Jak wyznaczyć indukcyjność i opór uzwojenia z przebiegu prądu?
Ten sam czas narastania może należeć do różnych cewek. Do wyznaczenia indukcyjności potrzebujemy jeszcze oporu całej pętli. Zobaczmy, jak wykorzystać prąd ustalony, poprawkę zera i drugą próbę z innym opornikiem.
W tym materiale
Ten sam czas narastania może należeć do różnych cewek. Do wyznaczenia indukcyjności potrzebujemy jeszcze oporu całej pętli. Zobaczmy, jak wykorzystać prąd ustalony, poprawkę zera i drugą próbę z innym opornikiem.
Potrzebne wiadomości: Wykładniczy przebieg RL, stała czasowa, prawo Ohma, nachylenie prostej i rozróżnianie przesunięcia zera od rozrzutu pomiarów.
Sam wykres wykładniczy wyznacza iloraz
Obwód z cewką L, oporem uzwojenia r i znanym opornikiem R₁ ma τ = L/(R₁ + r). Znajomość τ nie daje osobno L i r. Na przykład τ = 10 ms może oznaczać 0,20 H przy 20 Ω albo 0,30 H przy 30 Ω. Potrzebujemy drugiej niezależnej informacji.
Jeśli znamy stałe napięcie U na całym obwodzie i poprawnie zmierzymy prąd końcowy I∞, otrzymamy:
R_\Sigma=\frac{U}{I_\infty},\qquad r=\frac{U}{I_\infty}-R_1,\qquad L=\tau\frac{U}{I_\infty}.
U obejmuje zaciski całego badanego układu. Gdy źródło ma istotny opór wewnętrzny albo amperomierz dodaje opór, trzeba je jawnie włączyć do bilansu. Nie wolno przypisać ich automatycznie uzwojeniu. Ujemny wynik r przy modelu biernej cewki nie jest „ujemnym oporem drutu”: jest sygnałem niespójności danych lub założeń.
Stałą czasową można odczytać bez wybierania punktu 63,2%
Po odjęciu prądu chwilowego od prądu ustalonego otrzymujemy D(t) = I∞ − I(t). Dla narastania D jest dodatnie i zanika wykładniczo. Dwie chwile t₁ < t₂ dają D₂/D₁ = e−(t₂−t₁)/τ. Przekształcenie prowadzi do:
\tau=\frac{t_2-t_1}{\ln(D_1/D_2)},\qquad D_k=I_\infty-I(t_k).
Iloraz w logarytmie jest bezwymiarowy. Dla prawidłowego narastania powinno być D₁ > D₂ > 0. Bardzo późne odczyty są bliskie wartości ustalonej; ich różnice mogą stać się porównywalne z rozdzielczością i szumem. Dokładny wzór nie sprawia, że logarytm prawie zerowej, niepewnej różnicy staje się dobrym pomiarem.
Przykład z przesuniętym zerem przyrządu
Poniższy zapis jest syntetyczny: przygotowano go z modelu do ćwiczenia analizy, nie wykonano rzeczywistego pomiaru. Źródło ma U = 6,0 V, a R₁ = 22 Ω. Przed włączeniem cewka nie przewodzi, lecz tor pomiarowy pokazuje 0,010 A. Po długim czasie odczyt w stanie ustalonym wynosi 0,210 A.
| Czas od włączenia (ms) | Odczyt Iodcz (A) | 0,210 A − Iodcz (A) |
|---|---|---|
| 0 | 0,010000 | 0,200000 |
| 10 | 0,136424 | 0,073576 |
| 20 | 0,182933 | 0,027067 |
| 30 | 0,200043 | 0,009957 |
| Stan ustalony | 0,210000 | 0 |
Poprawka zera wynosi −0,010 A. Skorygowany prąd ustalony w modelu to 0,200 A, więc RΣ = 6/0,200 Ω = 30 Ω i r = 30 − 22 = 8 Ω. Różnice względem odczytu ustalonego nie wymagają osobnej poprawki: (I∞ + b) − (I(t) + b) = I∞ − I(t). Wspólne b znosi się.
Z odczytów 10 i 20 ms dostajemy τ ≈ 10 ms / ln(0,073576/0,027067) ≈ 10,000 ms. Drobna różnica ostatnich cyfr wynika z zaokrąglenia tabeli. Stąd L ≈ 0,010·30 H = 0,300 H. W stanie ustalonym napięcie całej cewki wynosi rI∞ = 1,60 V, mimo że uL jest wtedy zerowe.
Gdybyśmy użyli nieskorygowanych 0,210 A w prawie Ohma, otrzymalibyśmy RΣ ≈ 28,571 Ω i r ≈ 6,571 Ω. Iloraz różnic nadal dałby dobrą τ, ale L = τRΣ wyszłoby około 0,286 H. Usunięcie przesunięcia w jednej części rachunku nie usuwa go automatycznie w pozostałych.
Druga metoda: zmień opornik, pozostaw tę samą cewkę
Możemy też mierzyć stałą czasową przy dwóch znanych oporach zewnętrznych, zachowując L i r. Zależność odwrotna jest liniowa:
\frac1\tau=\frac1L R_1+\frac rL.
Nachylenie wykresu 1/τ od R₁ jest równe 1/L, a wyraz wolny r/L. Dwie dokładne pary wyznaczą oba parametry. Dodatkowa trzecia para nie jest zbędna: pozwala sprawdzić, czy wszystkie dane pasują do tego samego modelu.
Dla R₁ = 10 Ω i τ = 20 ms mamy 1/τ = 50 s⁻¹. Dla 30 Ω i 10 ms jest 100 s⁻¹. Nachylenie wynosi (100 − 50)/(30 − 10) = 2,5 s⁻¹/Ω, więc L = 0,40 H. Wyraz wolny to 25 s⁻¹, a r = 25·0,40 Ω = 10 Ω. Przewidywanie dla R₁ = 50 Ω to τ = 0,40/60 s ≈ 6,667 ms.
Jak zaplanować sprawdzenie, a nie tylko dopasować liczby?
Najpierw sprawdź zero toru pomiarowego przy zerowym prądzie oraz napięcie na badanym układzie. Dla każdej próby zapisz R₁, odczyt ustalony i kilka punktów narastania. Użyj więcej niż jednej pary punktów do wyznaczenia τ. Powtórz próbę z innym R₁ i sprawdź, czy otrzymujesz to samo L oraz r.
Stałe przesunięcie odczytu znosi się w różnicach względem tego samego odczytu ustalonego. Zmienny w czasie dryf nie musi się znieść. Mnożnik wzmocnienia znosi się w ilorazie D₁/D₂, lecz zmienia prąd ustalony użyty w prawie Ohma. Nagrzewanie uzwojenia, zależność L od prądu, opór miernika i niedostatecznie długi pomiar końcowy są różnymi możliwymi źródłami niezgodności. Jeden odbiegający punkt nie rozstrzyga, które z nich wystąpiło.
W pracowni RL można sprawdzić te zależności na danych bez szumu. Dla pomiaru czasu narastania ustaw 5τ₁ zasilania i zbieraj odczyty przed przełączeniem; prąd na końcu 5τ₁ jest bliski wartości ustalonej, lecz nie jest jej dokładnie równy. W ćwiczeniu odwrotnym użyj wartości prądu ustalonego z równania albo osobno podanego pomiaru ustalonego. Nie utożsamiaj końca animacji — po którym prąd już zanika — ze stanem ustalonym podczas zasilania.
Źródła praw fizycznych: MIT — obwody RL i energia magnetyczna oraz OpenStax — rozwiązania wykładnicze. Metody odwrócenia, serie i porównania w tej lekcji wyprowadzono jawnie z tych równań.
Zadania do tego tematu
- Prąd ustalony i 63,2%: dwa parametry jednej cewki
- Wspólne przesunięcie zera: co znika, a co zostaje?
- Dwa opory wyznaczają cewkę, trzeci sprawdza model
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto