Dwie kapilary: różne poziomy w połączonej cieczy
Dwie cienkie rurki zanurzone w tym samym zbiorniku mogą mieć różne poziomy cieczy. Nie narusza to hydrostatyki: ciśnienie tuż pod zakrzywioną powierzchnią nie musi być równe ciśnieniu gazu. Porównanie rurek pozwala sprawdzić, które założenia decydują o wyniku.
W tym materiale
Dwie cienkie rurki zanurzone w tym samym zbiorniku mogą mieć różne poziomy cieczy. Nie narusza to hydrostatyki: ciśnienie tuż pod zakrzywioną powierzchnią nie musi być równe ciśnieniu gazu. Porównanie rurek pozwala sprawdzić, które założenia decydują o wyniku.
Potrzebne wiadomości: Hydrostatyka, równanie Younga–Laplace’a ze znakami, kąt zwilżania i odwrotna proporcjonalność.
Wspólny zbiornik wyznacza odniesienie
W szerokim naczyniu przyjmujemy prawie płaską powierzchnię cieczy i wysokość z = 0. Gaz ma ciśnienie pg, a tuż pod tą powierzchnią również pg. Dwie pionowe otwarte rurki zanurzamy w tym samym naczyniu. Zbiornik jest tak duży, że pobrana do rurek ciecz nie przesuwa istotnie jego poziomu.
Dla stałej gęstości ρ hydrostatyka daje pcieczy(z) = pg − ρgz. Łączy punkty wewnątrz tej samej spoczywającej cieczy. Nie wymaga równych wysokości wszystkich jej zakrzywionych granic z gazem. Przy menisku na wysokości h porównujemy ten opis z równaniem Younga–Laplace’a:
-\rho gh=-\frac{2\gamma\cos\theta}{r},\qquad h=\frac A r,\qquad A=\frac{2\gamma\cos\theta}{\rho g}.
A ma jednostkę m². Dla dodatniego A węższa rurka daje większe podniesienie; dla ujemnego daje większe obniżenie. Stwierdzenie „wyższy poziom w węższej rurce” wymaga więc informacji o zwilżaniu.
Odejmowanie dwóch poziomów
Jeżeli obie rurki mają takie samo γ, ρ oraz θ, współczynnik A jest wspólny. Dla promieni r₁ i r₂ odejmujemy dwa równania:
h_1-h_2=A\left(\frac1{r_1}-\frac1{r_2}\right),\qquad \Delta p_1-\Delta p_2=-\rho g(h_1-h_2).
Meniski są wystawione na ten sam gaz, ale ciśnienia cieczy pod nimi są różne. Gdy przejdziemy między meniskami przez ciecz, zmiana ciśnienia odpowiada dokładnie różnicy wysokości. Pozorna sprzeczność z prawem naczyń połączonych pojawiłaby się dopiero po pominięciu skoków na powierzchniach.
Przy γ = 0,072 N/m, θ = 60°, ρ = 1000 kg/m³ i g = 10 m/s² otrzymujemy A = 7,2·10⁻⁶ m² = 7,2 mm². Promienie 0,30 i 0,60 mm dają 24 i 12 mm. Różnica wynosi 12 mm, a różnica ciśnień cieczy pod meniskami −120 Pa. To zadane parametry przykładu, nie wynik pomiaru rzeczywistej próbki.
Ta sama ciecz nie zapewnia tego samego kąta
O kącie zwilżania decyduje również powierzchnia ciała stałego. Dla idealnej gładkiej, jednorodnej ścianki w równowadze warunek Younga ma postać γSG − γSL = γ cos θ. S, L i G oznaczają ciało stałe, ciecz i gaz; γSG oraz γSL są energiami odpowiednich granic na jednostkę pola. Ich różnica, a nie samo γ cieczy–gazu, ustala cosinus kąta.
Zmiana powłoki lub czystości ścianki może zmienić wysokość bez zmiany cieczy. Dla różnych kątów piszemy osobno A₁ i A₂. Równe promienie nie gwarantują wtedy równych poziomów. Szersza rurka może z kolei osiągnąć tę samą wysokość, jeśli lepiej się zwilża — lecz ograniczenie |cos θ| ≤ 1 nie pozwala skompensować dowolnej szerokości.
Realna linia kontaktu może zatrzymać się na nierówności. Kąty obserwowane przy przesuwaniu cieczy w przód i w tył bywają różne; jest to histereza kąta zwilżania. Jednego wyniku po napełnieniu nie traktujemy automatycznie jako jednoznacznej stałej materiału. Nasz model zakłada jeden ustalony kąt w każdej rurce.
Czy menisk jest rzeczywiście sferyczny?
Na wysokości porównywalnej z promieniem r zmiana ciśnienia hydrostatycznego ma skalę ρgr. Skala ciśnienia wywołanego krzywizną wynosi γ/r. Ich iloraz jest bezwymiarową liczbą Bonda:
\mathrm{Bo}=\frac{\rho g r^2}{\gamma}=\left(\frac r{\ell_c}\right)^2,\qquad \ell_c=\sqrt{\frac{\gamma}{\rho g}}.
ℓc to długość kapilarna. Gdy r jest znacznie mniejsze od tej długości, grawitacja słabo zmienia ciśnienie na skali samego menisku. Sprzyja to przybliżeniu stałej krzywizny. Dla dużego Bo nie wystarczy sfera dopasowana tylko do kąta na ściance. Nie ma jednak uniwersalnej reguły „Bo = 0,1 oznacza błąd 10%”. Błąd konkretnego odczytu zależy także od geometrii, kąta oraz obserwowanego punktu menisku.
Model h = A/r pomija szczegóły objętości zakrzywionego zakończenia kolumny. Dokładny pomiar musi określić punkt odczytu i odpowiednią poprawkę menisku. Przyrząd mierzący dolny punkt i przyrząd śledzący linię kontaktu nie muszą wskazać tej samej wysokości. Nie jest to dowolna zmiana prawa hydrostatyki.
Porównanie w pracowni
Otwórz pracownię dwóch kapilar. Przy wspólnym kącie 60° porównaj promienie 0,20 i 0,30 mm. Potem zmień tylko kąt na 120°. Sprawdź zmianę znaku wysokości i ciśnień. Powiększ oba promienie dziesięć razy: wysokości maleją dziesięć razy, lecz liczby Bonda rosną sto razy. Wykres nadal daje liczby z wzoru; Bo wyjaśnia, dlaczego nie należy bezkrytycznie przypisać ich rzeczywistemu meniskowi.
Sprawdź: czy większa lepkość musi zmniejszyć końcową wysokość?
Nie w tej równowadze, jeśli γ, θ, ρ i geometria są takie same. Lepkość wpływa na tempo dochodzenia do równowagi. Odczyt wykonany zbyt wcześnie może być niższy, ale nie jest pomiarem końcowej wysokości h.
Zadania do tego tematu
- Różnica poziomów przy zmianie zwilżania
- Czy lepsze zwilżanie zrównoważy szerszą rurkę?
- Wąska rurka i szeroka rurka: ten sam wzór, inna wiarygodność
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto