerowej, niepewnej różnicy staje się dobrym pomiarem.

Przykład z przesuniętym zerem przyrządu

Poniższy zapis jest syntetyczny: przygotowano go z modelu do ćwiczenia analizy, nie wykonano rzeczywistego pomiaru. Źródło ma U = 6,0 V, a R₁ = 22 Ω. Przed włączeniem cewka nie przewodzi, lecz tor pomiarowy pokazuje 0,010 A. Po długim czasie odczyt w stanie ustalonym wynosi 0,210 A.

Modelowa seria odczytów z jednakowym przesunięciem zera
Czas od włączenia (ms)Odczyt Iodcz (A)0,210 A − Iodcz (A)
00,0100000,200000
100,1364240,073576
200,1829330,027067
300,2000430,009957
Stan ustalony0,2100000
Wykres modelowych odczytów prądu ma początek 0,010 A i odczyt ustalony 0,210 A. W punktach 10, 20 i 30 ms pokazano odległości od odczytu ustalonego; każda kolejna jest e razy mniejsza.
Jednakowe przesunięcie wszystkich odczytów nie zmienia różnic względem odczytu ustalonego. Zmienia jednak wartość prądu używaną do wyznaczenia oporu. Dane są syntetyczne. Powiększ rysunek.

Poprawka zera wynosi −0,010 A. Skorygowany prąd ustalony w modelu to 0,200 A, więc RΣ = 6/0,200 Ω = 30 Ω i r = 30 − 22 = 8 Ω. Różnice względem odczytu ustalonego nie wymagają osobnej poprawki: (I∞ + b) − (I(t) + b) = I∞ − I(t). Wspólne b znosi się.

Z odczytów 10 i 20 ms dostajemy τ ≈ 10 ms / ln(0,073576/0,027067) ≈ 10,000 ms. Drobna różnica ostatnich cyfr wynika z zaokrąglenia tabeli. Stąd L ≈ 0,010·30 H = 0,300 H. W stanie ustalonym napięcie całej cewki wynosi rI∞ = 1,60 V, mimo że uL jest wtedy zerowe.

Gdybyśmy użyli nieskorygowanych 0,210 A w prawie Ohma, otrzymalibyśmy RΣ ≈ 28,571 Ω i r ≈ 6,571 Ω. Iloraz różnic nadal dałby dobrą τ, ale L = τRΣ wyszłoby około 0,286 H. Usunięcie przesunięcia w jednej części rachunku nie usuwa go automatycznie w pozostałych.

Druga metoda: zmień opornik, pozostaw tę samą cewkę

Możemy też mierzyć stałą czasową przy dwóch znanych oporach zewnętrznych, zachowując L i r. Zależność odwrotna jest liniowa:

\frac1\tau=\frac1L R_1+\frac rL.

Nachylenie wykresu 1/τ od R₁ jest równe 1/L, a wyraz wolny r/L. Dwie dokładne pary wyznaczą oba parametry. Dodatkowa trzecia para nie jest zbędna: pozwala sprawdzić, czy wszystkie dane pasują do tego samego modelu.

Dla R₁ = 10 Ω i τ = 20 ms mamy 1/τ = 50 s⁻¹. Dla 30 Ω i 10 ms jest 100 s⁻¹. Nachylenie wynosi (100 − 50)/(30 − 10) = 2,5 s⁻¹/Ω, więc L = 0,40 H. Wyraz wolny to 25 s⁻¹, a r = 25·0,40 Ω = 10 Ω. Przewidywanie dla R₁ = 50 Ω to τ = 0,40/60 s ≈ 6,667 ms.

Na wykresie 1/τ w funkcji zewnętrznego oporu R zaznaczono punkty 10 Ω i 50 s⁻¹ oraz 30 Ω i 100 s⁻¹. Ich prosta przewiduje 150 s⁻¹ przy 50 Ω; trzeci odczyt wynosi 125 s⁻¹.
Prosta jest przewidywaniem stałych L oraz r wyznaczonych z pierwszych dwóch prób. Trzeci punkt służy do sprawdzenia modelu, nie do przemilczenia rozbieżności. Powiększ rysunek.

Jak zaplanować sprawdzenie, a nie tylko dopasować liczby?

Najpierw sprawdź zero toru pomiarowego przy zerowym prądzie oraz napięcie na badanym układzie. Dla każdej próby zapisz R₁, odczyt ustalony i kilka punktów narastania. Użyj więcej niż jednej pary punktów do wyznaczenia τ. Powtórz próbę z innym R₁ i sprawdź, czy otrzymujesz to samo L oraz r.

Stałe przesunięcie odczytu znosi się w różnicach względem tego samego odczytu ustalonego. Zmienny w czasie dryf nie musi się znieść. Mnożnik wzmocnienia znosi się w ilorazie D₁/D₂, lecz zmienia prąd ustalony użyty w prawie Ohma. Nagrzewanie uzwojenia, zależność L od prądu, opór miernika i niedostatecznie długi pomiar końcowy są różnymi możliwymi źródłami niezgodności. Jeden odbiegający punkt nie rozstrzyga, które z nich wystąpiło.

W pracowni RL można sprawdzić te zależności na danych bez szumu. Dla pomiaru czasu narastania ustaw 5τ₁ zasilania i zbieraj odczyty przed przełączeniem; prąd na końcu 5τ₁ jest bliski wartości ustalonej, lecz nie jest jej dokładnie równy. W ćwiczeniu odwrotnym użyj wartości prądu ustalonego z równania albo osobno podanego pomiaru ustalonego. Nie utożsamiaj końca animacji — po którym prąd już zanika — ze stanem ustalonym podczas zasilania.

Źródła praw fizycznych: MIT — obwody RL i energia magnetyczna oraz OpenStax — rozwiązania wykładnicze. Metody odwrócenia, serie i porównania w tej lekcji wyprowadzono jawnie z tych równań.

Zadania do tego tematu

Dalsza lektura

Materiał referencyjny

Ostatnie materiały autora

Wszystkie materiały autora »

Komentarze (0)

Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.

Dodaj komentarz

Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto

Emotikony

Zaznacz tekst i wybierz formatowanie lub użyj Ctrl/Cmd+B, I, U w polu komentarza. Znaczniki HTML nie są wykonywane.

Wybór wszystkich komentarzy obejmuje odpowiedzi. Powiadomienia wymagają potwierdzenia adresu; zrezygnujesz z nich przez link w wiadomości.

← Wróć do działu: Teoria Do góry ↑
Nie znalazłeś szukanego materiału? Napisz do nas — pomóż nam rozwijać Fizykę dla każdego.