Manewr orbitalny: przyrost energii i koszt Δv
Przeniesienie satelity na wyższą orbitę zwiększa jego energię, chociaż końcowa szybkość maleje. Przyjrzyjmy się osobno impulsom silnika i swobodnemu lotowi. Rozdzielenie tych etapów usuwa pozorną sprzeczność.
W tym materiale
Przeniesienie satelity na wyższą orbitę zwiększa jego energię, chociaż końcowa szybkość maleje. Przyjrzyjmy się osobno impulsom silnika i swobodnemu lotowi. Rozdzielenie tych etapów usuwa pozorną sprzeczność.
Potrzebne wiadomości: Energia kinetyczna i potencjalna w polu centralnym, dwa impulsy transferu Hohmanna. Przy porównaniu kierunków używamy iloczynu skalarnego.
Energia na kilogram ułatwia porównanie orbit
Energia właściwa ε to energia mechaniczna podzielona przez masę statku. W dwuciałowym modelu ma postać ε = v²/2 − μ/r. Dla związanej elipsy ε = −μ/(2a), a dla koła a = r. Zero wybieramy dla spoczynku w nieskończoności. Energia ujemna oznacza związanie z centrum, nie ujemną szybkość.
Przy impulsie silnik zmienia v w tym samym położeniu r. Składnik potencjalny −μ/r jest więc tuż przed i tuż po impulsie taki sam. Przyrost energii właściwej jest różnicą energii kinetycznych:
\Delta\varepsilon=\frac{|\vec v+\Delta\vec v|^2-|\vec v|^2}{2}=\vec v\cdot\Delta\vec v+\frac{|\Delta\vec v|^2}{2}.
Dla impulsu stycznego wprowadzamy ze znakiem Δv: dodatnim zgodnie z ruchem, ujemnym przeciwnie. Wtedy Δε = vΔv + (Δv)²/2. Symbol v oznacza tutaj szybkość przed impulsem. W hamowaniu nie wolno podstawić dodatniej wartości |Δv| do pierwszego składnika.
Ta sama zmiana szybkości może dać inny przyrost energii
Niech dodatni impuls ma wartość 0,100 km/s. Jeśli statek porusza się wcześniej z szybkością 8,00 km/s, Δε = 8,00·0,100 + 0,100²/2 = 0,805 km²/s² = 0,805 MJ/kg. Przy szybkości 3,00 km/s taki sam impuls daje tylko 0,305 MJ/kg.
Wynik wynika z różnicy kwadratów. Nie ma potrzeby dopisywać dodatkowej energii z grawitacji podczas idealnie krótkiego impulsu. Na elipsie ten efekt przemawia za dodawaniem energii w pobliżu perycentrum, jeśli cel i kierunek manewru pozwalają na taki wybór. Nie znaczy to, że każdy możliwy manewr powinien odbywać się w perycentrum.
Energia mechaniczna statku, Δv i energia chemiczna paliwa to różne wielkości. Do obliczenia paliwa potrzebny jest model napędu oraz zmiana masy. Tutaj śledzimy ruch statku i energię na kilogram; nie wyznaczamy sprawności silnika ani zapasu paliwa.
Przy wyższej orbicie energia potencjalna rośnie bardziej, niż maleje kinetyczna
Powróćmy do przykładu r₁ = 8000 km, r₂ = 24000 km, μ = 400000 km³/s². Na początkowym kole energia kinetyczna na kilogram wynosi v₁²/2 = 25 MJ/kg, a potencjalna −50 MJ/kg. Suma daje −25 MJ/kg. Na docelowym kole odpowiednio 8,33333 i −16,66667 MJ/kg, razem −8,33333 MJ/kg.
Energia całkowita wzrosła o 16,66667 MJ/kg. Spadek szybkości dotyczy składnika kinetycznego, a nie całej sumy. Elipsa o a = 16000 km ma energię −12,5 MJ/kg: pomiędzy energiami obu kół.
Każdy impuls ma własny bilans
Pierwszy impuls zmienia energię z −25 do −12,5 MJ/kg, czyli o +12,5 MJ/kg. Drugi zmienia ją z −12,5 do −8,33333 MJ/kg, czyli o +4,16667 MJ/kg. Ich suma daje tę samą zmianę co porównanie końcowego i początkowego stanu.
Można sprawdzić pierwszy etap bez zaokrąglania impulsu: (vA² − v₁²)/2 = (75 − 50)/2 = 12,5 km²/s². Dla drugiego (v₂² − vB²)/2 = (50/3 − 25/3)/2 = 25/6 km²/s². W obu miejscach sprawdzamy różnicę przy tym samym r.
W swobodnym przelocie energia całkowita jest stała. Zmniejsza się szybkość, rośnie energia potencjalna, ale nie dopisujemy tego jako trzeciego wydatku silnika. To wymiana pomiędzy składnikami energii w zachowawczym polu.
Dlaczego suma impulsów nie jest różnicą szybkości?
Koszt manewru to |Δv₁| + |Δv₂|. Dwa impulsy występują w różnych miejscach i chwilach; między nimi działa grawitacja. Nie możemy zastąpić tej sumy przez |v₂ − v₁|. Nie możemy też dodać dwóch strzałek na rysunku jak dwóch sił działających jednocześnie na nieruchome ciało.
Jeśli impuls jest ukośny, konieczny staje się pełny rachunek wektorowy. Ta sama wartość |Δv| może w większej części zmienić kierunek prędkości, a w mniejszej energię. Dla impulsu prostopadłego składnik iloczynu skalarnego jest zerowy i zostaje (Δv)²/2. Nie oznacza to zerowej zmiany energii.
Doświadczenie: zamień promienie i sprawdź energię
W pracowni orbitalnej zapisz próbę dla r₁ < r₂, a potem odwróć promienie. Koszt Δv pozostanie taki sam, lecz zmiana energii będzie miała przeciwny znak. Porównaj osobno oba impulsy: ich wartości zamienią się kolejnością. Jeśli zwiększysz μ czterokrotnie przy stałych promieniach, wszystkie szybkości i Δv wzrosną dwukrotnie, a energie właściwe czterokrotnie.
Te porównania służą do kontroli wyniku. Stałe jednostki i te same promienie pozwalają przewidzieć kierunek oraz skalę zmian jeszcze przed wykonaniem obliczeń. Więcej przykładów manewrów w obu kierunkach omawia NASA w rozdziale o trajektoriach.
Zadania do tego tematu
- Ten sam impuls przy dwóch szybkościach
- Bilans energii satelity o znanej masie
- Co się stanie, gdy nie wykonamy drugiego impulsu?
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto