Fale na wodzie: głębokość, długość i dwie prędkości
Jedna głębokość nie wystarcza, by nazwać wodę płytką albo głęboką. Pełna relacja dyspersyjna pozwoli obliczyć oba rodzaje prędkości, ocenić przybliżenia i odtworzyć głębokość z pomiaru.
W tym materiale
Jedna głębokość nie wystarcza, by nazwać wodę płytką albo głęboką. Pełna relacja dyspersyjna pozwoli obliczyć oba rodzaje prędkości, ocenić przybliżenia i odtworzyć głębokość z pomiaru.
Potrzebne wiadomości: Liczba falowa, częstość kołowa, prędkości fazowa i grupowa; pochodna iloczynu.
Głębokość porównujemy z długością fali
Basen o głębokości jednego metra może być „głęboki” dla krótkiej fali, a „płytki” dla fali wielokrotnie dłuższej. Ważne jest, czy ruch związany z falą odczuwa dno. W opisie ilościowym używamy liczby kh = 2πh/λ, gdzie h jest głębokością spokojnej wody.
Rozważamy wodę jednorodną, nieściśliwą i bez lepkości, nad płaskim nieruchomym dnem. Nie ma prądu tła. Fale mają tak małą amplitudę, że zostawiamy tylko liniowe zaburzenia. Przyjmujemy, że grawitacja przywraca równowagę powierzchni; napięcie powierzchniowe pomijamy. Nie opisujemy więc krótkich fal kapilarnych, załamywania fal ani silnych, nieliniowych fal na płyciźnie.
Związek częstości i liczby falowej
Rozwiązanie z warunkiem braku przepływu przez dno i liniowymi warunkami na powierzchni daje:
\omega^2=gk\tanh(kh),\qquad k>0.
Funkcja tanh u = (eᵘ − e⁻ᵘ)/(eᵘ + e⁻ᵘ) jest bezwymiarowa. Dla małego dodatniego u jest bliska u, a dla dużego zbliża się do 1. Prawa strona ma jednostkę (m/s²)(1/m) = 1/s², zgodną z ω². W tej lekcji przyjmujemy relację jako wynik hydrodynamiki i wyprowadzamy jej obserwowalne konsekwencje; nie zastępujemy warunków powierzchniowych analizą wymiarową.
v_f=\frac\omega k=\sqrt{\frac gk\tanh(kh)}.
Przy ustalonych λ oraz h obliczamy k, potem kh, tanh(kh), ω i dopiero okres T. Gdy dane są T i h, nie można wstawić λ = gT²/(2π) bez sprawdzenia głębokiej wody: szukana λ występuje również wewnątrz tanh.
Pochodna krok po kroku
Różniczkujemy ω² przy stałej głębokości h. Lewa strona daje 2ω dω/dk. Z prawej działa pochodna iloczynu k·tanh(kh):
2\omega v_g=g\left[\tanh(kh)+kh\,\operatorname{sech}^2(kh)\right].
Symbol sech u oznacza 1/cosh u. Dzielimy obie strony przez 2ω, a następnie korzystamy z ω² = gk tanh(kh), by wydzielić ω/k = vf:
v_g=\frac{v_f}{2}\left[1+\frac{2kh}{\sinh(2kh)}\right].
Przy upraszczaniu użyliśmy sinh(2u) = 2 sinh u cosh u. Dla dodatniego u zachodzi sinh(2u) > 2u. Stąd 1/2 < vg/vf < 1 przy skończonym dodatnim kh. Grupa ma prędkość mniejszą od prędkości grzbietów, ale nie mniejszą niż jej połowa. Nierówność dotyczy tego modelu fal grawitacyjnych, nie wszystkich fal w przyrodzie.
Dwie granice i obszar pomiędzy nimi
Dla kh ≪ 1 mamy tanh(kh) ≈ kh, więc ω ≈ k√(gh). Zależność jest niemal liniowa:
v_f\approx v_g\approx\sqrt{gh}\qquad\text{(płytka woda).}
Dłuższe i krótsze składniki w tym zakresie biegną prawie wspólnie. Słowo „prawie” oznacza, że pełna krzywa nadal ma niewielką krzywiznę. Dla kh ≫ 1 dostajemy ω ≈ √(gk), a zatem:
v_f\approx\sqrt{\frac gk}=\frac{gT}{2\pi},\qquad v_g\approx\frac12v_f=\frac{gT}{4\pi}\qquad\text{(głęboka woda).}
Na głębokiej wodzie grupa o większym okresie biegnie szybciej. Przybliżenia nie wymagają sztucznego przełącznika w programie. Można wszędzie użyć pełnej relacji, a potem policzyć błąd wybranego uproszczenia. Zwyczajowe granice h/λ nie są nagłymi zmianami fizyki.
Przykład z pośredniej głębokości
Niech λ = 2π m, h = 1 m i g = 10 m/s². Wtedy k = 1 rad/m oraz kh = 1. Z tanh1 ≈ 0,761594 wynika ω ≈ 2,759700 rad/s, T ≈ 2,276764 s i vf ≈ 2,759700 m/s. Iloraz vg/vf wynosi około 0,775721, zatem vg ≈ 2,140756 m/s.
Przybliżenie płytkiej wody dałoby √10 ≈ 3,162278 m/s dla obu prędkości. Przybliżenie głębokiej wody dałoby tę samą prędkość fazową, lecz grupową równą około 1,581139 m/s. Dwa uproszczenia przypadkiem zgadzają się co do vf, a mimo to oba są tu niepoprawne. Zgodność dwóch przybliżonych rachunków nie dowodzi poprawności założeń.
W pracowni dyspersji utrzymuj λ i szerokość pasma, zmieniając tylko h. Zapisz próby dla małego i dużego kh. Porównuj vg/vf, nie samą wysokość rysowanej fali: pionowa skala jest znormalizowana.
Źródła: MIT, powierzchniowe fale grawitacyjne oraz TU Delft, relacja dyspersyjna i jej granice.
Zadania do tego tematu
- Ani płytka, ani głęboka: sprawdź oba przybliżenia
- Czy jedna głębokość wystarcza do nazwania wody płytką?
- Wyznacz głębokość z pomiaru fali
Komentarze (0)
Nie ma jeszcze opublikowanych komentarzy. Rozpocznij rozmowę o tym materiale.
RSS komentarzy · Powiadomienia e-mail
Dodaj komentarz
Możesz komentować jako gość lub zalogować się, aby użyć danych konta. Utwórz konto